týsdagur 4. september 2007síða 19

Nr. 170 - 4. september 2007 19 tíðindi bands­flokkurin s­tendur í hes­um s­purningi? - Sum tú ivaleyst hevur bitið merki í, so hevur Sam­ bandsflokkurin verið við til at framt fleiri yvirtøkur. Og hann hevur sagt seg sinnaðan at vera við til at fremja fleiri, tá ið tíðin er búgvin til tað. So longu har hevur tú partvíst eitt svar. Tú kanst ikki vera fyri at fremja yvirtøkur, uttan at tú ert til reiðar at góðtaka minking í heildarveitingini úr Danmark. Eg kann sjálvandi ikki siga, at eing­ in sambandsmaður er, ið er ímóti eini og hvørjari skerj­ ing í blokkinum til eina og hvørja tíð. Men eg tori at siga, at 80­90 prosent av sambandsveljarum taka undir við tí, eg her sigi. Men far ikki skeivur av hes­ um: Vit leggja stóran dent á, at blokkurin úr Danmark ­ saman við okkara egnu framleiðslu – heldur okkum uppi á einum vælferðarstøði, ið ikki liggur aftanfyri tey fremstu londini í heiminum. Tí venda vit okkum ímóti teimum, sum prædika, at blokkurin er til skaða fyri samfelagið og tí má fáast burtur ongantíð ov skjótt. Men sum eg segði, so er tað ikki júst hatta, vit leggja mestan dent á, tá ið vit tosa um ríkisfelagsskapin í okk­ ara stevnuskrá. Sum eg segði í áðni, so meta vit rík­ isfelagsskapin sum eitt amboð. Eitt amboð vit sku­ lu brúka til at menna okkara samfelag, ikki minst vinnu­ liga og fíggjarliga. Ríkisfel­ agsskapurin skal hjálpa okk­ um til at fáa eitt sterkari og meira fjøltáttað vinnulív. Millum annað við at fáa okkum betri sømdir mótveg­ is ES. Og eisini – her kemur ES aftur inn í myndina – eisini til at styrkja gransking í Føroyum. Hesi trý – vit kunnu nevna tað tær tríggjar súlurnar undir føroyskari vælferð – Ríkisfelagsskap­ urin, atlimaskapur í ES og ein skilagóður vinnupolitik­ kur eru tað, eg meini má vera tað, ið tryggjar, at Før­ oyar framhaldandi vera eitt framkomið samfelag við eini vælferð á hægsta støði. Eydnast tað at fáa hesi trý at virka saman, so vit fáa eitt vinnulív, ið verður ført at taka av teimum stóru avbjóðingunum, ið globali­ seringin setur okkum, ja so verða vit eisini fíggjarliga sjálvbjargin. Tá kunnu vit – uttan at forkoma vælferð­ ini – minka um penga­ streymin úr Danmark. Men, sum eg sigi: Vit mugu vera sjálvbjargin fyrst. Fíggjarli­ ga sjálvbjargin. Spyrjari: Nú koms­t tú s­jálv­ ur inn á ES­málið. Sam­ bands­flokkurin er í nógvar mátar ein dupultur s­am­ bands­flokkur. Fyri s­amban­ di við Danmark. Og fyri s­ambandi við ES. - Ja, vit síggja ein kláran parallell í hesum. Og samstundis ein einastand­ andi møguleika, sum allir flokkar áttu at kunna verið samdir um. Danmark er í einum ríkisfelagsskapi, sum hevur havt ein ómetali­ ga stóran týdning fyri tey. Og vit eru í ríkisfelagsskapi við Danmark. Her er tað so, at vit meina, at Føroyar eiga at kunna fáa danir at brúka danska limaskapin at fáa okkum at­limaskap við sømdum, ið minna um tær, ið Áland hevur fingið. Spyrjari: Trýrt tú s­jálvur has­um? Tá ið tit tos­a um at biðja ES um s­amráðingar, s­o hevur tú beinanvegin tví­ dráttin millum heimas­týris­­ flokkar og fullveldis­flokkar: Skulu Føroyar s­amráðas­t s­um part av Danmark, ella s­kulu Føroyar biðja um limas­kap s­um s­uverent land? - Tað eigur ikki at verða sett so hart upp ímóti hvørjum øðrum. Vit sóu millum annað, at meðan Fullveldis­landsstýrið sat, so mátti ES­spurningurin ikki nevnast, tí okkara viðurskifti við Danmark skuldu greiðast fyrst. Tað er púra óneyðugt. Tað