fríggjadagur 27. apríl 2001síða 5

Nr. 80 - 27. apríl 2001 9 gult9 cyan9 magenta9 svart9 8 Nr. 80 - 27. apríl 2001 gult8 cyan8 magenta8 svart8 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað er einki annað enn ein umhvørvisvanlukka, sum hevur tikið seg upp í Eysturoynni, nú ILA- sjúkan hevur rakt alibrúk á Funingsfirði eisini. Frammmanundan hevur sjúkan herjað alibrúk í Fuglafirði og í Oyndafirði, og eini 500 tons av deyðum fiski standa sum ein landsskomm á gamla lorvíksvegnum. Tá ein slík álvarsom sjúka ger seg galdandi tríggjar ferðir í lutfalsliga stutta tíð, og framman- undan hevur gjørt nógv um seg í grannalondum okkara, taka nógvir spurningar seg upp. Ein grundleggjandi spurningur er, um vit verja okkum nóg væl og um vit eru nóg tilvitandi um vandar og umhvørvisspurningin. Tá sjúkan rakti Fuglafjørð, frættist um ein brunnbát, sum var komin úr Hetlandi, og Hetland og Skotland vóru frammanundan fongd við sjúkuni! Vórðu vit á varðhaldi? Spurningurin er eisini, hvussu eru vit á varðhaldi, og hvussu gera vit alarar og myndugleikar tilvit- andi um vandar við alisjúkum, sum kosta alarum, trygging, fólki á staðnum og landi nógv, bæði beinleiðis í peningi, tíðarspilli og í umdømi. Ein máti at gera alarar meiri tilvitandi um slíkar vandar og umhvørvisspurningin sum heild, er at lata teir ábyrgjast í størri mun enn higartil. Tað veri seg bæði viðvíkjandi leigu fyri øki, kostnaði í upprudding, lutttøku í tænastuveitingum, kravi um grønan roknskap o.a. Í hesum døgum hevur alivinnan ráð til tað. Nú ILA-sjúkan hevur rakt Funningsfjørð, kunnu vit spyrja: Hvat gera vit fyri at verja okkum ímóti, at sjúkan ikki rakar megin-aliøkini? Nakrar fáar kilometrar sunnan fyri Funningsfjørð liggur Skálafjørður við fleiri alibrúkum, alivirki, upp- boðssølu, fiskavirkjum, komandi útgerðarhavn o.s.fr. Hinumegin fjallarøðina fyri vestan liggur Sundalagið við alivirkjum, skeljavirki, fiska- virkjum, sláturvirki o.ø. Tað er einki annað enn ein katastrofa, um hesir firðir verða ella eru raktir, alifiskur í túsund tonsatali skal drepast og øll skipaferðsla skal steðgast! Vit seta krøv, strong krøv, til útlend- ingar, nú oljuvinnan stendur fyri durum. Sum rætt er. Men hvat krevja vit av okkum sjálvum? Bara tað, at vit ikki hava eina veruliga umhvørv- isfyrisiting her á landi, hóast ótald varskó á hesum stað, sigur alt um líkasælu okkara! DAGSINS MEINING Sosialurin Ein nátturu gøla - og føroysk líkasæla! VIÐMERKINGAR Jógvan við Keldu løgtingsmaður fyri Norðoyggjar Eitt framhald av útvarps- prátinum eg hevði seinasta hóskvøld um økismenn- ingarálitið. Tá útvarpsfólk práta við politikara, verður prátað ofta langt og leingi. Síðani verður klipt og redigerað, til tað hóvar eina ávísa tíðarlongd. - Soleiðis var eisini hetta kvøldið, og tað var í lagi. Tó fari eg her at loyva mær at skoyta nakað upp í sum ikki kom við, og kanska gera onkra við- merking til tað sum kom við. Tølini í Økismenningar- álitinum, sum eisini fyrr hava verið frammi, vísa eitt nú, at lønar-útgjaldingin til hvønn persón í Tórshavn er ein triðing - og meiri enn tað - hægri enn úti um landið. Partur av hesum arbeiðs- plássum verða neyðug at desentraliserað, um nakað høpi skal vera í økismenn- ingarpolitikkinum. - Sam- stundis sum økini úti um landið verða lønt av privat- um