hósdagur 4. oktober 2007síða 11

11 tíðindi Nr. 192 - 4. oktober 2007 - Hækkandi olju­prís- irnir fara at leggja eitt stórt trýst á føroy­ska búskapin. Longu­ nú innfly­ta vit olju­ fy­ri eina slaka miljard krónu­r, su­m er 20-25% av samlaða innflu­tninginu­m. Vandi er fy­ri, at olju­- prísu­rin í minsta lagi fer at ferfaldast næstu­ átta árini. Tí mu­gu­ vit leggja okku­m eftir varandi orku­keldu­m – og ney­ðu­gt er at by­rja nú, sigu­r Magni Laksáfoss, landsstýrismaðu­r Oljuprísir Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Olja er ein so týdningarmikil og altavgerandi partur í einum samfelag, bæði á sjógvi og landi. Ikki minst hjá okkum føroyingum, sum í stóran mun virka og liva í fiskivinnuni. Fiski­ flotin er stórur oljuslúkur, og vit hava eisini virkir á landi, sum krevja nógva orku í sínari framleiðslu. Seinastu árini eru olju­ og bensinprísirnir nógv øktir, og hetta hevur tyngt um hjá bæði vinnulívi og húsarhaldum. Í sambandi við viðgerðina á tingi í gjár av løgtings­ fíggjarlógini, nam lands­ stýrismaðurin í fíggjarmál­ um, Magni Laksáfoss, við útlitini fyri oljuprísunum í framtíðini. Hann segði, at hóast spádómarnir hjá serfrøð­ ingum eru ymiskir, eru hesir tó samdir um, at oljuprísirnir upp á longri sikt fara at økjast – og økjast nógv. Orsøkin er, at oljufram­ leiðslan í heiminum helst fer at “toppa” í árunum millum 2010­2016, samstundis sum eftirspurningurin økist nógv. Tá útboðið stagnerar, og eftirspurningurin veskur, fara prísirnir upp. Tað er serliga í asiatisku londunum, Kina og Indiu, at eftir­ spurningurin eftir olju veks­ ur lutfalsliga nógv. Vinnan í hesum londum er í menning, og tá fólk fáa meira pening um hendi, veksur eisini ferðslan. Magni Laksáfoss, lands­ stýrismaður, sigur í stuttari viðmerking við Sosialin í morgun, at tað ikki er vist, at oljuprísirnir beint fyri framman fara at økjast. ­ Stóra fallið í ameri­ kanska dollaranum og bú­ staðarkreppan í USA kunnu gera, at prísirnir í fyrstu syfti fara at lækka. Hinvegin er semja millum serfrøðingar um, at “trendi” í tíðini, sum kemur, er, at vit fara at fáa nógv hækk­ andi olju­ og bensinprísir. ­ Eitt, sum kann henda, tá oljan gerst ovurhonds dýr, er, at eftirspurningurin kann “oyðileggjast”. Magni Laksáfoss tekur eitt dømi við føroyska upsaflotanum. ­ Hesi skip brúka nógva olju, samstundis sum tey fiska eitt lutfalsliga bíligt fiskaslag. Oljan kann gerast so dýr, at tað ikki loysir seg at loysa hendan partin av flotanum. Tá kunnu vit siga, at eftirspurningurin “oyðilegst”, tí hesin parturin av vinnuni ikki er førur fyri at yvirliva við verandi prísum. Landsstýrismaðurin vísir á, at tað sama kann henda í vinnuni í eitt nú Kina og Indiu, men so sanniliga eisini í øðrum londum. ­ Spurningurin er, hvussu leingi vinnulívið megnar at liva við so høgum oljuprís­ um, og tí er tað eisini ein spurningur, hvussu langt upp oljuprísurin sleppur, sigur Magni Laksáfoss. Setir stór krøv Á tingi í gjár vísti lands­ stýrismaðurin á, at oljuprísurin fer at seta stór krøv til fíggjarlógina næstu árini. ­ Stórt trot er longu á olju. Oljuframleiðslan økist ikki nógv, men eftirsspurn­ ingurin økist í stórum. Nógv boð eru uppá, hvussu gongdin verður. Magni Laksáfoss vísti á tingfundinum á, at eitt tað mest áhugaverda boðið upp á gondina í oljuprísunum er komið frá Simmons & Company International, ið er størsti íløgubanki í heiminum, sum setir pening í orkukeldur. ­ Matthew Simmons, stjóri í íløgubankanum, metir, at fyri 2015 er olju­ prísurin komin upp á 350 dollarar fyri tunnuna. Í dag er hann 80 dollarar, og tað halda vit vera nógv. Magni vísti á, at Matthew Simmons helst er