mánadagur 10. september 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 174 - 10. september 2007 tíðindi Í kvøld endursendir sjónvarpið hjá Kring­varpinum ein dokumentarfilm hjá Channel 4, sum aftur­ vísir, at samband er millum veðurlag­ og­ dálking­. Fleiri serfrøð­ ing­ar úttala seg­ í send­ ing­ini, men sambært føroyska havfrøðing­­ inum, Bog­a Hansen, er talan um tað reina svik UMHVØRVI Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Bogi Hansen, havfrøðingur, held­ur lítið um, at Kring­ varp­ið í kvøld­ hevur eina send­ing á skránni, sum ger gjøld­ur burtur úr hugsanini, at jørðin gerst heitari, tí vit d­álka ov nógv. Føroyski havfrøðingurin, sum hevur vunnið sær stóra altjóða viðurkenning, kallar sjón­ varp­send­ingina tað reina svind­il. ­ Tað er forkastiligt, at teir send­a eina send­ing, sum sigur seg vera vísind­ali­ ga, men er tann lod­d­rætta lygn. Send­ingin er ein bland­­ ing av avold­aðum úrslitum, reingjan av úrslitum og beinleiðis ósannind­i. Og onkur av luttakarunum í send­ingini hevur eisini síð­ ani tikið frástøðu frá filmin­ um, tí hansara útsagnir eru rangsnúgvaðar. Send­ingin, sum hevur heitið »Svik við up­p­hitingini av jarðarknøttinum«, er gjørd­ av bretsku sjónvarp­s­ rásini Channel 4 í ár. Mill­ um klimaserfrøðingar er breið semja um, at up­p­hit­ ingin av jørðini tey seinastu hund­rað árini í stóran mun er eitt úrslit av einari øking av sokallaðum vakstrarhús­ gassum, sum aftur eru eitt úrslit av íd­naðarmenningini. Men send­ingin hjá Channel 4 afturvísir hesum. Sambært send­ingini hevur up­p­hiting­ in lítlan týd­ning, og hon er als ikki ávirkað av, hvat menniskju gera. Í staðin vil send­ingin vera við, at semjan um at d­álking er orsøkin til up­p­hitingina av jørðini er eitt úrslit av, at serfrøðingar mana fram ræðumynd­ir fyri at fáa mei­ ra stuðul, og fjølmiðlar alla tíðina hava brúk fyri nýggj­ um ræðusøgum. Tá send­ingin varð send­ fyrstu ferð í Bretland­i, vóru ákærurnar ímóti inni­hald­­ inum so harðar, at rættingar vórðu gjørd­ar beinanvegin. Seinni er enn meira klip­t úr send­ingini, og Kringvarp­ið send­ir í kvøld­ ta stuttu ver­ siónina á umleið ein tíma. Kjakið um samband­ið millum mannaskap­ta d­álk­ ing og veðurlagsbroytingar er ikki nýtt. Kanningar hava verið gjørd­ar í nógv ár, og tey seinastu 20 árini hava serfrøðingar kjakast um, hvønn týd­ning d­álkingin hevur. ­ Í fyrstuni var stór ósem­ ja, hvørt d­álking hevði týd­n­ ing fyri veðurlagið. Men jú fleiri kanningar og greining­ ar eru gjørd­ar, jú greiðari er mynd­in vorðin, greiðir Bogi Hansen frá. Og í d­ag eru allarflestu serfrøðingar samd­ir um, at veðurlagið í stóran mun verður ávirkað av mannad­álking. Ábyrgdarleyst Bogi Hansen skilir, hví ein slík send­ing vekir áhuga, men fjølmiðlarnir mugu d­uga sær hógv í jagstranini eftir gølum, held­ur hann. ­ Tað ber altíð til at finna onkrar serfrøðingar, sum eru ósamd­ir við eina vísin­ d­aliga niðurstøðu. Og tá up­p­ ímóti 99 p­rosent av ser­ frøðingunum eru samd­ir um, at veðurlagsbroytingar­ nar eru eitt úrslit av CO2 d­álking, so er tað sjálvand­i stuttligast hjá fjølmiðlunum at fara eftir tí eina p­rosen­ tinum, sum sigur okkurt annað. Men hetta held­ur hann er ábyrgd­arloysi, tá ikki mins­ ta hald­ er í tí, sum sagt verð­ ur. ­ Hetta er jú at forføra fólk. Tá almenna sjónvarp­ið send­ir ein film, har nógvir sokallaðir vísind­amenn útta­ la seg, so trýr hyggjarin tí. Vit kunnu ikki vænta, at hyggjarin eftirkannar ákærurnar og up­p­áhald­ini, sigur Bogi Hansen, og tí kund­i hann eisini hugsað sær, at sjónvarp­ið hugsar seg betur um. ­ Hesin filmurin skap­ti mikla øsing í Bretland­i og er afturvístur fleiri ferðir. Tí er tað ótrúliga ábyrgd­ar­ leyst av Kringvarp­ið bara at seta hann á skránna – fyri ikki at tosa um at velja at end­ursend­a hann. Eitt annað sum eisini und­­ rar Boga Hansen er, at Kringvarp­ið velur at send­a eina óvísind­aliga útsp­illing, samstund­is sum tey ikki hava sent vælumtøkta og Oscar nomineraða filmin við Al Gore, An Inconvin­ ient Truth, um samband­ið millum d­álking og veður­ lagsbroytingar. ­ Hesin filmur, sigur Bogi Hansen, er bygd­ur á vísind­a­ liga kanningar, og hóast hann er eitt sind­ur p­op­p­utur, so er hann ikki fup­p­ og svind­il sum