fríggjadagur 27. apríl 2001síða 5

Nr. 79 - 26. apríl 2001 9 gult9 cyan9 magenta9 svart9 8 Nr. 79 - 26. apríl 2001 gult8 cyan8 magenta8 svart8 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Føroyska arbeiðararørslan vann ein sigur afturat í Løgtiginum hesa vikuna, tá tingið samtykti, at tann tímalønti arbeiðarin nú fær sjúkradagpening frá fyrsta dagi. Tað merkir, at hann kann vera sjúkur, uttan at hann hevur ampa av, at hann missir tvær daglønir. Í dag er tað ein sjálvfylgja, at tey tímaløntu fáa dagpening, tá tey eru sjúk. Men vit skulu bara 25 ár aftur í tíðina, tá landsstýrismaðurin í arbeiðs- marknaðarmálum, Jákup Lindenskov, í hesum blað kunngjørdi, at hann arbeiddi við eini lóg um sjúkradagpening fyri tímalønt. Lógin varð fyrireikað og skipanin varð sett í verk í 1979 við Steinbirni Lilaa sum leiðara, men tað var við tógvið bit og slit. Danska stjórnin skuldi gjalda sín part, tí vit høvdu framvegis endur- gjaldsskipanina – skipanin við blokkstuðli kom ikki fyrr enn í áttatiárunum – og stjórnin vildi ikki, at fólk skuldu fáa endurgjald frá fyrsta sjúkradegi, uttan at arbeiðsgevararnir goldu ein part eins og í Danmark. Men arbeiðsgevararnir vildu ikki hoyra talan um henda møguleikan, og tað nyttaði ikki lands- stýrinum at seta hart á, tí Fólkaflokkurin var eisini í landsstýrinum. Úrslitið varð tí, at tímalønt fingu ikki sjúkradagpening teir báðar fyrstu dagarnar – vit fingu tí teir báðar ”karensdagarnar”. Í kreppuárunum fingu fastlønt heldur ikki løn teir báðar fyrstu sjúkradagarnarm, men tá kreppan var hasað av, og skotið varð upp at strika ”karens- dagarnar”, skeyt Javnaðarflokkurin upp, at tíma- lønt eisini fingu endurgjald fyri fyrstu sjúkradag- arnar, men hesum tóku landsstýrisflokkarnir ikki undir við av ávísum orsøkum. Men nú er lógin broytt, og ein órættvísi er beindur av vegnum. Í einum sosialdemokratiskum væl- ferðarsamfelag er tað ikki annað enn ein rættur, at fólk fáa løn ella dagpening, tá tey eru sjúk. Tí kann ikki takast undir við, at Løgtingið var í gávuhýri týsdagin, sum Útvarpið málbar seg, tá tað boðaðifrá tíðindunum. Hetta er ein sjálv- sagdur rættur í einum framkomnum samfelag! Í skrivandi løtu verða flagg vundirn á stong kring alt landið – vit hava flaggdag og hátíðarhalda Merkið – men latið fløggini í dag eisini veitra til heiðurs fyri hetta framsig hjá føroyska arbeið- aranum! DAGSINS MEINING Sosialurin Ikki gávuhýrur – men ein rættur VIÐMERKINGAR Anna Dalsgaard Hetta er ein áheitan til tíðindafólkið í Útvarpi Føroya! Uttan at gera stórvegis viðmerkingar til tíðinda- flutningin generelt, fari eg at heita á tykkum, um at hugsa um, hví tit meta at eini tíðindi eru av týdningi fyri føroya fólk. Í gjár bórust sera ræðandi tíðindi um, at nú var tað kanska betur at verða eitt sindur sól stoktur enn at smyrja seg inn í sólkrem. Hetta vidundurmiddul, sum vit hava trúð uppá í áravís. Ikki er langt síðani, at vit enntá fingu at vita, at um sól- kremið skuldi gera nakran mun, skuldi ein hálvur dunkur smyrjast uppá annan hvønn tíma. Eitt tunt lag gjørdi hvørki frá ella til. Men hvat nú? Nú situr alt Føroya fólk og ímyndar sær, at hevur ein verið í hóslag við hetta eitrið, ið tað jú er at sammeta við p.t., hevur ein helst verið sær sjálvum og enn og verri, eisini børnum sínum at