týsdagur 18. september 2007síða 10

10 tíðindi Nr. 180 - 18. september 2007 Gamalt er, at døg­ling­­ ur bara skal hava eitt eyg­a, men hetta er søg­n, sum ikki hevur hald í veruleikanum. Og­ tó. Jákup Kjærbo í Sandvík sig­ur, at vinstra eyg­að á døg­ling­i lig­g­ur líka sum afturlatið, og­ haðani kann søg­nin koma um, at døg­ling­­ ur bara hevur eitt eyg­a Døglingur Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Enn einaferð løgdu nakrir døglingar beinini í Sandvík og vórðu skornir upp í Hval­ ba. Flestu døglingar, sum eru deyðir í Føroyum, er antin deyðir í Hvalba ella Sand­ vík. Hvalurin hoyrir til nev­ hvalirnar, ið hava ­ sum navnið sigur – nev. Teir hava eisini tenn, men tenni­ nar eru lítið at tosa um. Fólk vita sum heild lítið um nevhval, ið er lítið kend­ ur millum manna. Og kortini er “nevið” so eyðkent. Døglingur er betri kendur í Hvalba og Sandvík enn aðrastaðni í landinum, tí tað er so ógvuliga sjáldan, at hvalur av hesum slagi endar uppi á landi aðrastaðni enn júst í hesum bygdum. Tað er serliga um heystar­ nar, at døglingar kunnu enda uppi á sandinum í Hvalba og Sandvík. Við­ hvørt eru ár ímillum, men fara vit longur aftur í tíðina, var hetta ikki nøkur sjáld­ som sjón. Nú tríggir døglingar aftur løgdu beinini í Hvalba, fin­ gu øll í sóknini ein bita at koyra í pottin! Gomul hagtøl Sambært keldum, eiga vit føroyingar veiðitøl fyri døg­ ling heilt aftur til 1584, sum er fimm ár fyri, at Magnus Heinason varð tikin av døg­ um í Keypmannahavn í 1589. Hetta eru sostatt gomul hagtøl. Døglingur, sum deyður er í Føroyum, hevur ligið úr 3,50 og upp í 11,30 metrar. Døglingalýsi var tiltikið til ymiskt grøðandi enda­ mál, og spikið skal vera ógvuliga feitt ­ og ikki etan­ di. Í gomlum døgum hildu fólk ­ sum ikki høvdu sæð henda nevhval ­ at døglingur bert hevði eitt eyga. Men hetta er ikki so. Slíkt livir bert í sagnum – og tó, kunnu vit siga. Søgn er um risa og myki­ nesmann. Tá illa stóð til hjá risanum, og tap var í hendi, legði hann seg at biðja fyri lívinum. Eitt av trimum lyft­ um, sum risin gav mykines­ manninum, var, at hvørt ár um hoyna skuldi hin stóri hvalurin koma í Hvala­ gjógv. Mykinesmenn gloymdu, at teir ikki máttu siga nakað ilt um hvalin. Teir spottaðu døglingin, tí hann skuldi bara hava eitt eyga. Hvalurin hvarv úr Hvala­ gjógv og kom ikki aftur hag­ ar, men legði nú leiðina inn á Hvalba og Sandvík. Smáir døglingar Jákup Kjærbo í Sandvík sig­ ur, at døglingarnir, sum hesaferð gjørdu landgongd í Sandvík, vóru av teimum smáu, sum teir plaga at siga. ­ Eg haldi, at tann størsti var einar 6 metrar langur. Jákup sigur, at seinast hann skar tríggjar døglingar á háls í Nesi í Hvalba, var tann størsti longri enn 9 metrar. Hinir báðir vóru ein­ ar 6 og 7 metrar langir. ­ Hetta er eitt ógvuliga sterkt kríatúr, og sveivurin situr øvutur av tí, hann situr á vanligum grindahvali. Tí liggur døglingur á liðini, tá hann kemur at landi og er soleiðis ringur at skera á háls. Tú skalt langt niður við knívinum, áðrenn tú kemur niður á mønina, og tá hvalurin ger mønubrest, kleimur hann tvøstið fast tvørtur um arm á tær. Hetta skaðar ikki, men tað kann kennast eitt sindur óbehagi­ ligt. Hinvegin søgdu teir gomlu, at tú ikki mást koma í klemmu millum geiðslar­ nar við fingrunum, tá tú skert á háls. Jákup sigur, at teir gomlu høvdu serligar døglingakní­ var, sum vóru einar 60­70 sentimetrar langir. ­ Tá eg havi skorið døgl­ ing á háls, havi eg brúkt ein Skrøna at døglingur hevur Sambært keldum, eiga vit føroyingar veiðitøl fyri døgling heilt aftur til 1584, sum er fimm ár fyri, at Magnus Heinason varð tikin av døgum í Keypmannahavn í 1589 Mynd: Dagfinn Olsen Fiskalivur skal aftur á borðið Tað økir ikki um vandan fyri krabbameini at eta livur. Hetta staðfestir ein nýggj norsk frágreiðing, sum NILU (Norsk Institut for luftforskning) hevur luttikið í. Fiskalivur hevur gjøgnum langar tíðir verið ein vanligur partur av døgurðaborðinum, serliga í smáum fiskivinnusamfeløgum. Livur úr fiski hevur verið ein týdningarmikil kelda til D­vitaminur ­ ikki minst í teimum økjum, har vetrarmánaðirnir eru langir og myrkir, og lítið sólarljós er. Fiskiveiðieftirlitið svíkur Ein ES­frágreiðing sigur, at danskir fiskimenn fiska meira tosk, enn teir hava loyvi at fiska. Frágreiðingin sigur nevniliga, at meirveiðan hjá dønum er upp í heili 13%. Men formaðurin í Danmarks Fiskeriforening, Flemming Kristensen, er ikki samdur við ES­ frágreiðingini um, at fiskimenn einsamallir eiga at ábyrgdast fyri hetta. ­ Tað er fiskiveiðieftirlitið, sum hevur skyldina í hesum, tí tað er ikki altíð so lætt hjá fiskimonnum neyvt at staðfesta, hvussu nógvan fisk teir hava inni, sigur Flemming Kristensen.