vinnum, verður eisini neyðugt at leggja almennar stovnar út á økini. Umframt at hesir koma at veita eina meira nærligjandi tænastu, koma teir at skapa betri livilíkindi fyri viðkomandi øki. Dømi um avskeplaðan lønarúgjalding Vit kunnu taka bara eitt av mongum dømum. Suður- oyggin sammett við Tórs- havnarøkið um mun á løn- arútgjaldinunum. sí talvu Hyggja vit at hvussu nógv hægri lønarúgjald- ingin liggur fyri hvønn persónin í arbeiðsførum aldri av arbeiðsplássunun- um í Tórshavn, sum fyri tað mesta stavar frá almennari umsiting, enn av vinnukrónunum í Suðuroy er úrslitið hetta: í 1995 kr. 42.803 hægri fyri hvønn arbeiðsføran persón í 1999 kr. 41.030 hægri fyri hvønn arbeiðsføran persón. Tað ber sjálvandi til, at roknað eftir, hvat hetta gevur meiri í skatti fyri Tórshavnarøkið og tilsvar- andi minni fyri Suður- oynna. - Tað undrar meg ómetaligt, tá talan er um Økismenningarálitið, at ikki er gjørd ein útrokning millum kommunur, tí her eru nógvar tíggjutals- milliónir á muni samfelt, samstundis sum hetta ein álvarslig samfelagslig av- skeplan. Fyri nøkrum árum síðani fekk eg gjørda eina út- rokning millum Tórshavn og Klaksvík, har sóu tølini soleiðis út, at hevði klaks- víkingurin havt somu løn sum havnarmaðurin, hevði Klaksvíkar Kommuna 20 milliónir kr. meiri í kass- anum. Um so var, at Tórs- havn hevði somu lønarút- gjalding fyri hvørt fólkið sum Klaksvík, hevði Tórs- havnar kommuna 70 mill. krónur minni at ráða yvir. - Bert eitt lítið dømi um hvussu útjaðarin fær alt ov lítið av sjálvsøgdum pen- ingi av almennari umsiting. Nú er at fylgja upp Latið okkum nú handla, samstundis sum vit brúka Økismenningarálitið. Latið okkum eitt nú, at vit út- byggja skúlarnar á Kambs- dali, í Klaksvík og í Suður- oy, og heldur sleppa kostn- aðarmiklu ætlanini við Skúladeplinum við Marknagilsvegin við síni hálvari milliard krónum, samstundis sum vit eiga brúka pening til at gera Fróðskaparsetrið til eitt veruligt universitet í høv- uðsstaði okkara. Her er nógv sum kann gerast. Tí er neyðugt, at politikarar síggja veruleik- an í eyguni, og at útjaðar- politikarar ikki bara standa sum "ross yvir deyðum fyli" og lata alt reka fram- við, fyri síðani at verða ov seinir á sjóvarfallinum. Tað er ikki vitan men tørvandi vilji. - Gevandi hugskot eru óteljandi, og mong av teimum linna trýsti á Tórshavnarøkið og við tí verður kostnaðar- støðið lækkað Økismenningarálitið – Tørvur er bæði á vilja og vitan Í Suðuroy: Í Tórshavnarøkinum Lønarútgjaldingin pr. fólk í arbeiðsførum aldri: 1995 kr. 88.905 1995 kr. 131.708 1999 kr.123.530 1999 kr. 164.560 TÍÐINDASKRIV Føroyingarnir Páll Sólstein, waldhorn og Helgi Breiner, orgul hava spælt saman í eina tíð og spæla í komandi viku tvær koncertir í Kjøpinhavn. Hósdagin t. 26. apríl kl. 19.00 í Husum kirkju og sunnudagin t. 29. apríl í Frederiksberg Slotskirkju. Páll Sólstein hevur spælt sum solistur við Føroya Symfoniorkestur og spælt við Jerusalem Symfoni- orkestur áðrenn hann fekk starv í Tí Kongaliga Ka- pellinum í Kjøpinhavn. Í nógv ár hevur hann eisini spælt við í Aldubárini. Helgi Breiner var organist- ur í Fuglafjarða Kirkju í ungdómsárunum og hevur lisið bæði á Musikkon- servatoriunum í Århus og Kjøpinhavn. Síðani 1998 hevur hann verið organistur og kantor í Frederiksberg Slotskirkju. Á