hósdagur 19. apríl 2001síða 3

Nr. 74 - 19. apríl 2001 5 gult5 cyan5 magenta5 svart5 4 Nr. 74 - 19. apríl 2001 gult4 cyan4 magenta4 svart4 Hóast fullteknað er til “Aftur í 60-árini” leygarkvøldið, so eru enn atgongumerki til tiltakið fríggjakvøldið AFTURVENDANDI TILTAK Jan Müller Hóast hetta er 14. árið á rað, at hondbóltsfelagið Neistin skipar fyri víða- gitna og afturvendandi ti- ltakinum “Aftur í 60-árini”, tykist áhugin á ongan hátt at verða minkandi. Heldur tvørturímóti. Og fyri at nøkta henda stóra tørv og gevum øllum teimum, sum vilja vera við til at fáa lív í aftur gomul dansiminni, møguleika at uppliva 60- uni umaftur, skipar Neistin eisini í ár fyri einum eyka tiltaki fíggjakvøld. Frá byrjan var bert talan um hetta eina kvøldið, leygarkvøld. Tað er jú tá fólk hava frí og kunnu stákast og gera seg út til kvøldið, men so stórur hevur gravgangurin verið eftir atgongumerkjum til leygarkvøldið 21. apríl, at hundraðtals fólk hava staðið á “bíðilista”. Og tað er henda bíðilista, sum “Aftur í 60-árini” fríggja- kvøld skal rudda upp í. Meðan tey 950 atgongu- merkini til leygarkvøldið vórðu seld mest sum alt fyri eitt, er enn møguleiki at fáa pláss til tiltakið fríggja- kvøldið 20. apríl. Fyrst í vikuni vóru eini 500 at- gongumerki seld. So møgu- leiki skuldi verið fyri at fingið pláss í annaðkvøld. Stóran týdning Aftur í 60-árini er vorðið eitt av teimum best vitjaðu árligu og afturvendandi til- tøkunum av sínum slag her á landi. Tiltakið líkasum hevur fingið sín egna identitet – er vorðið til eina hending, sum nærum 2000 fólk kring alt Føroya land gleða seg til og seta í ka- lendaran sum eitt av hæddarpunktunum í árin- um. Tað hevur fingið ein sosialan umframt ein tón- listarligan týdning. Bindi- klubbar, vinfólk o.o. seta av allan leygardagin 21. apríl at vera saman til gaman og álvara, áðrenn leiðin gong- ur víðari niðan á Nabb. Hitað verður bæði væl og virðiliga upp til at fara í høllina at hitta so mong onnur kend andlit og til at hoyra tann “gamla” nærum kensluborna tónleikin. Tað er ikki ov nógv sagt, at Vagnur Michelsen var undangongumaðurin, tá farið varð undir at skipa fyri tónleikatiltakinum “Aftur í 60-árini” fyri næstan 15 árum síðani. Hóast mong onnur í Neist- anum eiga sín stóra part í arbeiðinum, skerst ikki burtur, at Vagnur er tann einstaklingurin, sum eina- mest eigur lívið í tiltak- inum. Sjálvur er hann fegin um, at hetta hevur kunnað givið Neistanum fleiri pengar at arbeiða við, nú felagið ger eitt so stórt og slóðbrótandi ungdómsar- beiði. Men tað eru ikki bert pengarnir til hetta arbeiðið, sum hava nógv at siga. Fyri Vagn hevur tað eisini stóran týdning at kunna savna so mong fólk úr einum ávísum aldursbólki úr øllum land- inum at hoyra og dansa til tann tónleikin, sum var frammi, tá hesi fólkini vóru ung fyri meira enn 30 árum síðani. Tað er so eisini tón- leikur, sum verður spældur av nógvum nýggjum bólk- um. Fólkamentan Eisini fyri tónleikararnar sjálvar er hetta ein stór uppliving, so samanum- tikið má tiltakið sigast at vera gott uppá nógvar mát- ar. Eisini má sigast, at slíkt tiltak hevur fingið ikki sørt av einum mentanarligum dámi eisini. Nakað við fólkamentan tá hon er best. Tað hevur so eisini eydnast stigtakararunum ár eftir ár at fáa fleiri av teimum heilt kendu bólkunum frá 60- unum at spæla og syngja. Onkur bólkur er entá vorð- in endurreistur við hesum tiltaki. Best kend eru Faroe Boys og Goggan. Men har hava so eisini nógvir aðrir kendir bólkar spælt og spæla enn, eitt nú Tey av Kamarinum, sum í ár – saman við Thunderbirds – verða harði ella kanska bleyti (kensluborni) kjarn- in í tiltakinum. Tey av Kamarinum vóru við í høllini fyri meira enn 10 árum síðani. Nú verða tey so aftur á palli. Tónleika- bólkurin hevur spælt út í eitt síðani 1955 men við ymsum manningum. Leyg- arkvøldið er manningin henda: Nicolina Jacobsen, Ingolf Jakobsen, Áslakkur Jakobsen, Eyðbjørn