bana. Eg helt meg ikki kunna brúka tíðindini til nakað annað, enn fjáltur og ræðslu. Einki varð sagt um, hvørji evnini vóru, ið vóru vandamikil ei heldur hvørji merki, ein skuldi vara seg fyri. Hetta hevði kanska eisini verði í so møtumikið, tí tey eru eini 70 í tali. Men útvarpið kundi veitt lurtar- um sínum ta tænastu, at upplýst um, at á heima- síðuni hjá Miljøstyrelsen, er listi gjørdur yvir tey merki, ið higartil eru registrerað, fyri at inni- halda hesi vandamiklu evni. Kann annars upplýsa fyri teimum, ið ikki hava at- gongd til internetið, at evnini, ein skal vara seg fyri eru: • 4-methylbentzylidenne camphor, • Octyl methoxycinnamate • Benzophenone-3 Viðmerking til tíðindafluttning í Útvarpi Føroya Jógvan Krosslá Viðv. viðmerkingum (meiningum), sum Jacob Vestergaard hevur í Dimmalætting nr. 74 og 75 um økismenningarálitið, sum var handað Torbjørn Jacobsen í VB húsinum í Vági, tann 9. apríl 2001. Jacob Vestergaard, sum er formaður í Sumbiar kommunu og formaður í Føroya kommunufelag, hevur góðan hug at vísa sína meining viðv. stórum og smáum kommunum, Ja- cob er vitandi um, at upp- skotið til kommunusaman- legging er ikki reist av størru kommununum, men av ymiskum skiftandi landsstýrum. Størru kommunurnar hava roynt at laga seg til at taka ímóti uppgávum, sum skulu leggjast frá lands- umsitingini út til komm- unur at umsita og eru væl- vitandi um at slíkar um- sitingar kosta meira fyri kommunurnar, tað er jú meiningin við útleggingini, tað er at vit kunnu umsita okkum sjálvi og gjalda fyri tað sum tað kostar, hettar fyri at fáa fólk at flyta til kommunurnar úti um land- ið og tey størvini, sum í dag annars liggja í Tórshavnar kommunu, kunnu leggjast út til kommunurnar, eisini til Tórshavnar kommunu. Skulu uppgávur leggjast frá landsumsitingini út til kommunur at umsita, so verður tað neyðugt við størri kommunueindum ella økiseindum, annars fáa vit neyvan umsitingina út- lagda og soleiðis fáa vit heldur ikki størvini út um landið. Tá ið Jacb sipar til, at Hvalbiar kommuna sjálv rindar fyri at gera sína havn, so er fyrst til tað at siga, at tað er rós verdugt og fáa teir vónandi eina góða havn til sítt virkna sjófólk, sum er ein styrkur fyri alla suðuroynna, men tað tykist sum eitt spark til Vágs kommunu, sum hevur ditta sær at biðja landið um hjálp til eina djúpvatns- havn, vit eru so bláoygd í Vágs kommunu, at vit meta hettar at vera gott fyri alla Suðuroynna og ikki minst okkum í sunnaru helvt. At Hvalbiar- og Loprans- fjørður eru betri fjarðir enn Vágs- og Tvøroyrarfjørður, tað kann so ikki vera ennað enn ein joke. Jacob sigur eisini at tær stóru kommunurnar vilja leggja kommunurnar sam- an fyri at ráða yvir smærri kommunum? Tá ið komm- unur leggja saman verða tær allar størri. Annars til Økismenning- arálitið, tað er nógv gott í álitinum. Viðmerking til Jacob Vestergaard VIÐMERKINGAR Føroya Arbeiðarafelag Tórshavn, hin 24. apríl 2001 Stjórin í Sp/F Viking Fisk, Hendrik Tausen, hevur í fjølmiðlunum gjørt við- merkingar til viðurskiftini í sambandi við, at felag okkara hevur sett limum okkara forboð móti at taka upp arbeiði á virkinum og annars at hava nakað við hetta virki at gera. Av tí at frágreiðingin hjá Hendrik Tausen ikki er røtt skulu vit her greiða frá gongdini í málinum. Prosentgjøldini