konsertunum verður høvi at hoyra tónleik av Bach, Mendelssohn og svenskan romatiskan tón- leik. Føroysk duo á turné í Keypmannahavn VIÐMERKINGAR Jógvan Mørkøre samfelagsfrøðingur Í eini grein ella lesarabrævi hjá Dan R. Petersen, nevnd "Yvirmenniskjateoriin og Johan Mortensen", skal eg av onkrari orsøk hava eitt spark um eina leið, nú greinskrivarin, hevur sett sær fyri at hundsdálka eina røð av navngivnum fólki, honum ikki líkar. Greinin stóð at lesa í Sosialinum og Dimmalætting 17. apríl. Dan R. Petersen undir- skrivar seg javnaðarmaður, men er annars eisini løg- tingsmaður. Sparkið, eg fái, tykist at hava samband við, at velj- arakanning varð gjørd fyri stuttum, og at Dan R. Petersen ikki er nøgdur við úrslitið. Brotið, eg sipi til, er hetta: "Í Dimmu 29.03 skrivar S.B.J. [Steinbjørn B. Jacob- sen, jm] m. a.: »Hetta landsstýrið hevur savnað meira enn helmingin av fólkinum aftan fyri seg. Í sjálvum sær ein søgulig hending, tí teir skilja og hava fingið henda stóra bólk av fólki til fulnar at skilja, at fullveldismálið er málið yvir øllum málum, sum nú má loysast.« Just tá Steinbjørn skrivaði hetta møsnið, vísti seinasta veljarakanning, at einans 37% ynsktu fullveldi, meðan heili 52% vóru ímóti. Jú, Harra Mortensen, slíkt er fordummandi. Síð- ani er nýggj kanning gjørd, har Jógvan Mørkøre, full- veldisfrøðingur í sínum órannsakiliga vísdómi hevur granskað seg fram til, at 51,5% eru fyri fullveldi, meðan 51,4% eru fyri ríkisfelagsskapi. Føroying- ar kunnu nú sum teir einastu í verðini erpa sær av at vera heili 102,9%!" Nú er tað ikki fyrstu ferð, at politikari leggur eftir navngivnum fólki, ið tekst við at gera veljarakann- ingar fyri fjølmiðlarnar, tá ið tølini frá veljarakann- ingini ikki eru eftir vild. Tað løgna í hesum førinum er, at tann, ið stóð fyri kanningini, er ein heilt annar enn tann, sum fær asnasparkið. Forbókstav- irnir J og M eru teir somu, gamaní, men annars skuldi tað verið púra greitt, at tað var annar samfelagsfrøð- ingur, ið stóð fyri hesari kanningini vegna Fynd. Tað stendur greitt og týðiliga á fremstu síðu í fyrsta nummarinum av Fregnum, har kanningin varð al- mannakunngjørd. Sami samfelagsfrøðingur verður seinni endurgivin á síðu 5 í sama blaði, tá ið roynt verður at finna eina frá- greiðing, hví fólk í summ- um førum tykjast at mót- siga sær sjálvum. Sum t.d. at 51,5 % taka undir við, at Føroyar gerast land við fullveldi, samstundis sum at 51,4 % taka undir við, at Føroyar vera verandi í danska ríkinum. Aftur her verður greitt frá, at tað er samfelagsfrøðingurin John Mortensen, ið hevur staðið fyri kanningini. Á somu síðu, sum tølini verða almannakunngjørd, ið Dan R. Petersen leggur saman og fær til 102,9 %. So tá ið Dan R. Petersen, løgtingsmaður síðani vil niðurgera navngivnan sam- felagsfrøðing, við heitum sum "fullveldisfrøðing" og sínum egna margháttliga roknistykki frá seinastu veljarakanning í hond, so vassar hann út, har hann ikki grynnir. Nevndi frøð- ingur var langt av landi skotin og hevði einki við tilrættaleggingina av kann- ingini at gera annað enn at seta Fregnir og John Mort- ensen í samband við hvønn annan, áðrenn hann fór. Harafturímóti hevði út- hongdi samfelagsfrøðing- urin heilt fitt við hina fyrru kanningina at gera, sum Dan R. Petersen tekur fram fyrst í tí endurgivna