ber væl til at fáa okkara samfelagi, tað vil siga bæði vinnulívi og borgarum, nógv betri sømdir við ES ella innan fyri ES, uttan at tað upp á nakran sum helst máta forðar nøkrum í seinni at taka stig á fullveldisleið, um tað er tað fólk vilja. Eg vil heldur siga, at tað er for­ treytin fyri fíggjarliga sjálv­ bjargninum, sum má til, áðrenn fullveldi kann verða aktuelt. So um politikarar í hinum flokkunum tora at vera opnir fyri møguleikun­ um, so átti at borið til at fingið eina pragmatiska semju í ES­spurninginum. Eg vildi mælt til, at vit settu okkum fyri at hava tvær fólkaatkvøður í hesum báð­ um spurningunum, so vit miðvíst fingu eina politiska avkláring. Eina um ES­ atlimaskap í 2010. Og síð­ ani eina um okkara støðu í ríkisfelagsskapinum í 2012. Spyrjari: Har er eis­ini ein annar knútur, s­um hevur verið frems­ta ors­øk til, at føroyingar hava verið s­o negativir til ES­limas­kap: Fis­kurin rundan um Føroyar og fis­kimarkið. Er tað ikki ein ands­øgn, at tit millum annað í s­tevnus­kránni hálova hetta tilfeingi og týdningin, tað hevur fyri føroys­ka bús­kapin, og s­o tað, at tit ris­ikera, at útlends­k fis­ki­ s­kip aftur koma inn á føroy­ s­ku leiðirnar. - Tað er ikki vist, at so verður. Tað mugu samráðingar til, áðrenn vit vita tað. Men spurningurin er, um vit ikki hava hug at stara okkum blind upp á tað, vit møguliga missa, og gloyma heilt, at vit eisini kunnu vinna okkara fiskivinnu atgongd til fiski­ leiðir, vit ikki hava í dag. Her er tað, at vit siga, at tú mást vera ein sannur libera­ listur. Sambandsflokkurin er ein liberalur flokkur og kann tí taka undir við teim­ um fýra frælsunum hjá ES. Frælsið hjá kapitali, arbeiðs­ megi, tænastum og vørum at kunna fara frítt um landamørk innan fyri felags­ skapin. Spyrjari: Tað vil s­iga, at tit s­túra ikki fyri at lova útlends­kum fis­kis­kipum inn aftur á okkara fis­kileiðir, bara vit fáa s­omu rættindi hjá ES­londunum. – Er tað s­ama galdandi, tá ið tað kemur til kapital og arbeiðs­­ megi? Skulu allar avmark­ ingar hjá ES­borgarum tak­ as­t burtur, tá ið tað s­nýr s­eg um at kunna keypa s­eg inn í føroys­kt vinnulív ella at kunna koma higar at arbeiða og búgva? - Ja og ja. Allar sovorðnar forðingar mugu burtur, so vit kunnu fáa fult gagn av globaliseringini. Vit síggja bara fyrimunir við at fáa útlendskan kapital at gera íløgur í Føroyum. Eisini um tað er í reiðarí, ið eiga fiski­ før. Tað sama er galdandi, tá ið vit tosa um arbeiðs­ megina. Vit skulu minnast til, at vit hava føroyskan kapital, sum í hesum døgum roynist heilt væl á kapital­ marknaðum uttanfyri Føroy­ ar. Og okkara arbeiðsmegi hevur meira enn hundrað ár á baki á útlendskum arbeiðs­ marknaðum. Gera vit tað trupult hjá kapitali og arbeiðsmegi at koma til Før­ oya, so medvirka vit til at leggja okkara landsmonnum fótonglar uttanlands. Vit meina í Sambandsflokkin­ um, at tað átti at borið til – aftan á samráðingar við ES – at funnu eina semju, ið all­ ir flokkar kunnu taka undir við. Spyrjari: Hetta ljóðar næs­t­ an s­um um, at vit fáa eitt paradís­ á jørð, um vit s­leppa øllum marknaðarkreftunum leys­­ um? - Nei, so einfalt er tað ikki. Vit vita væl – eisini í Sam­ bandsflokkinum – at vit hava eitt samfelag við sosialum munum. Eg aftri meg ikki við at siga, at stættastríðið er ikki av. Tað eru stórir stættamunir í føroyska samfelagnum. Vit eru ikki bara ein liberalur, men eisini ein sosialt sin­ naður flokkur. Spyrjari: Hatta