Felagið Sp/F Viking Fisk hevur ikki goldið tey pro- sentgjøld, sum sambært sáttmálanum skulu gjaldast til limagjald, eftirløn og lívstrygging hjá limunum í Føroya Arbeiðarafelag, hóast felag okkara ferð eftir ferð hevur rykt eftur hesum peningi. Allatíðina hevur tað verið eitt stutt tíðar- skeið ið goldið hevur verið fyri til tíðina, og so hevur aftur verið galið. Vit heittu tí á advokat okkara um at krevja inn henda pening, og advokat- urin hevur 4. apríl 2001 skrivað Sp/F Viking Fisk bræv, har heitt varð á virkið um at gjalda nevndu pro- sentgjøld á konto hjá advo- katinum. Viðmerkjast skal, at kravið varð sent til advokat, tí vit til fánýtis høvdu kravt peningin frá virkinum. Áðrenn vit sendu út lýsingina um at seta limum okkara forboð móti at taka arbeiði á virkinum, fingu vit váttan frá advokati okk- ara um, at eingin peningur var goldin á konto hansara. Seinni fingu vit fráboðan um, 11. apríl, ella beint fyri páskir, vóru prosent- gjøldini goldin beinleiðis á konto okkara, uttan at Sp/F Viking Fisk, ella Hendrik Tausen, hevði boðað okk- um ella advokati okkara frá, at peningurin var flutt- ur. Hendrik Tausen kundi antin havt goldið peningin til advokat okkara ella boða advokatinum ella okkum frá, at peningurin var gold- in, tí so hevði eingin mis- skiljing verið viðvíkjandi nevnda peningi. Hinvegin hevur Sp/F Viking Fisk framvegis ikki goldið innheintingargjald, sum gjaldast skal, tá krav verður sent til advokat til innheintingar, hóast hetta innheintingargjald er bein- leiðis nevnt í skrivinum frá advokatinum. Sp/F Viking Fisk skyldar tí framvegis henda pening, sum vit hava heitt á advokatin um at krevja inn, um neyðugt við stevning. Avleiðingin av at arbeiðsgevari ikki rindar prosentgjøldini Tað tykist ikki sum stjórin í Sp/F Viking Fisk rættiliga hevur skilt tann týdning tað hevur fyri starvsfólk hans- ara, at prosentgjøldini verða goldin og tær sera álvarsligu avleiðingar tað kann fáa um gjøldini ikki verða goldin. Tað er nevniliga soleiðis, at um arbeiðsgevari ikki rindar prosentgjøldini, sum ásett eru í sáttmálanum, so missa arbeiðsfólkini tey rættindi, sum liggja í m.a. lívstryggingarskipan okk- ara og trygging fyri álvars- liga sjúku. Hetta er orsøkin til, at leiðslan í felag okkara tekur slík mál í størsta álvara, tí tey flestu kunnu helst ímynda sær tað sera álvars- ligu støðu, sum tey sum eftir sita koma í, um ein av limum okkara doyr, og tað so vísir seg, at viðkomandi ikki var dekkaður av lívs- trygging okkara, tí arbeiðs- gevarin ikki hevði goldið prosentgjøldini. Sama er galdandi um ein av limum okkara gerst álvarsliga sjúkur, tí hóast skipan okk- ara gevur limunum rætt til útgjald í sambandi við slíkar sjúkur, so er tað ein treyt, at prosentgjøldini eru goldin og at arbeiðsfólkið er skrásett sum limur í lokalfelag okkara. Fundurin í Oyndarfirði Tað er rætt, at nevndarlimur í Føroya Arbeiðarafelag var við á fundi á virkinum í Oyndarfirði, har Hendrik Tausen legði fram nøkur skjøl. Umboðini frá feløg- unum sóu ein lønarseðil, sum ikki var í lagi viðv. limagjaldi, eftirløn og lívs- trygging, og tímatali ið arbeitt var, var ikki upplýst á lønarseðlinum. Vit hava tí ikki sæð nakrar lønarseðlar, sum vísa at Sp/F Viking Fisk hevur goldið sáttmálaásetta løn, men hinvegin hava vit