tann í øllum heiminum, sum hev­ ur besta innliti í gongdina, men annars siga aðrar metingar, at oljuprísirnir fara at hækka uppaftur meira. ­ Hetta fer at leggja stórt trýst á føroyska búskapin. Longu nú innflyta vit olju fyri eina slaka miljard krónur, sum er 20­25% av samlaða innflutninginum. Halda metingarnar hjá Simmons & Co, fer olju­ prísurin í minsta lagi at ferfaldast tey næstu átta árini. Hetta fer bæði at ávirka fíggjarlógina og mátan, vit leggja fíggjar­ lógina til rættis. Landsstýrismaðurin seg­ ði, at neyðugt verður hjá okkum at hugsa um aðrar orkukeldur enn olju, helst varandi orkukeldur. ­ Neyðugt er at byrja nú. Tí verður neyðugt at stinga ein politikk út í kortið, har vit leggja um til varandi orku, segði hann. Magni Laksáfoss skjeyt upp á tingfundinum í gjár, at rentustuðulin verður avtikin, og at landskassin heldur gevur húskjum stuð­ ul til bjálving, sólorku, hitapumpur og aðra møgu­ liga orku. ­ Vit eiga eisini at leggja um til ein politikk sum ger, at skip­ ini brúka minni orku, segði landsstýrismaðurin á tingi í gjár.  Oljuprísir Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Kjartan Joensen, løg­ tingsmaður, helt fyri á tingfundinum í gjár, at fara oljuprísirnir at økjast, soleiðis sum spádómarnir siga, fer prísurin eftir einum ein­ føldum roknistykki í 2015 at liggja um 14,90 krónur fyri liturin. ­ Er hald í hesum, er tað ein greiður skelkur fyri tey, sum eru í vinnuni. Tá mugu hesir í dag – og ikki í morgin – fara at hugsa um, hvussu teir kunnu niðurlaga okkara høvuðsvinnu beinanvegin. Kjartan helt fyri, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum er út­ búgvin maður, og tí mugu tingfólk kunna hava eitt ávíst álit á tí, sum hann førir fram. ­ Hetta er so álvarsligt, legði hann aftrat. Løgtingsmaðurin setti tó spurnartekin við, hvussu skilagott tað er at ”framskunda” eina kreppu, sum so døpur útlit kunnu gera. Hendrik Old, løg­ tingsmaður, helt tað ikki tæna nøkrum enda­ máli at ”tosa” eina kreppu í gongd, sum hann tók til. ­ Tann, sum ætlar sær undir vinnu, stingur undir slíkum umstøðum hendurnar djúpt niður í lummarnar aftur, segði Hendrik Old, sum eisini er formaður í vinnu­ nevnd løgtingsins. Døpur útlit framskunda kreppu Oljuprísurin fer at ferfaldast Magni Laksáfoss, landsstýrismaður í fíggjarmálum, skjeyt upp á tingfundinum í gjár, at rentustuðulin verður avtikin, og at landskassin heldur gevur húskjum stuðul til bjálving, sólorku, hitapumpur og aðra møguliga orku Kring um heimin við fiski Fyritøkan Gaia Seafood í Noregi sendir feskar og frystar fiskavørur kring um heimin. Fyritøkan byrjaði sítt virksemi fyri fimm árum síðan, og síðan tá er umsetningurin øktur úr 12,1 miljónum krónum uppí 440,5 miljónir norskar krónur. Tað er Adresseavisen í Trónd­ heimi, sum ber hesi tíðindi. Tað eru átta fólk, sum sita á skrivstov­ uni hjá Gaia Seafood og selja norskar fiskavørur til umleið 25 lond kring um heimin. Hesi átta fólkini selja soleiðis fyri umleið 55 miljónir norskar krónur hvør um árið. Vilja vita hvar Ein svensk kanning vísir, at sviar eru rættiliga upptiknir av, hvar og nær fiskurin, sum endar á svensku døguðaborðunum, verður veiddur. Tey vilja soleiðis eisini vita, um fiskurin er veiddur í teirra nærumhvørvi. Svensku brúkararnir ynskja eisini, at fiskurin er feskur, og at flutningurin ikki er ov langur. Tað er Temo Synovate, sum hevur gjørt kanningina millum svensku brúkararnar. - Tann, su­m ætlar sær u­ndir vinnu­, sting- u­r eftir at hava hoy­rt Magna Laksáfoss hendu­rnar djúpt niðu­r í lu­mmarnar aftu­r, sigu­r Hendrik Old, løgtingsmaðu­r, su­m eisini er formaðu­r í vinnu­nevnd løgtingsins