mikudagur 25. apríl 2001síða 6

gult11 cyan11 magenta11 svart11 10 Nr. 78 - 25. apríl 2001 gult10 cyan10 magenta10 svart10 Michael Laudrup heldur báðar teir føroysku spælararnar í donsku superliguni vera millum teir bestu spælararnar í Danmark ÚTISETAR Jóannes Hansen Í blaðnum í gjár høvdu vit ein lítlan stubba um, at Michael Laudrup metti Toda Jónsson vera ímillum teir fremstu útlendingarnar í donskum fótbólti. Søgan hevði so uppruna í Ekstra- blaðnum mánadagin, og hon varð skrivað í sku ndi út frá tí, sum mánamorg- unin stóð at lesa í internet útgávuni av blaðnum. Men søgan var – sæð við føroyskum eygum – upp- aftur betri, enn tað, sum stóð í blaðnum í gjár. Michael Laudrup hevði ikki bara Toda Jónsson á hesum landsliðnum, sum blaðið kallar tað. Men hann hevði eisini Jákup Mikkel- sen ímillum teir fyrstu ellivu útlendingarnar. Tað verður lurtað Nú er Michael Laudrup ikki hvør sum helst. Øll fótbóltshugað kenna og vita um avrikini hjá hesum fót- bóltssnillinginum. Longu í 1982 kom hann upp í fremstu deildina í Dan- mark, sum tá var 1. deild. Tá spældi hann í KB, sum nú er annað felagið aftan fyri liðið hjá Toda Jónsson, FCK. Hitt felagið er B 1903. Maðurin, sum hetta árið hevði ábyrgdina av KB, var John Kramer, sum bara tvey ár seinni stóð á odda, tá B68 vann sítt fyrsta FM heiti. Michael Laudrup flutti árið eftir til Brøndby, og so var ein øgilig kapping ímillum stóru feløgini í Europa um, hvør skuldi hava rætin til henda stóra fótbóltsheilan og fótbólts- beinini, sum vóru so rætt skrúvað saman. Millum mong onnur feløg var Liverpool, men tað endaði við, at Laudrup umveigs Lazio komu til Juventus í Italia. Seinni spældi hann í Barcelona og Real Madrid. Hann varð mettur sum ein hin fremsti spælarin í Europa, og fleiri vóru av teirri áskoðan, at um hann hevði verið á danska landsliðnum, sum vann EM í 1992, so hevði hann verið kosin besti spælarin í Europa hetta árið. Higartil hevur bara ein dani uppnátt henda heiðurin. Tað er venjarin hjá føroyska lands- liðnum, Allan Simonsen, sum í 1977 varð kosin besti spælarin í Europa. Nú eru longu trý ár síð- ani, at Michael Laudrup gavst á danska landslið- num, men framvegis er hann ein av mest virdu monnunum í donskum fót- bólti. Sum í síni tíð á vøll- inum, so er hann eisini utt- anfyri vøllin ein gentle- maður. Hann veit, hvat hann tosar um, hann dugir væl at orða seg, og tískil verður tað sjálvandi lurta eftir honum. Tí er tað ikki undur í, at teir báðir før- oysku spælararnir í sup- erliguni – í hesum førinum hevur Michael Laudrup neyvan hugsað um Johan B. Hansen sum føroying! – kenna tað sum ein stóran heiður, at hjálparvenjarin á danska landsliðnum hevur havt teir frammarlaga í huganum, tá Ekstrablaðið heitti á hann um at seta eitt lið saman, sum var mannað við bestu útlendsku spæl- arunum í donskum fótbólti. Kennir tað sum herðaklapp Tá Jákup Mikkelsen mána- dagin fór til venjingar í Herfølge visti hann, at donsku fjølmiðlarnir høvdu mett hann at vera besta mann á vøllinum, tá Her- følge tapti 2–0 á útivølli ímóti FC Midtjyllandi. Sum vit søgdu í gjár, so var hann av TV3 fótbóltinum sunnukvøldið kosin at vera besti málverjin í Danmark í hesum umfarinum: – Tað er altíð hugaligt, men eg iðri meg um, at vit ikki vunnu. Vit hava spælt fýra ferðir ímóti FCM í hesum kappingarárinum, og vit hava tapt hvørja ferð. Eg veit væl, at teir nú eru oddalið í superliguni, men eg má siga, at teir hava ongantíð