frætt, at lønin sum goldin er útlendsku arbeiðskvinnun- um var lægri enn tað sum ásett er í sáttmálanum. Limaskapur í Føroya Arbeiðsgevarafelag Sambært sáttmála okkara við Føroya Arbeiðsgevara- felag, so hava limir okkara ikki rætt at taka upp arbeiði á virki, sum ikki er skipað sum limur í arbeiðsgevara- felagnum, og somuleiðis er ásett, at arbeiðsgevarar bert hava rætt at hava í arbeiði fólk, sum eru skipaði í fakfelag okkara, tá tað snýr seg um sáttmálaøki okkara. Vit hava fingið váttan um, at Sp/F Viking Fisk ikki er, og ongantíð hevur verið, limur í Føroya Ar- beiðsgevarafelag, og frammanfyri nevnda eks- klusivavtala gevur okkum tí fullan rætt, at seta limum okkara bann ímóti at taka arbeiði á virkinum hjá Sp/F Viking Fisk. Samandráttur Vit kunnu tí staðfesta, at Viking Fisk hevur virkað undir óskipaðum viður- skiftum, og fyri at eingin ivi skal vera um rætt okkara at seta limum okkara bann móti at taka arbeiði á virk- inum, so skulu vit endur- taka: - at Sp/F Viking Fisk ikki er limur í Føroya Ar- beiðsgevarafelag, - at Sp/F Viking Fisk ikki hevur goldið tey prosent- gjøld, sum ásett eru í sáttmálanum fyrr enn advokatur okkara hevði hótt við stevning, - at SP/F Viking Fisk fram- vegis ikki hevur goldið innheintingargjald í sam- bandi við, at prosent- gjøldini vórðu send til innheintingar, - at tey arbeiðsfólk, sum hava arbeitt á virkinum hjá Sp/F Viking Fisk ikki hava verið dekkað av lívstryggingini og trygg- ingini viðvíkjandi álvars- ligari sjúku, - at tað er ábyrgdin hjá leiðsluni í Sp/F Viking Fisk, at arbeiðsfólk teirra ikki hava verið dekkaði av nevndu tryggingum, - at Føroya Arbeiðarafelag ikki hevur fingið nakað skjalaprógv fyri, at Sp/F Viking Fisk hevur goldið arbeiðsfólki sínum sátt- málasettu lønina. Fjølmiðlarnir hava eisini seinastu dagarnir borið tíðindi um, at Heilsu- frøðiliga Starvsstovan hev- ur tikið loyvi at virka fisk frá felagnum, og hetta er bert enn eitt prógv um hvussu umstøðurnar hava verið á virkinum. Annar økisfundurin hjá Javnaðarflokk- inum verður vesturi í Vágum Fundurin verður skipaður í sambandi við ársaðalfundin hjá Vága Javnaðarfelag, fríggjakvøldið 27. apríl kl. 20 í húsunum hjá Sørvágs Húsmøðrafelag. Tann fyrsti var í Skála- vík. Fundirnir verða skipaðir sum politiskar kvøldsetur við politiskum talum, orða- skifti, sangi og práti. Borð- reitt verður eisini við breyði og viðskera. Fundurin í Skálavík eydnaðist sera væl. Væl av fólki var saman komið, og orðaskiftið, prátið og sang- urin gekk framúr væl. Vága Javnaðarfelag vón- ar, at fundurin í Vágum verður minst líka væl vitjaður, og at sambandið við tingmanningina og floksskipanina á henda hátt kann verða til gagns fyri flokk og limir. SU hevur eisini fingið fótin fyri seg í Vágum. Felagið vónar, at tey ungu nýta høvi eisini at vera við til hetta tiltakið. SUarar koma vestur at hitta SUarar og annan ungdóm í Vágum, sum hava áhuga fyri javn- aðarhugsjónini. Javnaðarflokkurin stend- ur seg hampiliga væl í veljarakanningunum, og javnaðarumboðið úr Vág- um skuldi havt góðar møguleikar aftur at komið á ting. Flokkurin hevur fyrr verið størsti flokkur her vesturi, og tað eigur hann aftur at blíva. Hava fullan rætt at seta tiltøk í verk Tíðindaskriv í sambandi við viðurskiftunum á Sp/F Viking Fisk Økisfundur í Sørvági