Jakob- sen, Jákup Jakobsen, Árni Andreasen og Jóan Petur Andreassen. Tey av Kam- arinum skulu eisini ein túr til Danmarkar at spæla í ár. Umframt Thunderbirds, sum altíð setir sín serstaka dám á slíkt tiltak, er eisini Twilight við. Bólkurin hevur øll árini staðið fyri tí tekniska partinum av til- takinum og eigur sum so lívið í tí. Gleða seg til vikuskiftið VW PASSAT TDI DIESEL 110 HK, árg 01/98, 39.993 km – sera væl hildin. Útgerð: Air- bags, ABS, sentrallás, servostýr- ing, el-rútar framman, el-spegl- stýring, radio v/bandupptak- ara. Galvaniseraður. Vetrardekk fylgja við. Prísuppskot kr 180.000 Tel 311861 VW PASSAT Árg 2000, km 43.000 kr 245.000 Tel 212171-314968 Tey av Kamarinum verða aftur á palli í høllini á Nabb fríggjakvøldið og leygarkvøldið Útoyggjarnar og bygdirnar eru av- skornar frá vøkstr- inum, sum tær sjálvar løgdu lunnar undir fyri skjótt 200 árum síðani. Skal gongdin vendast, er neyðugt at fremja munandi broytingar á fleiri grundleggjandi økjum, sigur út- oyggjanevndin í áliti, sum nú er handað løgmanni ÚTOYGGJAR Eyðun Klakstein Tað ber til at steðga fráflyt- ingini frá útoyggjunum, men tað krevur umfatandi broytingar á fleiri grund- leggjandi økjum. Hetta er niðurstøðan hjá útoyggjanevndini, sum í gjár handaði løgmanni álit- ið, sum nevndin hevur ar- beitt við seinasta árið. – Skal málið um at steðga fráflytingini frá útoyggjum náast, mugu fólk og politik- arar arbeiða í felag fyri at røkka málinum, sigur út- oyggjanevndin í álitinum. Útoyggjanevndin kemur við ítøkiligum uppskotum um, hvat kann gerast fyri at venda skeivu gongdini hjá útoyggjunum, og talan er uppskot av ymsum slagi - bæði vinnuligum, mentan- arligum og heilsuligum. Ikki raðfestar nóg høgt Útoyggjanevndin staðfestir í sínum áliti, at útoyggjarn- ar hava ikki somu umstøður sum aðrir partar av landin- um. Útoyggjarnar høvdu ein avgerandi leiklut í menn- ingini av Føroyum frá ein- um steinrunnum bónda- samfelagi til eitt ríkt, fram- komið vinnu- og vitanar- samfelag. – Men prísin fyri ta skjótu og umfatandi broyt- ingina av samfelagnum hava bygdirnar og útoyggj- arnar í Føroyum goldið. Tær eru avskornar frá at fáa lut í vøkstrinum, sum tær sjálvar løgdu lunnar undir fyri skjótt 200 árum síðani, sigur útoyggjanevndin í áliti sínum. – Politiskt hava útoyggj- arnar ikki verið raðfestar nóg høgt. Tey tiltøk, ið eru gjørd, hava oftast verið støk tiltøk heldur enn partur av miðvísum og samskipaðum útjaðarapolitikki. Útoyggjarnar eru í dag á sama stigi sum fyri 200 árum síðani, tá tað ræður um fólkatalið, men fyri 200 árum síðani var bygdasam- felagið ein væl skipað fíggjarlig, sosial og men- tanarlig eind, ið megnaði at endurnýggja seg sjálva. Í dag eru tað almennir stovn- ar á meginøkinum og kommunurnar, sum skulu tryggja eitt hóskandi tæn- astustøði, men tað hevur ikki eydnast til fulnar, sigur útoyggjanevndin. – At tað hevur eydnast at halda lív í smáplássunum er teirra innaru styrki at takka. Stórar íløgur í samferðslu Útoyggjanevndin vísir á fleiri øki, har broytingar eru neyðugar, skulu umstøð- urnar hjá útoyggjunum betrast. Samferðslan hevur stóran týdning, og her er alneyðugt við broytingum, tá talan eru um ferðasam- bandið til og frá oyggjun- um. – Skipini eru ikki tíðar- hóskandi, og tað er ov langt millum túrarnar. Somuleið- is verður hildið, at tyrlan flýgur ov fáar túrar. Farma- flutningurin er heldur ikki nøktandi á flestu farleiðum, skrivar útoyggjanevndin í áliti sínum. Tá talan er um vegir, tunnlar og lendingar eru ábøtur gjørdar og útbygg- ingar framdar á flestu oyggjum tey seinnu árini. Hetta hevur gjørt, at nógva- staðni eru góðir vegir í og millum bygdir. – Men enn er langt eftir á mál. Skulu vegakervið, lendingar og tunlar kunna nøkta tørvin á einum økt- um, útbygdum og nýtím- ansgjørdum ferðasam- bandi, er neyðugt at styrkja hendan partin samsvarandi, sigur útoyggjanevndin. Ítróttarhøll á hvørjari smáoyggj Bert 14 