mikudagur 11. apríl 2001síða 9

Nr. 71 - 11. apríl 2001 17 gult17 cyan17 magenta17 svart17 16 Nr. 71 - 11. apríl 2001 gult16 cyan16 magenta16 svart16 – Ítøkiligar ætlanir eru um at gera íløgur fyri 15 milliónir í vinnuvirki av ymsum slagi í Vági. Hesi virkini fara at geva arebiði til eini 120- 150 fólk ØKISMENNING Áki Bertholdsen Gongst sum ætlað verða fiskavirki fyri einar 150 milliónmir krónur sett á stovn í Vági í næstum. Fá, ella ongi pláss í landinum hava verið so hart rakt av kreppuni, sum Vágsbygd, men hesi sein- astu árini hevur tað gingið framá aftur. Og nú eru ítøkiligar ætl- anir um at gera íløgur fyri 150 milliónir krónur í virki av ymsum slagi í Vági. Í Økismenningarálitin- um, sum varð almanna- kunngjørt mánakvøldið, verður upplýst, at talan er um virki í alivinnuni og í uppisjóvarvinnuni, sum ætlanin nú er at seta á stovn í Vági. Eitt nú hava vit fingið uppspurt, at Heri Hjelm, ætlar at leiga gamla flaka- virkið Polarfrost frá Føroya Fiskavirking. Har ætlar hann at gera eitt laksavirki, sum skal geva arbeiði til yvir 100 fólk. – Alivinnan hevur verið fyri stórari menning sein- astu árini. Eisini eru eig- araviðurskiftini broytt, so at í nú er bara ein alari í Suðuroy. Hetta hevur ført við sær, at alivinnan nú tykist vera ein tann vinnan, ið hevur størstar menn- ingarmøguleikar í Suðuroy, sigur økismenningarálitið. Umframt laksavirkið hjá Hera Hjelm, ætla Johan Dahl, og onnur, at gera byggja frystigoymsluna sum er í Vági, út. Haraft- urat ætla teir at gera eitt uppisjóvarvirki, sum eisini gevur arbeiði til nøkur fólk. Økisálitið sigur, at sam- anlagt fara hesar íløgurnar at skapa arbeiðspláss fyri upp ímóti 150 fólkum. Verða hesi virkini til veruleika, fara tey at hava ein útflutning uppá eini 50.000 tons av fiskavørum um árið, og tað fer at gera Vág til eitt av størstu fiski- vinnuplássum í landinum. Hevur ment aðrar vinnur Økismenningarálitið sigur, at rundanum fiskivinnuna og alivinnuni hava eisini aðrar vinnur í økinum ment seg. Hetta eru vinnur , sum í nógvum førum beinleiðis eru knýttar at fiskivinnuni og alivinnuni sum veitarar. – Hetta hevur m.a. verið galdandi fyri jarnsmíð og smiðjuvinnu. Eisini tykjast stórir møguleikar at vera í nýggja lemmavirkinum í Vági, samstundis sum sam- starv millum smiðjur á Tvøroyri og í Vági kann gerast ein stórur fyrimunur í framtíðini. Betri samband Økismenningarálitið ger tó samstundis vart við, at at ætlaðu íløgurnar í Vági eru tengdar at møguleikunum fyri beinleiðis sambandi við útheimin. Hetta setir so aftur økt krøv til bryggjukant og dýpið í havnini. Í hesum sambandi eru ítøkiligar ætlanir um at gera eina sokallaða djúpvatns- havn í Vági, – Um ætlanin gerst veru- leiki, er hetta er eitt ítøk- iligt dømi um, at kommuna og land skapa karmar, til tess at stórar privatar íløgur kunnu gerast veruleiki. – Ein beinleiðis farma- leið úr Vági á evropiska og ameriska meginlandið kann somuleiðis skapa nýggjar møguleikar fyri fiskafram- leiðarar í Suðuroy sum heild, sigur økismenningar- álitið. – Fíggingarstovnarnir seta størri krøv til virki í útjaðaranum, enn til virki í Havn. Tí skuldi Framtaks- grunnurin verið umskipaður, so at hann í størri mun kundi stula virksemi úti um landið, sigur Økismenningarbólku rin ØKISMENNING Áki Bertholdsen – Tað er stórur tørvur er á einum økismenningarfígg- ingarstovni