verið sannførandi ímóti okkum. Hesa ferð høvdu vit allar fyritreytir at vinna. Teir høvdu spælt steypadyst hóskvøldið og vóru moyrir. At vit ikki vunnu undirstrikar, at vit eru illa fyri, staðfestir Jákup Mikkelsen. At Michael Laudrup metti føroyska málverjan at vera besta útlendska mál- verjan í superliguni, frætti Jákup frá liðfeløgunum, tá hann kom til venjingar. Tað eru tólv málverjar í superliguni, og av teimum eru fýra útlendingar. Um- framt Jákup Mikkelsen er talan um Thomas Myhre, sum stendur í málinum hjá FCK og er norskur lands- liðsmálverji, Per Fahlström, sum er í Lyngby málinum, og Arek Onyzko, sm verjir málið hjá Viborg. – Eg haldi allar útlendsku starvsfelagarnar hjá mær vera góðar málverjar. Í fjør varð Arek Onyzko kosin at vera besti málverjin í sup- erliguni. Tað vóru málverj- arnir í superliguni og næst- bestu deildini, sum tóku lut í tí atkvøðuleiðsluni. Hann er 27 ára gamal og hevur spælt tveir landsdystir fyri Polen. At Michael Laudrup sigst hava tikið meg fram- um henda málverjan, taki eg sum ein stóran heiður og eitt orduligt herðaklapp, staðfestir ein lítið látin Jákup Mikkelsen. Jákup sigur einki um tað sjálvur, men vit gita, at Laudrup leggur stóran týdning í, at ímillum tólv teir bestu málverjarnar í Danmark er Jákup so nógv tann besti fótbóltsspælarin. Kennir tú Michael Laud- rup? – Ikki meiri enn øll onnur, sum hava fylgt við og fylgja við í donskum og altjóða fótbólti. Tá vit spældu ímóti danska lands- liðnum í Gundadali í fjør, heilsaði eg uppá hann. Jákup Mikkelsen veit ikki, um heiðurin frá Laud- rup og Ekstrablaðnum kann brúkast til nakað. Tað er greitt, at hann ikki heldur fram í Herfølge, tá hetta kappingarárið er liðugt. Jákup ynskir ikki at siga nakað ítøkiligt um fram- tíðina, tí hann sigur, at einki er avgjørt. Men vit kunnu staðfesta, at tað tykist liggja í kortinum, at tað verður ikki í hesum um- farinum, at hann kemur aftur til Føroya. Fullkomin spælari Í blaðnum í gjár søgdu vit, at Michael Laudrup metti Toda Jónsson at vera ein ógvuliga fullkomnan spæl- ara. Tað er ikki so und- arligt, tí teir báðir – Micha- el Laudrup og Todi Jónsson – eru ikki so ólíkir fótbólts- spælarar. Útlendingaliðið hjá Laudrup er rættuliga fram- rættað, og Todi Jónsson er settur á ytsta miðvallar- plássið í vinstru. Sjálvandi er hetta ein heiður hjá Toda, sum í hesum døgum umhugsar, hvussu tað skal vera við landsliðnum í framtíðini. Fyrsta fótbóltsfelagið hjá Toda var í Vejle, har hann búði sum smádrongur. Tá hetta herðaklappið kemur frá Laudrup, er ikki torført at ímynda sær, at Todi hugsar um, hvussu tað hevði tørnað út, um hann hevði hildið fram at spæla í Danmark. Sambært Micha- el Laudrup hevði Todi Jónsson avgjørt verið eitt boð upp á pláss á danska landsliðnum, um hann var dani. Longu í 1991, tá Todi fyrstu ferð umboðaði Før- oyar, varð tað avgjørt, at tað varð FSF og føroyskur fót- bóltur og ikki DBU og danska landsliðið, sum skuldi fáa ágóðan av fínu evnunum hjá Toda. Tað eru 43 útlendskir spælarar í superliguni. Av teimum eru tveir føroy- ingar, og Michael Laudrup heldur teir báðar teljast ímillum teir fyrstu ellivu. Liðið hjá Laudrup í Ekstra- blaðnum mánadagin sá soleiðis út: Jákup Mikkel- sen, Herfølge/Føroyar – Andrew Tembo, OB/ Zam- bia, Lars Bohinen, Lyngby/ Noreg, Krister Nordin, Brøndby/Svøríki – Magnus Svensson, Brønsby/Svø- ríki, Ståle Solbakken, FCK/Noreg, Sibusiso Zuma, FCK/Suðurafrika, Todi