týsdagur 11. september 2007síða 13

Nr. 175 - 11. september 2007 13 viðmerkingar sjónarmið Ingrid S. Henriksen, limur í javnstøðubólkinum hjá Javnaðarflokkinum og lands­ nevndini hjá Javnaðarflokki­ num vegna Suðurstreymoyar Javnaðarfelag Mugu nýta § 18 í vallógini at fremja ein betri landspolitikk Í Føroyum er kvinnuumboðanin í løgtinginum og í landsstýrinum sera lág - einans tríggjar kvinnur ella 9,4% av løgtingslimunum eru kvinnur og ongin kvinna er í landsstýrinum. Ynskja vit at gerast eitt modernað land, har kvinnur hava veruliga politiska javnstøðu, má vend koma í. Neyðugt er at fáa meira fjøl- broytni í politiska arbeiðið, soleiðis at politiska dagsskráin ikki einans verður merkt av áhugamálum hjá monnum og av mannligum virðum, men eisini verður merkt av bleytum virðum – av orðaskifti og viðgerð, ið snýr seg um vælferðarsamfelag- ið, vælferðartørvir og vælferðar- tiltøk. Høvdu fleiri kvinnur havt sæti á tingi, hevði orðaskiftið óivað verið meira víðfevnt og í nógv størri mun enn nú snúð seg um annað og meir enn hørð virði: skip, fisk, grót og betong. Av royndum vita vit, at tað er nærum ógjørligt hjá kvinnum at verða valdar inn í løgtingið á “vanligan hátt” á “vanligu val- listunum” hjá føroysku politisku flokkunum. Til seinasta løg- tingsval fingu kvinnurnar, sum stillaðu upp 16,1% av atkvøðu- num. 12,8 % atkvøddu ikki fyri nøkrum kyni, men fyri listanum. Hóast hetta fingu kvinnurnar einans 9,4% av sessunum í løg- tinginum. Núverandi praksis, har listaatkvøður hjá teimum politisku flokkunum nærum útilokandi gagna monnum – er praksis, ið gevur monnum ser- sømdir – menn verða við øðrum orðum fyri positivari diskrimina- tión. Henda praksis hevur við sær, at tað er sera trupult hjá kvinnum at verða valdar í løg- tingið. Føroyska samfelagið hevur ikki tørv á, at menn verða positivt diskriminineraðir í politiskum høpi, tvørturímóti. Tískil má staðfestast, at stórur tørvur er á, at broytingar verða gjørdar í vallógini. Vallógar- broytingar, ið tryggja, at kvinn- ur, ið stilla upp til løgtingsval, fáa í hvussu er eins nógv gagn av listaatkvøðum sum uppstill- aðu menninir fáa. Hetta soleiðis at vit kunnu fáa fleiri kvinnur valdar á ting og soleiðis at vit kunnu fáa ein betri lands- politikk. “Soleiðis koma kvinnur á ting” Í grein í Sosialinum hin 27. august 2007, ið hevur yvirskrift- ina “ Soleiðis koma kvinnur á ting” vísir Kári á Rógvi, formað- ur í Javnstøðunevndini, á, at hugsast kann, at t. d. kvinnu- listar í Suðurstreymi hjá teimum stóru flokkunum kunnu tryggja bæði fleiri atkvøður tilsamans til flokkin umframt javnari kyns- býti. Jógvan Mørkøre, sam- felagsfrøðingur, vísir á tað positiva við kvinnulistum og sigur m. a., at kvinnur á einum internum kvinnulista ikki oyði- leggja fyri hvørja aðra. Til ber at hava nógvar kvinnur á einum flokslista ella rættari á einum internum flokslista, uttan at tær taka atkvøður frá hvørjari aðrari. Jógvan Mørkøre leggur somuleiðis dent á, at hetta sam- stundis gevur veljaranum, ið vil atkvøða eina kvinnu inn í løg- tingið, trygd fyri, at atkvøðan veruliga fer til eina kvinnu. Jógvan Mørkøre sigur harum- framt í nevndu grein, at verða Føroyar eitt valdømi, so er ikki óhugsandi, at fleiri internir kvinnulistar verða. Hetta í øllum førum hjá størru flokkunum, har tað veruliga kann gagna kvinnu- num. Verða