brotinum, har hann fær tað til, "at einans 37 % ynsktu fullveldi". Her loyvir løg- tingsmaðurin sær at snara tølini til nakað heilt annað enn tað, tey siga nakað um. Tann kanningin snúði seg um, hvørt veljarin vildi atkvøða "ja" ella "nei" á eini komandi fólkaatkvøðu, soleiðis sum tað var upp á tal at hava um tað mundið. Tað varð ikki spurt um fullveldi yvirhøvur, men slíkar petitessur tykjast ikki at ørkymla Dan R. Petersen. Henda kanningin vísti seg síðani at gerast eitt banahøgg fyri ætlanina um fólkaatkvøðu í mai. Kann- ingin varð gjørd av fólki innan Fynd í samstarvi við ÚF og Dimmalætting, og fer ivaleyst í søguna sum tann veljarakanning, ið hevur havt størstu bein- leiðis ávirkanina á eina politiska gongd í Føroyum. Tey, ið hjúkla um ríkis- felagsskapin frøddust um hesa kanning, meðan tað var ikki sørt, at summi sjálvsstýrissinnað høvdu hug at ilskast. Dan R. Petersen tykist at frøast enn - og ilskast síðani inná, at samfelagsfrøðingar tilevna nýggj tøl út frá politiskum motivum. Øðrvísi kann tað ikki lesast. Trupulleikin er bert tann, at samfelags- frøðingurin, sum Dan R. Petersen vil lasta fyri hesa níðingsgerð, var ikki við til ta seinnu kanningina. Hin- vegin var hann við til ta fyrru. So har, sum Dan R. Petersen roynir at mis- teinkiliggera veljarakann- ing við at hefta politiska etikettu upp á navngivnan samfelagsfrøðing, har gevur hann sær sjálvum frammaná. So mikið dygt vónandi, at hann sleppur burtur úr síni paranoia og verður førur fyri at viðgera veljarakanningarnar meira sakliga í framtíðini. Eftir stendur so spurn- ingurin, hvat ið fær fólka- valdan mann sum Dan R. Petersen at gartera, sum hann ger og so púrasta uttan fyrilit hundsdálka persónar, hvørs fremsta brotsverk tykist vera at taka lut í samfelagskjakinum - ella gera veljarakanningar við úrslitum, sum stundum ganga honum ímóti. Endurgivna brotið oman- fyri saman við teimum fakta, ið løgtingsmaðurin hevur havt framman fyri sær, fær ein at ivast í, um maðurin kann vera við síni fullu fimm, tá hann skrivar, sum hann ger. Tað man hann nú vera, eftirsum so mikið stórt tal av veljarum í Eysturoy hevur víst honum sítt álit og valt hann á ting. Men okkurt bendir á, at Dan R. Petersen uppfatar sín leiklut ella rætt sum politikara eisini at fevna um hundsdálkan av øllum, hann metir ikki at vera samsint. Eitt politiskt spæl, har einki er heilagt. So kann sannleiki vera sann- leiki, sjálvsvirðing sjálvs- virðing og virðing fyri øðrum má lúta fyri tí, Dan R. Petersen metir vera sín rætt og skylda í tí politiska orðaskiftinum. Eg gjørdi mær so tann ómak at royna at kanna eftir, hvat ið rørir seg í fólki, ið fara soleiðis fram í almenna orðaskiftinum. Ringdi til lesarabrævsskriv- aran, Dan R. Petersen, javn- aðarmann og løgtings- mann. Tað gjørdist ein longri samrøða, men tað, sum viðvíkur tí frammanfyri, er í stuttum: 1. Dan R. Petersen visti ikki, hvør hevði gjørt seinastu kanningina í Fregnum. Hann hevði ikki lisið Fregnir snøgt sagt! Tað ber sostatt ikki til at staðfesta, at hann skrivar móti betri vitan. Ella við øðrum orðum: Tað ber ikki til at staðfesta, at hann lýgur. Tað, sum ber til at staðfesta, er, at Dan R. Petersen fýrir ikki fyri at heingja fólk út uttan at hava ta neyðugu vitanina. Í hesum førinum ein vitan, sum lá beint undir nøsini á honum, og sum hann átti at fingið sær, nú hann fekk sovorðna trongd á sær at langa út eftir kanningini í blaðnum og samfelags- frøðingi, hann heldur vera illgrunasaman. 