í Føroyum. Tað er ein av niðurstøð- unum hjá Økismenningar- bólkinum, sum legði álitið fram mánakvøldið Bólkurin vísir á, at fígg- ing hevur sjálvsagt av- gerandi týdning fyri møgu- leikan at reka vinnuligt virksemi á einum staði ella í einum øki. Men tað er stórur munur á, hvussu møguleikarnir eru at fáa fígging í teimum ymsu pørtunum í landinm. – Eins og munur er á, hvussu nógv virksemi er ymsastaðni í landinum, er tað eisini stórur munur á, hvussu fíggingarmøguleik- arnir eru. Økismenningarbólkurin sigur, at sum heild verða størri krøv sett til verk- ætlanir í útjaðaranum enn í miðstaðarøkinum. Og miðstaðarøkið, tað er í hesum føri stórir partar av Streymoy og Eysturoy. – Heildarmyndin er so- statt tann, at fíggingar- stovnar síggja størri váða í at fíggja eitt virki, ið er í t.d. Sandoy enn teir høvdu sæð í at fíggja sama virkið í Havn . – Í sjálvum sær ger hett, at sjálv landafrøðiliga stað- setingin kann vera ein forðing, tá ið ein hevur ætlanir um at seta á stovn virki . Og hetta darvar hetta so- statt allari vinnuligari menning uttan fyri mið- staðarøkið, sigur Økis- menningarbólkurin. Broyta Framtaksgrunnin Bólkurin sigur, at í lond- unum rundanum okkum, eru almennir fíggingar- stovnar og –grunnar, ið hava til endamáls at taka henda eyka váða, uppá seg, ið vanligu fíggingarstovn- arnir meta er til staðar, tá ið metast skal verkætlanir í útjaðaranum. – Slíkir stovnar kundu tikið størsta váðan í verk- ætlanini á seg, soleiðis at vanligu fíggingarstovnarnir ikki mettu størri váða vera við eini verkætlan í Sandoy enn eini verkætlan í Tórs- havn, bara orsakað av landafrøðiligari staðseting. – Í hesum sambandi hevði tað verið ein gongd leið at broytt viðtøkurnar fyri Framtaksgrunnin, so- leiðis at hann kundi virkað sum ein fíggingarstovnur, ið tók á seg størsta váðan í sambandi við verkætlanir í útjaðaranum. – Sum nú er, metir Fram- taksgrunnurin verkætlanir einans út frá møguleikun- um at vinna pening, eins og vanligu fíggingarstovn- arnir gera. Harumframt heldur økis- menningarbólkurin, at ein ætlan sum Sandoyar-ætl- anin hevði økt munandi um møguleikarnar í t.d. syðru helvt av Suðuroy, sum enn er sera hart rakt av krepp- uni. Bólkurin sigur, at verður hugt eftir miðallønarút- gjaldingunum í Føroyum frá 1995 til 1999, er tað áhugavert at síggja, at tað er Sandoyggin, sum hevur havt tann næststørsti veru- liga vøksturin og tann størsta vøksturin í prosent- um. – Hetta prógvar, at lokal- ar loysnir, sum Sandoyar- ætlanin var, har tað al- menna stuðlaði vinnuna, tá ið hon ikki megnaði sjálv, bera ávøkst. – Og ivaleyst er hetta ein gongd leið í fleiri førum, heldur enn at gera tor- skildar lógarloysninr, ið ikki føra nakra mennin við sær, hóast tað er ætlanin við teimum. Framtaksgrunnurin eigur at stuðla vinnulívi í útjaðaranum Tað blíðkar fyri hugaðum monnum. Á økismenningarfundinum í Vági mánakvøldið, fingu áhoyrarnir at vita, at ætlanin er at gera íløgur fyri heilar 150 milliónir í Vági Mynd: Jens K. Vang Gera virki fyri 150 milliónir krónur í Vági Næstan annað- hvørt fólk í Havn hevur alment starv – Næstan annaðhvørt fólk í Havn, sum er í vinnu, hevur alment starv vísir ein upp- gerð, sum økismenn- ingarbólkurin hevur gjørt ØKISMENNING Áki Bertholdsen – Tað er ikki so løgið, at tey flestu almennu størvini eru í Havn. Men at