Føroyar haraftur- ímóti verandi 7 valdømi, skulu vit valla vænta slíkar kvinnu- listar aðrastaðni enn í Suður- streymi, uttan kanska í ávísum flokkum í Norðoyggjum, í Eysturoynni og í Suðuroy. Á fundi um “Kvinnur í poli- tikki“ hin 28. august 2007 vísti Kári á Rógvi á, at § 18 í vallóg- ini er ikki nóg greið og at løg- tingið greitt má seta í vallógina, hvussu atkvøðurnar á slíkum internum (kvinnu)listum skulu teljast saman, soleiðis at slepp- ast kann undan løgfrøðisligari togan eftir val. Høgni Hoydal, formaður Tjóðveldisfloksins legði dent á, at hann helt tað vera rættast at staðfesta í val- lógini, at atkvøðurnar á intern- um kvinnulistum skulu teljast saman við atkvøðunum á van- ligu listunum. Í sambandi við at uppskot um broyting av vallógini júst nú ligg- ur í rættarnevnd løgtingsins hava allir løgtingslimir, rættar- nevndin og ikki minst Bjarni Djurholm, landsstýrismaður í javnstøðumálum, Jacob Vester- gaard, landsstýrismaður, ið varar av vallógini, umframt Jóannes Eidesgaard, løgmaður, framúr góðar møguleikar at fáa nágreinað §18 í vallógini, soleið- is at ásett verður í greinini, at atkvøður til internar kvinnulistar telja saman við “vanliga lista- num”, tá uppgjørt verður, hvussu nógvar atkvøður flokk- urin hevur fingið tilsamans, soleiðis at politisku flokkarnir fáa møguleika at nýta kvinnu- listar longu til komandi val. Løgtingið eigur at tryggja, at kvinnur fáa eins stóra nyttu av listaatkvøðum sum menn, hetta fyri at tryggja, at føroyska sam- felagið verður stýrt av bæði monnum og kvinnum og soleið- is at samfelagið fær ein betri og meira fjøltáttaðan politikk. Neyðugt at nýta kvinnulistar at skunda undir betri kyns­ javnstøðu í politikki Alt bendir á, at tað er neyðugt at nýta internar kvinnulistar sam- bært § 18 í vallógini – at skunda undir gongd, ið fer at hava við sær, at vit fáa betur javnstøðu millum kvinnur og menn í poli- tikki. Jógvan Mørkøre, sam- felagsfrøðingur, og Kári á Rógvi, løgfrøðingur, hava í fjølmiðlunum víst á, at nýtsla av kvinnulistum innan karmarnar á verandi politisku flokkum, er skipan, ið óivað vil hava við sær, at fleiri kvinnur verða vald- ar í løgtingið. Kvinnur, sum stilla upp á vanligu listunum hjá politisku flokkunum, fáa aloftast ikki annan leiklut enn at vera “med- hjálpir”, pynt og stemmusaml- arar hjá kendum, mannligum valevnum. At broyta hesa sera óhepnu og gamalsligu/ómodern- aðu siðvenju og fremja veruliga politiska javnstøðu millum kvinnur og menn, er alneyðugt at kvinnur fáa høvi at stilla upp á internum kvinnulistum og er neyðugt at kvinnur fáa minst líka stóra rúmd í fjølmiðlum, á almennum politiskum fundum v. m. sum mannligu valevnini fáa. Føroyar sum modernað samfelag Ynskja vit at Føroyar skulu gerast eitt modernað samfelag, har rúmd er fyri fjølbroytni og bleytum virðum í politiska rúminum og politiskum arbeiði, mugu vit tryggja, at kvinnurnar fáa nátúrligt og sjálvsagt pláss á ovastu politisku rókum – í løgtinginum og í landsstýrinum. Tórshavn, hin 10. september 2007 Sjálvstýrisflokkurin metir, at tíðin er komin at taka støðu til, at løgmaður verð- ur valdur beinleiðis av fólkinum. Enn er ikki nóg greiður skilnaður ímillum lóggev- andi og útinnandi vald í Føroyum. Hóast stýrisskip- anin ásetir, at hvør ting- maður bert er bundin av sannføring síni og at lands- stýrið við løgmanni