2. Dan R. Petersen ger seg til dómara yvir eina kanning við at leggja tvey tøl frá tveimum ymiskum spurningum saman, stað- festir at tey geva ikki 100 % og at so má okkurt vera galið við kanningini. Hann heldur ikki, at tað er neyðugt at lesa tulkingina hjá samfelagsfrøðinginum, ið vegna Fynd hevði staðið fyri kanningini, áðrenn hann leggur til brots at niðurgera kanningina. - Her kann verða skoytt uppí, at einki óvanligt er í tí, at partur av veljarunum svarar á ein hátt, sum samfelags- frøðingar - og politikarar - meta vera ósameiniligt. Heldur er tað so, at tað er rættuliga vanligt. So mikið vanligt, at 102,7 % kann ikki sigast at vera nakað serliga høgt tal. Tvørtur- ímóti. (Annað mál er so tað, at Dan R. Petersen fær tað til at vera ein spurning um ríkisfelagsskapin, har veljarin í veruleikanum er spurdur, hvørt hann ella hon vilja vera verandi í danska ríkinum. Tað er ikki heilt tað sama, og letur upp fyri eini breiðari tulking, enn tá ið spurt verður um ríkisfelagsskapin.) 3. Tá ið Dan R. Petersen av órøttum ger tað til, at bert 37 % eru fyri fullveldi í kanning, hann brúkar at steina Steinbjørn B. Jacob- sen við - og also áðrenn "fullveldisfrøðingur" fram- leiðir nýggj og villleiðandi tøl - so var tað tikið eftir minninum. Tað vil siga, at í sama andadrátti, har Dan R. Petersen roynir at sáa iva um trúvirðið hjá seinastu kanning og ávísum sam- felagsfrøðingi við at leggja tvey tøl saman, sum ikki kunnu leggjast saman, so postulerar hann glaðiliga, at tvey tøl frá tveimum ymiskum kanningum við- víkja sama spurningi. Eftir minninum. Tølini, hann samanber, hava einki við hvørt annað at gera. Tey 37 %´ini í fyrru kanningini søgdu seg vilja atkvøða ja á eini komandi fólkaatkvøðu; tey 51,5 %´ini frá seinastu kanning, sum tey 37 %´ini verða sett uppímóti, siga hinvegin, hvussu nógv ynskja fullveldi. Ei heldur í hesum førinum hevði Dan R. Petersen sæð nakra orsøk vera til at vissa sær, at upplýsingarnar hann brúkar til at niðra onnur við, eru rættir. - Mangt annað varð havt á lofti í samtaluni okkara millum. Her skal bert verða trivið í eitt afturat. Dan R. Petersen førdi fram, at greinin, hann skrivaði, var skrivað sum ein ironisk grein, og at eg sum al- mennur persónur átti at tola eitt sindur av. Tað er eftir mínum tykki at venda øllum á høvdið. Tað er ikki bara ein ósiður, men eitt reint forbannilsi fyri øllum tí, sum skal eitast at vera eitt demokratiskt orðaskifti, tá ið navngivnir persónar partú skulu hundsdálkast heldur enn at umrøða sjón- armiðini - ella tølini fyri tað - sum hesir persónar royna at standa inni fyri í almenna orðaskiftinum. Demokrati hevur tað so einki við at gera. So tá ið Dan R. Petersen skjýtur seg inn undir, at almennir per- sónar eiga at tola eitt sindur av speisemi frá hansara penni, so vil eg venda tí við, og siga, at almennur persónur sum løgtings- maðurin Dan R. Petersen átti heldur at gingið á odda at framt eitt gott orðaskifti, ið leggur sjógv til niðrandi hundsdálking av teimum, sum ikki verða uppfatað sum partamenn. Hundsdálkan skal valdast - Ein rættleiðing til Dan R. Petersen LesiÝ Sosialin -taÝ loysir seg!