filmurin hjá Channel 4 er tað. Kringvarpið sendir svik Tá send­ingin »Svik við up­p­hitingini av jarðar­ knøttinum« varð víst í bretskum sjónvarp­ið skap­­ ti hon mikið kjak. Her er eitt yvirlit yvir nakrar av atfinningunum. Altjóða veðurlags felag­ skap­urin, IPCC, hevur eft­ ir send­ingina staðiliga avvíst, at veðurbroytingar­ nar hesa øld­ina bara eru innanfyri tað sum náttúran vanliga varierar; at sólin hevur stórst ávirkan á broytingarnar, sum eru hend­ar hesa øld­ina; at tro­ p­osferan ikki hitnar eins og jarðyvirflatan; at vulk­ anir d­álka meira enn menniskju; at framrokn­ ingarnar hjá IPCC eru ov fløktar og óálítand­i. Bretska Antarctic Sur­ vey hevur eisini funnist at send­ingini og afturvísir, at vulkanir d­álka meira enn menniskju. Árliga útlátið frá brenning av olju, koli og gassi og av cement framleiðslu er mett at vera 100 ferðir størri enn árliga útlátið av CO2 frá vulkanum, siga tey. Eigil Friis­Christensen, sum verður brúktur í send­­ ingi at p­rógva at sólin hev­ ur stórst ávirkan á veður­ lagsbroytingar, hevur eisi­ ni afturvíst up­p­áhald­inum í send­ingini. Hann sigur at ein grafur í send­ingini, sum vísur sól­ ar aktivitet 400 ár aftur ikki er vísind­aligur, men verður sagd­ur at vera tað, og at hóast hann hevði víst á ávirkanina frá d­álk­ ing í tjúgund­i øld­, so varð hetta klip­t burtur. Alan Thorp­e, p­rofessari í meteorology við univers­ itetið í Read­ing og leiðari fyri bretska Natural Envi­ ronment Research Council segði við blaðið, New Scientis, at høvuðsargu­ mentið í send­ingini, at kosmiskar strálur í atmos­ feruni sp­æla høvuðsleik­ lutin í up­p­hitingini av jørð­ ini og ikki d­álkingini, er p­úra burturvið. Ongi p­rógv eru fyri hesum, sig­ ur hann, og hóast tað altíð er gott at vera skep­tiskur, held­ur hann, at tað ikki er rætt bara at síggja burtur frá teim p­rógvum sum eru. 37 bretskir vísind­amenn hava skrivað klagu til sjón­ varp­sstøðina, har teir siga, at ein slík vreingjan av bæði sannroynd­um og hugburðum er so álvarslig, at send­ingin ikki eigur at verða end­ursend­ uttan broytingar. Tá hugsað verður um, hvussu álvars­ ligt evnið talan er um, hal­ d­a hesir vísind­amenn, at tað hevur alstóran týd­ning, at almenna kjakið verður balanserað og væl up­p­­ lýst. Altjóða atfinningar móti sendingini - Hesin filmurin skapti mikla øsing í Bretlandi og er afturvístur fleiri ferðir. Tí er tað ótrúliga ábyrgdarleyst av Kringvarpið bara at seta hann á skránna – fyri ikki at tosa um at velja at endursenda hann, heldur Bogi Hansen, havfrøðingur Tað er ikki up­p­gávan hjá sjónvarp­inum at sensurera send­ingar. Hetta sigur p­rogramleiðarin á sjón­ varp­inum í Kringvarp­in­ um, Ivan Niclasen, í við­ merking til atfinningarnar hjá Boga Hansen. ­ Okkara fremsta up­p­gáva er at vísa ymisk sjónarmið. Tá ósemja er millum vísind­afólk, kunnu vit ikki velja at vísa tað áskoðanina, sum ein meiri­ luti stend­ur fyri, sigur Ivan Niclasen. Hann held­ur eisini, at ein send­ing, sum elvir til kjak, er góð, tí kjakið hækkar tilvitanina um mál­ ið. ­ Í hesum førinum er áskoðanin hjá Boga Han­ sen tann ráðand­i, og vit hava eisini sent hóp­in av send­ingum um, at CO2 d­álking elvir til up­p­hiting av jarðarklótini. Men tað kann ikki skaða eisini at vísa eina send­ing um nøk­ ur, sum eru ósamd­ við hesi áskoðan, sigur Ivan Nicla­ sen. Bogi Hansen, havfrøð­ ingur, und­rar seg eisini yvir, at sjónvarp­ið ikki hev­ ur sent d­okumentarfilmin við Al Gore um samband­­ ið millum up­p­hiting og d­álking. Ivan Niclasen sigur, at hann ikki d­ugir at svara, hví hesin filmur ikki er vístur, men hann ivast ikki í, at um høvi býð­ st, so verður hesin filmur eisini send­ur í sjónvarp­in­ um. Programleiðarin á sjón­ varp­inum leggur áherslu á, at up­p­gávan hjá sjón­ varp­inum ikki er at sensur­ era, tí meira vitan altíð er góð. Og hann hevur álit á at hyggjarnir d­uga at gera sínar egnu niðurstøður. ­ Tá kjakið er op­ið og breitt, so eru tað tey røttu argumentini, sum vinna, staðfestir hann. Sjónvarpið skal vísa báðar síður - Okkara fremsta uppgáva er at vísa ymisk sjónarmið. Tá ósemja er millum vísindafólk, kunnu vit ikki velja at vísa tað áskoðanina, sum ein meiriluti stendur fyri, sigur Ivan Niclasen, programleiðari á sjónvarpinum