Jónsson, FCK/Føroyar – Andres Oper, AaB/Est- land, Mwape Miti, OB/ Zambia, Matias Jonson, Brøndby/Svøríki. Kanska hevði tað verið eitt gott hugskot, um hetta liðið royndi seg ímóti danska landsliðnum, heldur Ekstrablaðið. Fótbólts- hugaðir føroyingar kunnu ikki annað enn halda, at tað hevði verið sera spennandi! Nr. 78 • mikudagur • 25. apríl 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo TV3+ fer at senda beinleiðis frá dystinum millum Herfølge og FCK FÓTBÓLTUR Jákup Mørk Av heimasíðuni hjá FCK frættist, at dysturin mill- um Herfølge og FCK verður fluttur. Upprunaliga skuldi dysturin spælast kl. 15.00 tann 13. mei, men nú sjónvarpsrásin hevur gjørt av at senda bein- leiðis frá dystinum, verður hesin ístaðin fluttur til klokkan 17.05. Sostatt ber til hjá teimum føroyingum, sum hava møguleika at síggja TV3+, at fylgja við, hvussu leikur fer, tá teir báðir føroyingarnir fara at dystast. Møgu- liga verður tá talan um ein dyst millum kom- andi á fráfarandi meista- rarnar, men tað er helst ov tíðliga at siga nakað um enn. Jákup og Todi á skíggjan Jákup og Todi stóra álitisváttan Jákup Mikkelsen er eisini á liðnum, sum Michael Laudrup hevur valt sær Røðan, sum Tórbjørn Jacobsen, landsstýris- maður í mentamálum helt, tá hann setti árligu málningafram- sýningina hjá Lions í Eysturoy Kæra mannfjøld! Veturin hevur ilt við at sleppa takinum. Várið kom ongantíð. Og summarmáli var ígjár. Eftir at hava verið og hjálpt vestmenningum við steypahandanini, nú landsins frægastu telvarar høvdu strítt seg fram til sigurs í dimbuldagavikuni, var eg og vitjaði ein vin- mann uppi í Miðalsbrekku. Tá ið akað var heimaftur, brendi hann á við kava- ælingi, ella vátaslettingi somikið, at ilt var at skoða framígjøgnum flykrurnar. Og ímorgun liggur kavin oman ímóti gørðunum. Men annars man alt verða við sítt gamla lag. Dagarnir leingjast í hvussu er og tað er onki sum longur kann forða Ljón-felagnum í Eysturoy at halda sína afturvendandi siðvenju, málningaframsýningina páskadag. Hesin stóri dagur í kristna heiminum, tá ið frelsarin reis uppaftur eftir blóðuga fríggjadagin tveir sólarringar frammanundan. Á 21´ ári er hendan máln- ingaframsýningin vorðin ein so fastur táttur í lívinum hjá fólkinum herumleiðir og aðrastaðir, at tað er óhugsandi at eitt átak sum hetta nakrantíð fer at detta niðurfyri. Og væl verið tað. Tað stóra talið av fólkið sum hevur vitja hesar fram- sýningarnar hesi seinastu 21 árini boðar okkum bara frá hvussu forkunnug tiltøk av hesum slagið eru, - her um okkara leiðir. Tað er ikki ov nógv sagt, at hend- an framsýningin rann upp eins og runnur úr turrari jørð, sum Jesaja spámaður einaferð tók til eum ein gitnan eysturlending. Og hon hevur havt almiklan týðning. Fingið ferð á nógvar evnagóðar ungdóm- ar og styrkt sjálvkensluna hjá uppaftur fleiri, ið fing- ust við at mála í tí dulda, - frammanundan. Og list, hvat man nú tað vera fyri nakað? Endur- speglingar úr sálardýp- inum? Ítriv sum dagdvølja? Ella okkurt heilt triðja? Spurningurin er, um tað ikki býr ein listamaður í hvørjum einasta menniskja. Tað ræður bara um at finna ta rókina, sum hóskar hvørjum einstøkum. Bæði í verki og anda. Og at fara skeivur kann vera ein tung byrða at bera. Sum Magnus sigur um matgerðan um- borð í Kongshavn: “Kokku- rin skal bæði vera konufólk og brennivín, vikubløð, tíðindi, vinarlag, bygdar- túnið og Áarvegurin. Mat- urin er tann “ið leiðirnar kann beina”. Her