prosent av úrtøkuni hjá íbúgvum á útoyggj stava frá jarðarbrúki. Hetta kemst av, at tilfeingið á teimum ymsu plássunum verður ikki nýtt til fulnar, heldur útoyggjanevndin. – Orsøkirnar eru bæði at finna í umstøðunum fyri jarðarbrúki á útoyggj, í vantandi landbúnaðarlóg- gávu og ikki minst í av- skeplaðum jarðarviður- skiftum. Í løtuni stendur valið ímillum at fjálga um eitt frítíðarítriv og eina bú- seting. Útoyggjanevndin leggur tó dent á, at møguleiki skal verða fyri at menna aðrar vinnugreinar enn landbún- að. Skulu hjún flyta til smáu oyggjarnar, má dent- ur leggjast á, at arbeiðs- pláss eisini eru til konu- fólkini. – Smáídnaður, smolt- aling, KT-vinnutiltøk og fjararbeiði eru vinnur, ið kunnu setast á stovn á út- oyggj, heldur útoyggja- nevndin. Neyðugt er eisini við mentanarligum tiltøkum, og tí leggur útoyggjanevnd- in upp til, at lítil ítróttar- høll, bygdarhús og skipað barna- og ungdómstiltøk skulu vera í øllum teimum smáu oyggjunum. Betri heilsutænastu Á heilsuøkinum eru stórir veikleikar í verandi skipan. Heilsutænastan í Føroyum er ikki nóg væl skipað, og allir borgarar fáa ikki somu tænastu. Útoyggjanevndin heldur, at umráðandi er at samskipa allar heilsutæn- astur innan nýtmótans karmar, til dømis á einum heilsudepli. – Útoyggjaborgarin má fáa eins góða tænastu sum tey á meginøkinum. Harvið upplivir hann ikki, at væl- ferðarsamfelagið bara er fyri tey, sum flyta av oynni, sigur útoyggjanevndin. Nevndin mælir til, at ein stovnur ella eitt starv sum útoyggjaumboð verður sett á stovn. Uppgávan hjá um- boðnum skal verða at virka fyri, at politiskir málsetn- ingar um útoyggjamenning verða útintir í verki. Neyðugt við umfatandi broytingum Í gjár varð álitið hjá útoyggjanevndini handað Anfinni Kallsberg, løgmanni. Olga Biskopstø hevur verið formaður og samskipari hjá nevndini. Mynd: Jens Kristian Vang NEVNDIN Eyðun Klakstein Tað var í apríl mánaði í fjør, at løgmaður setti eina nevnd at lýsa og viðgera útoyggjaviður- skifti. Endamálið við ar- beiðnum skuldi verða, at politisku myndugleik- arnir skuldu hava eitt grundarlag at taka støðu út frá, so útoyggjarnar og smáplássini ikki doyggja út. Arbeiðssetningurin hjá nevndini hevur verið at lýsa umstøðurnar á út- oyggjum, at gera ítøkilig menningaruppskot og koma við uppskoti til út- oyggjapolitikk. Oyggjarnar, sum hava verið umfataðar av ar- beiðnum hjá nevndini, hava verið Fugloy, Svín- oy, Kalsoy, Mykines, Hestur, Koltur, Skúvoy, Lítla Dímun, Nólsoy og so Gásadalur. Olga Biskopstø í Klaksvík hevur verið formaður í nevndini og samskipari av arbeiðn- um, og umframt hana hava umboð fyri út- oyggjarnar og fyri løg- mansskrivstovuna sitið í nevndini. Álitið, sum nú er latið løgmanni, er fleiri enn 200 síður og verður handað eitt ár eftir, at nevndin varð sett at gera arbeiðið. ÚTOYGGJ? Eyðun Klakstein – Nú verður bara tosað um útoyggjar, nøvnini á útoyggjunum verða nær- um ikkin nevnd longur, og vit eru ikki longdur verd tað sama sum onn- ur, tí vit búgva á »út- oyggj«. Her er okkurt galið. Soleiðis segði onkur á einum av fundunum hjá ú t oy g g j a n ev n d i n i . Nevndin hevur eisini viðgjørt spurningin, um tað er rætt at brúka orðið útoyggj sum felagsheiti fyri tær ymsu smáu oyggjarnar. Um hugt verður eftir landafrøðiliga týdning- inum eru allar oyggjarn- ar, sum nevndin hevur arbeitt við, ikki útoyggj- ar sum so, men í orðin- um liggur eisini ein ann- ar týdningur, sum kann samanfastast soleiðis: Oyggjar, ið ikki hava nøktandi ferðasamband og ikki hava somu menningarmøguleikar sum meginlandið. Eitt uppskot í nevnd- ini var, at orðið smá- oyggjar varð brúkt ístað- infyri útoyggjar. Meiri- lutin av útoyggjanevnd- ini helt tó, at heitið út- oyggj framhaldandi skuldi brúkast, meðan minni parturin ynskti at brúka hitt heitið. Tí varð niðurstøðan av kjakinum, at útoyggjarn- ar framyvir eisini skuldu kallast útoyggjar. Arbeitt í eitt ár Kjak um orðið útoyggj