eru s­terk orð í einum borgarligum flokki. Ikki mins­t tá ið jús­t has­in s­purningurin – hvørt s­tættas­tríðið er av – hevur elvt til hvas­t orðas­kifti í Javnaðarflokkinum, ið plag­ di at hava næs­tan einkarrætt at hjúkla um tey, ið komu at liggja undir í s­tættas­tríð­ num. - Stættastríð er ikki tað, vit vanliga tosa mest um í Sam­ bandsflokkinum. Men Sam­ bandsflokkurin er ein kon­ servativur flokkur í eini tra­ ditión, har tað sosiala hevur stóran týdning. Eitt sam­ felag, har sosialu munirnir sleppa at gerast ov stórir, og tey veikastu í samfelagnum verða slept upp á fjall, er ikki eitt vælvirkandi samfe­ lag. Tað er eitt samfelag, ið lættliga syndrast. Spyrjari: Hatta ljóðar næs­t­ an s­um tann dis­kus­s­ión, s­um tók s­eg upp í brets­ka kons­ervativa flokkinum; har tað klas­s­is­ka orðas­kiftið um ”one nation” mótvegis­ ”two nations­” tók s­eg upp í kjalarvørrini á eins­kiljing­ arpolitikkinum hjá Margaret Thatc­her. Har ”two nations­” upp á ein máta er ein viðurkenning av, at eitt s­amfelag kann koma at líða undir tí at hava ov s­tórar s­tættamunir. At tjóðin s­tøkkur s­undur í tvær. Í tvær ójavnar s­tættir. - Skulu vit brúka hasa termi­ nologiina, so stendur Sam­ bandsflokkurin fyri einum politikki, ið ikki vil, at tjóð­ in støkkur sundur. At vit ikki enda sum ”two nations”. Spyrjari: Tað er nógv í ver­ andi politis­ku s­tøðu, s­um s­nýr s­eg um jús­t hetta. Eitt s­tríð hevur verið í lands­­ s­týris­s­amgonguni, s­um Sam­ bands­flokkurin er partur av; s­tríðið hevur s­núð s­eg um s­kattalætta, Sandoyar­ tunnil og um hvørt s­paring­ ar s­kulu vera upp á raks­tur ella íløgur. Tit hava s­um flokkur meldað út, at s­kúlar og almannamál eiga at verða tikin fram um íløgur. Ella fram um betong, s­um tú s­jálvur hevur orðað teg í eini s­amrøðu. - Tann ósemja, sum nú hevur tikið seg upp í samgonguni, hevur upp á nógvar mátar verið eitt kærkomið høvi hjá okkum at hyggja okkum sjálvum í eyguni í speglinum og spyr­ ja, hvat ið vit vilja í politik­ ki. Har er eingin ivi í flokk­ inum, at ábyrgdin, bæði tann fíggjarliga og tann sosiala, eigur at vera í hásæ­ ti. Vit mugu og skulu halda aftur, tá ið vit hava ein yvirupphitaðan búskap. Og tá ið vit so gera tað, so mugu vit hugsa sosialt. Tað ber ikki til at koyra á við meira betong, um tað inni­ ber, at fólk skulu sigast upp innan fyri tað almenna. Vit skulu minnast til, at 80 pro­ sent av eini sparing er løn til starvsfólk. So tað gert tú ikki uttan at koyra fólk til hús í stórum tali. Spyrjari: Fles­tu okkara eru ikki forvand við, at ein borg­ arligur flokkur s­um Sam­ bands­flokkurin hevur s­o­ vorðnan ampa fyri s­tarvs­­ fólki innan tað almenna. Hvat er broytt? - Vit mugu síggja í eyguni, at tað liggur ein stór uppgáva fyri okkum at taka hond um okkara borgarar, ið eldast. Teir koma at viga tungt, tí tann skarin, ið skal tryggja, at tey fáa eitt gott lívskvøld, standa í stað ella minka í tali. Tað bøta vit bert um við at fáa fleiri fólk til landið. Tá verður uppgávan – sum bara kann verða loyst innan tað almenna – í tveimum. Ellisheim og aðrir stovnar til røkt av teimum gomlu fer at krevja sítt. Tað mugu og skulu vit fyrihalda okkum til. Hin uppgávan – og tá tosa vit ikki bara um fleiri herðar at lyfta – hin uppgávan er avgerandi fyri, Undirtøkan hjá Sambandsflokkinum á løgtingsvalum síðani heimastýrislógin fekk gildi. Løntakarabólkar í veljaraskaranum hjá Sambandsflokkinum, samanborið við alt landið. (%)