má orða- takið sannast, at “vegurin til mansins hjarta gongur gjøgnum magan”. Góðir kokkar fáa rós og kærleika, meðan vána kokkar ganga kryplaðir undir byrðuni av øllum heimsins syndum og vanlukkum.” Og soleiðis man tað eisini vera við myndlistamonnum. Listin fylgir í stóran mun samfelagnum hon livir í. Tað er ein av orsøkunum til, at myndlistin er so ung í Føroyum. Ytri umstøðurnar í bóndasamfelagnum góvu ikki húskallunum aðrar møguleikar enn at yrkja. Hevði tú hegni, kreftir og eitt gott minni, so bar tað til at fáast við orð og binda tey saman meðan togað varð í árarnar á út- & heimferð av útróðri. Og føroyingar hava í øldir givið sínum kenslum listarligan form í skald- skapi, kvøðing og dansi. Ikki við ljóðføristónleiki ella myndum. Og Guð havi lov halda føroyingar fram við at fara upp á gólv við hesum ríka og umfatandi fjølbroytta kvæðaskald- skapi, ið er málsins ótøm- andi kelda. Ígjøgnum hesa listina varð málið bjargað. Og føroyingurin. Hansara samleiki. Var málið ikki hingu vit ídag sum identi- tetsleysar snældur í globala turbulensinum. Málið er kjølfestan sum áhaldandi dregur okkum aftur á beint, og gevur okkum eina støðu í alheiminum. Meðan skaldskapur, kvøðing, sangur og dansur hava djúpar røtur í fólka- mentanini, ber ikki til at siga tað sama um myndlist- ina. Hetta hevur veruliga nakað við umstøður og bú- skap at gera. Gerandisdag- urin var kravmikil og stríggin. Fólkið hevði sær nógmikið til at taka, fyri at fáa jarðarlívið at hanga saman annars. Og hvussu skuldi stór myndlist manast fram í myrkum roykstovum á moldgólvi. Díðrikur á Skarvanesi, ið livdi frá 1802-1865, verður oftani tikin fram sum eitt vegamót. Hin nú so kendi fuglamálarin av Dímun. Húskallur í Kárastovu á Skarvanesi tað mesta av ævi síni. Tað finnast bara fimm myndir eftir hann ídag, og tær eru tíanbetur varðveittar á Listasvni Føroya. Tað er ein gáta hvussu hann fekk hendur á litum, pensli og pappíri, men tað ber so mangt til hjá honum ið brennir fyri eini sak. Og mýturnar um hendan serlingin eru ikki so fáar. M.a skal hann einaferð hava rikið eitt gamalt slitið ross út í Lítlavatn og hava skotið tað. Síðani settist hann at mála eina av sínum kendu myndum, ímeðan fuglarnir settust at piða ræði. So ikki kann sigast annað enn, at føroysk máln- ingalist fekk ein dramat- iskan elddóp. Tjóðskaparrørslan tók seg síðani upp, so smátt, miðskeiðis í 19. øld, hug- kveikt av romantiskum ráki innan av meginlandinum og av háskúlarørsluni. Vit hava øll hoyrt um hin tiltikna jólafundin í 1888, og nú byrjaði eitt drúgt mentanar- stríð, sum í fyrsta lagi hevði til endamáls at tryggja rætt- indini hjá føroyska málin- um sum móðurmáli, at vekja ansin fyri fólksins søgu og siðmenning. Skøldini gingu á odda í hesum samleikastríði, ið førdi við sær mentanarliga endurføðing og eitt nýtt blómandi listarligt virk- semi. Og her gróði upp ein áður ókendur áhugi fyri teirri náttúru, tí landslagi, sum var grundarlagið undir føroysku fólkamentanini. Myndlistin tók av álvara dik á seg. Motivini trutu ikki. Úr hvørjum køksvind- eyga kundi íblástur fáast til stóra list. Ein óendaligur heimur opnaðist fyri gáv- aðum fólki. Ongastaðni í heimi finst eitt natúru- scenario sum í Føroyum. Og evnaríkir menn og evnaríkar kvinnur, - lótu sær ikki siga. K r i n g u m s t ø ð u r n a r norðalaga á Eysturoynni munna vera eitt eldorada fyri ein myndlistamann. Niels Kruse, ein serliga gávaður