yvirumboð- anin skuldi vera so stór, sum hon er, mundi tó fá geva sær far um. Tað sigur økismenningar- nevndin í álitinum, sum hon almannakunngjørdi mánakvøldið. Sum tað sæst av greinini á síðu 18, skjýtur økis- menningarnevndin upp at liða almennu umsitingina sundur og spjaða hana út um alt landið. Í tí sambandinum hevur bólkurin eisini hugt at, hvussu nógv fólk hava alment starv ymsastaðni í Føroyum. Økismenningarbólkurin sigur, at tað er ikki stór- vegis munur á miðal lønar- útgjaldingunum til fólk í al- mennum tænastum úr ein- um øki í annað. Ein van- ligur lærari, ið hevur verið lærari í 10 ár í Suðuroy, fær somu løn sum ein vanligur lærari í Suður Eysturoy. – Tó er miðal lønarút- gjaldingin í Tórshavn væl yvir miðal í ávísum bólkum av teimum almennu tænast- unum. Hetta kemst m.a. av, at tey flestu høgtløntu størvini eru í høvuðsstaðar- økinum. Hartil eru flestu høgu leiðarastørvini í Tórs- havn Helvtin í Havn Í mynd 6 er gjørt upp, hvussu stórur partur av teimum, ið vóru í vinnu í 1995 og i 1999, høvdu høvuðsinntøku sína í tí bólkinum, sum nevnist “almennar tænastur o.a.”. Flestu almennu arbeiðs- plássini eru í Tórshavn, har út við helvtin hevur sína høvuðsvinnu innan al- mennar tænastur o.a. Men parturin av teimum, ið hava alment starv sum høvuðsvinnu í restini av landinum, er á leið hin sami úr einum øki í annað, tó at Eysturoy sum heild er nakað undir miðal. Stovnar, sum t.d. sjúkra- hús, miðnámsskúlar, flog- vøllur, hava stóra ávirkan á, hvussu stórur partur av fólk- inum hevur almennar tæn- astur o.a. sum høvuðsvinnu. Prosentparturin er eisini í ein ávísan mun ávirkaður av, hvussu nógv fólk eru í vinnu sum heild, t.e. hvussu stórt arbeiðsloysið er. Eru lutfalsliga fá fólk í vinnu í t.d. Suðuroy, viga al- mennir stovnar sum Suð- uroyar Sjúkrahús, Suðuroyar Ellis- og Røktarheim og Miðnámsskúlin í Suðuroy nógv, tá ið gjørt verður upp, hvussu stórur partur av teim- um, ið eru í vinnu í Suðuroy, hava “almennar tænastur o.a.” sum høvuðsvinnu. Ein annar máti at gera upp, hvussu býtið av al- mennum størvum er, er at gera upp, hvussu nógv al- menn størv eru eru í einum øki afturímóti fólkatalinum í økinum. Hetta sæst í mynd 7. Í henni verður staðfest, at ein heilt stórur partur av størv- unum innan ’almennar tæn- astur o.a.’ eru í Tórshavn, t.e. at har er ein størri pro- sentpartur av størvunum innan ’almennar tænastur o.a.’, enn parturin av fólk- inum í Føroyum, sum býr í økinum. – Í sjálvum sær er hetta ikki so løgið, við tað at flestu almennir stovnar hava høvuðssæti í høvuðs- staðnum. Tó mundu fá geva sær far um, at yvirum- boðanin er so stór, sum hon er, sigur økismenningar- bólkurin. Í hendan myndin vísur, at ein heilt stórur partur av størvunum innan ’almennar tænastur o.a.’ eru í Tórshavn. Prosentparturin av almennum størvum í Havn er nógv størri enn prosentparturin av føroyingum, sum býr í Havn Her er gjørt upp, hvussu stórur partur av teimum, ið vóru í vinnu í 1995 og i 1999, høvdu høvuðsinntøku sína í tí bólkinum, sum nevnist “almennar tænastur o.a.”. Flestu almennu arbeiðsplássini eru í Tórshavn, har út við helvtin hevur sína høvuðsvinnu innan almennar tænastur o.a. Prosentpartur av teimum í vinnu, ið høvdu almennar tænastur o.a. sum høvuðsvinnu í 1995 og 1999 Býtið av størvum innan almennar tænastur o.a. – í mun til fólkatalið í 1999