mánadagur 20. august 2007síða 7

7 tíðindi Í staðin fyri at seta børnini á hvør sín stól við hvør sítt borð, skipa teir tríggir lærararnir í staðin fyri einari interaktivari undir­ vísing í frískúlanum á Velbastað FRÍSKÚLI Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Tær hava arbeitt við at seta á stovn ein frískúla í Tórs­ havnar Kommunu í eina tíð, og í gjár upprann dagur­ in, sum Eyðbjørg Dalsgaard og Sharon Weiss – saman við mongum foreldrum – hava droymt um. Tá gjørdist dreymurin nevniliga til veruleika. Tá tóku tær báðar, saman við Kára Sverrisson, sum eisini arbeiðir á skúlanum sum ein blanding av prakti­ kanti og meðarbeiðara, ímóti fjúrtan av teimum fimtan børnunum, sum hig­ artil eru innskrivað í frí­ skúlan. Vit nevndu stutt í blaðnum í gjár, at frískúlin var byrj­ aður, og vit kunnu stutt tríva aftur íaftur. Eyðbjørg og Sharon hava leingi arbeitt við tankanum um ein frískúla, fyri Sharon’sa viðkomandi snýr tað seg um eini tjúgu ár. Longu tá hon var lærari í Nólsoy fyrst í 90­árunum skipaði hon fyri øðrvísi undirvísing. Burtur vóru stólar og borð, og í staðin sótu børnini á einum teppi á gólvinum í ein runding. Á tann tánn komu børnini hvørjum øðrum nógv meiri við, samstundis sum tey vóru munandi aktivari í undirvísingini. Hetta er í stóran mun undirvísingarhátturin, sum nýttur verður í frískúlanum á Velbastað. Inni í stóru skúlastovuni standa gamaní nøkur borð, men tá undir­ vísingin ikki gongur fyri seg í samlaðum hópi, eru innrættað klivakend borð, har næmingurin er fyri seg sjálvan, samstundis sum hann kortini er saman við restini av flokkinum. Sharon greiddi í blaðnum í gjár frá, at tær høvdu lagt stóran dent á at finna røttu hølini, og einasta stað, ið leyk øll krøv bæði innan og uttan, var gamli barnagarð­ urin á Velbastað. Meginpart­ urin av summarfrítíðini er so nýttur at broyta og seta hølini í stand so tey vórðu klár, nú skúlin byrjaði í gjár. Børnini við Tey foreldur, sum hava valt at innskriva síni børn í frí­ skúlan, gera tað av tveimum orsøkum. Fyri tað fyrsta meta tey, at hetta er til fyri­ muns fyri børnini, og fyri tað næsta kenna tey, at tey í nógv størri mun eru við til at ávirka undirvísingina, í mun til í fólkaskúlanum. Tær báðar, Eyðbjørg og Sharon, hava higartil havt sítt yrki innan júst fólka­ skúlan, og tær meta báðar, at undirvísingin kann skip­ ast munandi betri í einum frískúla. Sum nevnt hevur Sharon Weiss í útvið 20 ár toygt karmarnar innan fóllkaskúl­ an, tá tað kemur til undir­ vísingarhátt, men í frískúl­ anum kunnu tey skipa undir­ vísingina júst so, sum teim­ um tykist best. ­ Hjá okkum eru børnini í stóran mun við til at leggja undirvísingina til rættis. Vit meta og eftirmeta undirvís­ ingina og leggja so kósina tann vegin, sum vit og børnini halda, at tað gagnar børnunum mest. Og so hvørt sum børnini eldast og mennast, størri ávirkan fáa tey, sigur Sharon Weiss. Eitt annað, sum er øðrvísi við frískúlanum í mun til vanliga fólkaskúlan er, at tey leggja stóran dent á at undirvísa úti í náttúruni. Tí var tað eisini ein av treytu­ num, at uttanumhvørvið skuldi vera í lagi, og at høl­ ini skuldu liggja nærhendis haga og náttúru. Vaksa og mennnast Stórur dentur verður lagdur á, at hendan skúlaskipanin krevur tíð til næmingarnar. Børnini skulu í stóran mun sjálvi ogna sær vitan, sjálvi uppliva »aha­løturnar«. Hetta er ein av grundtanku­ num aftan fyri interaktivu undirvísingina. Børnini í frískúlanum eru 6, 7 og 8 ára gomul og ganga í tí, sum svarar til fyrsta og annan flokk. Men ætlanin er at taka ein flokk inn um árið soleiðis, at skúlin er komin upp á fullar snúningar eftir sjey árum. Hetta merkir samstundis, at verandi hølisviðurskifti bert eru fyribils, og í mesta lagi kunnu nýtast í tvey ár. Flokkarnir eru ásettir at vera í mesta lagi 20 næm­ ingar, og sjálvt um hesin fyrsti flokkurin enn hevur pláss fyri fimm næmingum aftrat, er fullteknað nøkur ár fram. Og sigast má, at hvørjum næmingi verður veittur størri ansur enn í fólkaskúla­ num, har ein lærari er um hvørjar 24 næmingar. Á Velbastað eru tríggir lærarar um tey higartil fimtan børn­ ini. Umframt Sharon Weiss, sum er skúlaleiðari, og Eyð­ bjørg Dalsgaard, starvast eisini Kári Sverrisson í frí­ skúlanum. Hann gongur seinasta árið á læraraskúla, og var seinasta skúlaár í praktikk í skúlanum á Velba­ stað, har Sharon undirvísti. Nú er hann í praktikk í frí­ skúlanum, samstundis sum hann eisini virkar sum lærari og undirvísari. Frískúli – eitt øðrvísi tilboð Leiðarar til eldrasambýli Í Eysturoy eru fimm eldrasambýli, og nú eru leiðarar settir á øllum fimm stovnum. Sunniva á Lakjuni, sjúkra­ røktarfrøðingur, er sett sum deildarleiðari á Giljagarði í Leirvík, og harvið hava tey fimm eldrasambýlini í Eyst­ uroy fingið egnar leiðarar. Higartil eldrasambýlini verið undir økisleiðaranum. Allir deildarleiðararnir eru sjúkr­ artøktarfrøðingar, og størvini eru normerað til 20 tímar um vikuna, skrivar heimasíðan hjá Leirvíkar kommunu. 43 á miðnámsskúla Hósdagin fóru næmingarnar á Miðnámsskúlanum í Suðuroy aftur í skúla. Og dagurin var eisini fyrsti skúladagur hjá 43 nýggjum næmingum á Miðnáms­ skúlanum í Suðuroy. Av teimum 43 næmingunum byrjað 17 á málsligu deild, meðan 26 eru byrjaðir á matematisku deild. Í fjør byrjaðu 37 næmingar á Miðnámsskúlanum í Suðuroy, av teimum vóru 13 á málsligu deild og 24 á matematisku deild, skrivar Suðuroyarportalurin. Nr. 159 - 20. august 2007 »Open-space« konseptið dominerar í frískúlanum á Velbastað. Børnini hava hvør sín »kliva«, tá tey skulu vera eitt sindur fyri seg sjálvi Mynd: Edith Jonannesen Sharon Weiss er leiðari fyri frískúlan á Velbastað. Her vegleiðir hon børnunum fyrsta skúladagin Mynd: Edith Jonannesen