listarmaður, varð borðin í heim norðuri á Eiði í 1871. Hann verður sagdur at vera Føroya fyrsti lands- lagsmálari. Og longu í 1924 eyðnaðist honum at fáa málningin “Heyst- brøgd” við á eina framsýn- ing á Charlottenborg í Keypmannahavn. Málning- urin lýsir brim eysturi á Møl á Eiði. Hann málaði í stóran mun lendið nærindis heimbygdini, og sagt verð- ur at lýrisk náttúrukensla og alskur til landslagið eyð- kenna oljumálningar hans- ara. Og havið – tey skift- andi litbrøgdini í aldugerð- ini – hava hansara serliga áhuga. Omma mín átti ein av málningum hansara, norður ígjøgnum Sunda- lagið og Flógvan. Hesin málningur hevði ein ser- ligan status í hennara fínu stovu. Hann kendist sum eitt akker, ið gav stovuni eina serliga sál. Hetta eru minnir frá mínum barn- dómi. Tað er eingin ivingur um, at tað varð ein sigur fyri føroyska málstríðið, at gjáarmenn megnaðu at halda kirkjuvígslu á før- oyskum máli longu í 1929. Líka so óvanligt og kær- komið mundi tað vera, at Niels málaði gjáarmonnum eina altartalvu við føroysk- um myndaevni. Har fer Kristus til gongu eftir sjó- num. Ikki við miðeysturs- oyðimerkur, harið úlvaldar og asnar hvíla undir sveiggjandi pálmatrøum, og heldur ikki á Genezareth sjónum, men norðuri í Djúpunum, - á útróðrarleið hjá gjáarmonnum. Og har sita apostlarnir sum van- ligir føroyskir útróðrar- menn í oljutroyggjum og roðklæðum, teir rógva í einum vanligum tíggju- mannafari, og í baksýni hevja seg Kallurin og Borgarin, - røðir teirra upp ímóti himni. Tað er ikki hent so lítið í føroyskari myndlist síðani. Hon er eisini farin út um landoddarnar. Er kend í stórum metropolum sum New York, París, Reykjavík og Keypmannahavn. Ein málningur hjá Mykines- málaranum fór nú um dagarnar undir hamaran í Keypmannahavn fyr slakai 200.000 krónur. Tíanverri hendir hetta oftani ikk,i fyrrenn listarmaðurin sjálv- ur er farin úr sínum foldar- lívi. Og júst Mykinesmál- arin varð okkara fyrsti professionelli listarmaður. Hann valdi at bróta allar brýr, leyp út á dýpið, gjørdi listina til sína ófrávíkiligu lívsuppgávu. Og eingin ivingur er um, at eisini hann mátti gjalda ein dýran prís fyri hetta valið. Og nústaðni kemur virðingin. So tungur er hesin vegurin at ganga. Men avrikini eru til gagns, og hava alstóran týðning fyri føroyska ment- an og føroyskan samleika. Umstøðurnar hjá skap- andi listafólki hava verið í lakara lagi. Eingin ivingur um tað. Vit hava líkasum ikki gáa nóg væl um hend- an veruleikan, at hesi fólk- ini í skapandi og útinnandi listini, eru okkara salt og eggjan. Í Mentamálastýrin- um verður nú løgd seinasta hond á fyrireikingarnar til ein lista- & tónlistaskúla, sum verður smíðaður í oynni harið Díðrikkur livdi sum húskallur og fugla- málari. Vónandi kemur hesin depil at verða før- oyskari málningalist til íblásturs. Til tað er hann ætlaður. Til tykkara ið sýna fram her ídag. Leiðin frameftir er tung, men haldi fram í góðum treysti. Og til seinast tøkk til Ljón-felagið í Eysturoy fyri at tit hava fingið hetta afturvendandi átakið í lag, og fyri at tit lata øllum ið ynskja tað, - rúm á tykkara bróstum. Bara soleiðis koma spírar- nir undan, sum aðrastaðir verður køvdir í grovum filtrum. Takk fyri. Endurspeglingar úr sálardýpum Tórbjørn Jacobsen, mentamálaráðharri setti framsýningina hjá Lions í Eysturoy páskadag Alfred Olsen, løgtingsmaður og Tórbjørn Jacobsen, menta- málaráðharri á málningaframsýningini hjá Lions í Eysturoy páskadag