á odda skal umsita útinnandi vald- ið, so er veruleikin, at sama samgonga altíð ræður bæði á Løgtingi og í Tinga- nesi. Vit eiga at ruddað slóð fyri, at Føroya fólk kann vísa á sítt løgmansevni. Formliga skal løgtingið eftir stýrisskipanini velja løgmann, og verður hetta framhaldandi galdandi til annað verður ásett í før- oyskari grundlóg. Men onki forðar løgtinginum at spyrja fólkið, hvør er besta løgmansevnið. Sjálvstýrisflokkurin hevur sum einasti flokkur í stevnuskrá síni, at fáa fólkavaldan løgmann. Saman við størri og sterk- ari kommunum og Føroy- um sum eittans valdømi, kann beinleiðis tjóðar- atkvøða um løgmansem- bæti tryggja veruligt og haldgott fólkaræði í Før- oyum. Føroyskur politikkur er alt ov nógv merktur av, at løgtingsvalið snýr seg um, hvør sleppur í samgongu, og hvønn samgongan velur í landsstýrið. Allur poli- tikkur skal gerast av undir stuttum og fløktum sam- gongusamráðinum. Løg- maður verður oftast ein av floksformonunum, men sjálvdan verður viðkom- andi sitandi meir enn eitt skeið, tí onnur samgonga verður skipað, uttan mun til, hvørja undirtøku løg- maður sjálvur hevur mill- um manna. Hetta avmarkar lóggev- andi valdið, tí bert góð helvtin av tingmanningini fær ávirkan næstu fýra árini, enntá avmarkaða ávirkan, tí landsstýrið hevur mest at siga í sam- gonguni. Nærum øll lógar- uppskot koma frá umsit- ingini hjá landsstýrinum, sum harvið gert bæði lóggevandi og útinnandi. Nærum ongi andstøðu- uppskot verða samtykt, og alt ov lítið samstarv er frá máli til mál um fíggjar- og lóggávupolitikk. Men hetta avmarkar eisini útinnandi valdið, tí løgmaður sleppur í veru- leikanum ikki at velja sær landsstýrifólk eftir vild, men má taka við teimum fólkum, ið flokkarnir vísa á. Í hesum valskeiði hevur løgmaður útnevnt nýggju landstýrisfólk, har øll vóru menn, ikki ein tann einasta kvinna megnaði at vinna upp um landstýrisgáttina hjá samgonguflokkunum; tað hevði neyvan hent, við einum fólkavaldum løgmanni Eftir hetta verður ikki neyðugt við formligum samgongusamráðingum. Løgmaður fer ivaleyst at tryggja sær undirtøku á tingi við at velja lands- stýrismenn úr ymsum flokkum, men fer samstund- is at kjósa sær ráðharrar, ið hava neyðugan fakligan førleika eins og politiska fatan at útinna valdið væl og vinna undirtøku fyri sjónarmiðum sínum á tingi. Løgmaður verður styrktur, tí hann hevur beinleiðis mandat, og kann seta í starv og úr starvi landsstýrislimir óheft av smáligum samgonguatlit- um. Løgtingið verður styrkt, tí alt tingið nú kann arbeiða saman mál fyri mál. Avtalur verður sjálv- sagt gjørdar, men í inni- haldi og tíð meiri hóskandi avmarkaðar enn verandi alfevnandi samgonguskjøl fyri fýra ár. Mong onnur lond hava líkar skipanir. Í næsta grannalandi okkara, Skot- landi er løgmaður júst valdur, tað er formaðurin í størsta flokkinum, Skotska Sjálvstýrisflokkinum, og hevur hann valt ikki at gera nakra samgonguavtalu, uttan heldur samstarva við allar flokkar. Í Fraklandi er politiska skipanin endur- nýggja ígjøgnum beinleiðis forsetaval, og ongastaðni stendur tingið so sterkt sum í USA, har forsetin er fólkavaldur. Stjórnarskipanarnevndin hevur eisini víst á hesi viðurskifti og mælt til at loyva beinleiðis valdum løgmanni. Løgmaður veljast beinleiðis av fólkinum løgtingsmaður fyri Sjálvstýrisflokkin Kári P. Højgaard Kvinnulistar