mikudagur 12. september 2007síða 9

9 tíðindi Nr. 176 - 12. september 2007 arskó Fjórði hvør drongur í fimta flokki verður happaður, men mannligu lærararnir halda seg vekk frá skeiðum um trivnað og happing. Hetta er sera óheppi, heldur trivnaðar­ serfrøðingurin, Anna Dalsgaard HAPPING Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Í seinastu viku høvdu Náttarravnarnir bjóðað danska happiserfrøðing­ inum, Stig I. Sørensen, at halda fyrilestrar um happing. Tiltakið á Hotel Tórshavn var væl eydnað, og nógv fólk komu. Men einans tveir menn vóru til staðar, danski fyrilestr­ arhaldarin og ein føroysk­ ur politistur, sum eisini skuldi hava eitt upplegg á fundinum. ­ Tíverri er tað alt ov vanligt, at menn ikki fara til slík tiltøk. Eisini innan skúlagátt, halda mannligu lærararnir seg burtur, tá skeið eru um trivnað og happing. Samstundis vísa allar kanningar – ikki bara í Føroyum ­ at drongir eru yvirumboðaðir bæði sum happarar og sum happioffur. Anna Dalsgaard dugir ikki at siga, hví hesin munur er, men hon heldur tað vera týdningarmikið, at vit taka mistrivnaðin hjá drongjum í álvara, og her hava menn eina serliga ábyrgd ­ Um drongir høvdu menn at koma til, kundi tað verið, at trupulleik­ arnir vóru loftaðir fyrr. Vit kvinnur hava ofta lyndi til at snakka drong­ irnir í hel, hetta tíma teir ikki og ganga tí við trup­ ulleikunum fyri seg sjálv­ ar. Um menn halda seg vekk, tí teir halda hetta øki vera ov bleytt, er hetta púra misskilt, heldur Anna Dalsgaard. ­ Happing er alt annað enn bleytt, tað er hart og kyniskt, og drongirnir hava brúk fyri nøkrum voksnum monnum, sum tora at leggja uppí og vísa, at menn eisini kunnu takla happing og skapa trivnað fyri hvønn annan, sigur føroyski trivnaðarráðgevin. Menn flýggja undan ábyrgd nokk. Hon greiðir frá, at hon stutt síðani vitjaði í tveimum føroyskum skúla­ flokkum, har annar floks­ lærarin legði stóran dent á sosiala trivnaðin, meðan hin ikki legði so nógv í tað. Og munurin var øðiligur. Annar flokkurin virkaði sum ein eind og øll sóu út at trívast, meðan børnini í hinum flokkinum so at siga stóðu við rygginum upp í móti vegginum, tí onki samanhald og álit var. ­ Men tað kann ikki vera rætt, at barnið trívist í skúl­ anum, tí tað er so heppi at hava ein góðan lærara, sigur Anna Dalsgaard. ­ Teir ídnu og góðu lærar­ arnir eru alla æru verdir, men vit mugu hava eitt lág­ mark, sum allir skúlar og allir lærarar mugu upp­ fylla. Okkurt má gerast Anna Dalsgaard heldur, at eitt konkret tiltak, sum kundi verið sett í verk, var at koyra eitt royndarprojekt á nøkrum skúlum í trý ár. ­ Nú er ætlanin at gera kanningina um happing aftur um trý ár. Tí er tað upplagt at seta eina royndar­ ætlan í verk, har nakrir skúl­ ar fáa játtan til at seta trivn­ aðin í hásæti. Og ein slík ætlan kundi passandi brúkt nakrar av royndunum frá skúlaverk­ inum í Svøríki, heldur Anna Dalsgaard. Umframt krøvini til skúla­ leiðsluna og trivnaðartímar á skemanum, so hava allir svenskir skúlar eisini fleiri onnur tiltøk sum styrkja trivnaðin. ­ Hvør skúli hevur eina skúlavertinnu. Hendan er ikki lærari, men er væl lærd í trivnaði. Hon hevur til upp­ gávu at taka móti fráboð­ anum um fráveru, gera kaffi til lærararnar, og hon hevur eisini fasta garðvakt í tí langa fríkorterinum. Hetta kann ljóða sum eitt strævið starv, men starvið er høgt í metum, tí hon hevur so stóran týdning fyri tryggleikan bæði millum børn og vaksin. Allir svenskir skúlar hava eisini tveir serlærarar, sum bara hava til uppgávu at fara runt í klassunum og kannað trivnaðin og lofta trupuleikunum, áðrenn teir vaksa seg ov stórar. Og so hava allir svenskir skúlar bæði eitt næmingatoymi og eitt vaksnamannatoymi, sum skulu arbeiða fyri at teirra skúli er ein happing­ arfríur skúli. ­ Hví ikki lata okkum hugvekja av einum slíkum undangongulandi, og hví ikki gera nakað við tað, so føroysk børn veruliga fáa umstøður at læra nakað í skúlunum, spyr Anna Dals­ gaard at enda. - Teir ídnu og góðu lærararnir eru alla æru verdir, men vit mugu hava eitt lágmark, sum allir skúlar og allir lærarar skulu uppfylla. Tað kann ikki vera rætt, at barnið trívist í skúlanum, tí tað er so heppi at hava ein góðan lærara, sigur Anna Dalsgaard, trivnaðarráðgevi Mynd: Álvur Haraldsen Ráðstevna um burturkast Í november verður norðurlendsk ráðstevna í Føroyum um burturkast frá skipum og móttøkuskipanir í havnum. Ráðstevnan, ið er stuðlað av Norðurlendska ráðharraráðnum, verður hildin á Hotel Føroyum. Heilsufrøðiliga starvsstovan samskipar tiltakið, og roknað verður við luttakarum úr øllum Norðurlondum. Ráðstevnan er opin fyri øllum, men vendir sær serliga til manningar, reiðarar, havnarfútar, skipaeftirlit og onnur, ið vara av hesum. Fyrispurningur um happing Heidi Petersen, løgtingskvinna, hevur sett Jógvani á Lakjuni, landsstýris­ manni í mentamálum ein skrivligan fyrispurning viðvíkjandi tiltøkum móti happing í fólkaskúlanum. Hon spyr landstýrismannin, hvat hann ítøkiligt ætlar at gera við, at á leið 1000 næmingar í Føroyum, sambært nýggjari kanning, verða happaðir, um landsstýrismaðurin hevur nøkur langtíðarmál fyri at basa happingini og hvussu hesi skulu gjøgnumførast. Eisini spyr løgtingskvinnan um landsstýrimaðurin hevur nakra ætlan fyri, hvussu skúla­ verkið kann hjálpa happaðum næmingum og foreldrum teirra, og hvussu nógvan pening hann ætlar at seta av til hetta økið á komandi fíggjarlóg. Føroysku dreingirnir hava brúk fyri monnum, sum eru áhugaðir í at teir hava tað gott, sigur Anna Dalsgaard