mánadagur 8. oktober 2007síða 11

Nr. 194 - 8. oktober 2007 11 Peningur er nú settur av á fíggjarlógini til at fara í gongd við at føroyska eitt úrval av væl umtóktu barnafilmunum, ið annars verða keyptir í hvørjari sølubúð á útlendskum máli. Landsstýrismaðurin í mentamálum hevur tikið áheitan mína til eftirtektar, um at taka hetta neyðuga stig til at styrkja um málsligu styrkina og harvið lesiførleikan hjá okkara smæstu Vit foreldur kenna øll støð­ una. Hetta við teimum trim­ um valmøguleikanum á sjónvarpsskíggjanum. Skulu vit velja danskt, enskt ella kanska íslendskt mál, tá vit loyva okkara smáu børnum at síggja ein annars frálíkan barnafilm, ið vit júst hava keypt sum ítskoyti til tær mongu frá­ líku barnabøkurnar, ið tíbetur eru á føroyskum. Ongin av hesum val­ møguleikum er tann rætti. Tvørturímóti kunnu teir avlaga málførleikan. Og vit síggja tað enntá javnan, at børnini velja eitt fremm­ andamál framm um móðir­ málið, tá tey spæla saman. Játtan sett á fíggjarlógina Vón er tó fyri framman. Tí í góðum samstarvi við landsstýrismannin í menta­ málum hevur nú eydnast at skapt møguleika fyri at fáa flutt nakað av fjølbroytta og góða margmiðlatilfari­ num til tey smæstu yvir í føroyskt mál. Enn er upphæddin til hetta arbeiðið ikki tann heilt stóra. Men 400 túsund krónur á fíggjarlógini fyri 2008 eru í øllum førum ein byrjan, tá vit hugsa um, at vit í hesum føri byrja frá ongum. PISA og førleiki Nógv umrødda PISA kann­ ingin staðfesti, at næming­ arnir í føroyska fólkaskúla­ num hava ilt við at lesa ein tekst og at skilja innihaldið í tekstinum. Hetta er ein rættiliga álvarsamur trupul­ leiki, ið vit øll áhaldandi eiga at leggja nógva orku í at basa. Eftir tilmæli frá Lærara­ felagnum og Mentamála­ ráðnum hava vit longu tikið fleiri ítøkilig stig. Peningur er játtaður til hæg­ ri tímatal í fólkaskúlanum, serliga til teir yngstu næm­ ingarnar. Hetta við teirri grundgeving, at serkøna ráðgevingin hevur staðfest, at grundleggjandi førleikar­ nir verða best mentir með­ an børnini eru heilt ung. Serfrøðin hevur eisini mælt til at styrkja munandi um undirvísingartilfar á føroyskum máli til allar lærugreinir í fólkaskúla­ num. Hesum hava vit tikið ítøkilig stig fyri við at hækka játtanina til Skúla­ bókagrunnin og harvið vón­ andi til føroyskar skúlabøkur. Roykja á føroyskum og lurta á donskum Áðurnevndu tiltøk eru øll bæði skilagóð og neyðug. Men eg eri sannførdur um, at skulu vit veruliga taka tøk fyri lesiførleikanum, skulu vit eisini náa børnu­ num, ið enn ikki eru farin í skúla. Tí er avgerandi neyð­ ugt at fáa flutt ein tann besta partin av frálíka út­ lendska margmiðlatilfari­ num yvir í føroyskt til tey smæstu. Hví var tað á sinni avger­ andi neyðugt at fáa umsett donsku ávaringarnar á tubbakspakkunum um “kræft” og “blodprop” til føroyskt fyri føroyska roykjaran, meðan vit fram­ haldandi skulu góðtaka, at okkara smáu børn uppliva ævintýrheimin og films­ verðina ígjøgnum danskt, enskt ella íslendskt mál? Vaksa um dýrgripin Filmur og margmiðlatilfar annars eru umframt bøkur­ nar við til at menna børn, um vit halda okkum frá bara at nýta tað sum barna­ gentu. Vit hava tíbetur barnasendingar á føroysk­ um bæði í útvarpi og sjón­ varpi. Harumframt syrgja dugnaligir sjónleikarar og umsetarar fyri, at ein part­ ur av útlendska barnatilfari­ num verður umsett og sent í sjónvarpinum. Hetta er kortini ov lítið, og tilfarið er bert atkomiligt ávísar klokkutíðir, tá Kring­ varpið velur at senda tað. Tí er tað ein politiskur sigur, at tað nú á fyrsta sinni er eydnast at seta pening av – hóast avmark­ aða mongd – at fáa umsett part av modernaða barna­ tilfarinum og fáa tað givið út, so at børnini ikki bert renna seg í útlendskt tilfar á bókasavninum, bensinstøð­ ini og matvøruhandlinum. Við hesum sleppa vit vónandi við tíðini undan, at ein partur av spælinum hjá børnunum gongur fyri seg á fremmandum máli. Vit fáa vónandi styrkt lesi­ førleikan og móðirmálið. Og harumframt fáa vit stuðlað dugnaligu føroysku sjónleikarunum fíggjarliga, við at lata teimum hesa uppgávu. Dysturin nú er at virka fyri, at upphæddin veksur frá teimum 400 túsund krónunum upp á eitt nøkt­ andi støði. Tað fari eg at leggja stóra orku í, um veljarin vísir mær álit at halda fram eitt valskeið afturat. Barnafilmar á føroyskum ítøkiligt stig nærri veruleikanum løgtingslimur John Johannessen Tað sum nú verður funnist at, er dómarnir,sum bíblian talar um. Okkurt verður tikið fram,og sagt verður at tað kann ikki vera orð Guds, Sagt verður at nógv gott er í bibliuni, men slíkt kann ikki vera frá Gudi. Fara vit at taka alt burtur í bíbliuni, sum handlar um dóm Guds yvir gudloysi, verður ikki nógv eftir, tað veit ein og hvør, sum kenn­ ir sína bíbliu. Jú vissuliga er øll bíblian frá Gudi og ikki bert partar av henni. Vit mugu góðtaka alt, sum skrivað stendur. Eisini tað sum vit helst vildu sloppi frá at góðtaka, tí tað tykist so ræðuligt at hugsa um, sum menniskja. Gud er so langt omanfyri okkum, vit mugu ikki ditta okkum til at seta hann uppá pláss. Hann hevur opinbera seg so týðuliga fyri okkum menniskjum gjøgnum sína tigandi talu, skapanarverk­ ið, og gjøgnum sítt innblás­ ta orð , skriftirnar. Har tal­ ar hann ,við profetum sín­ um í gamla testamenti og ápostlum sínum í nýggja testamenti, til okkum menniskju. Har sigur hann okkum, hvussu heilagur hann er, har kunngerð hann sínar ræðuligu dómar, fyri at fá menniskja at venda við, men har hevur hann eisini sagt okkum frá tí frelsu, sum hann gevur óforskilt fyri einki, til ein og hvønn, sum tekur við henni. Tá ið vit hugsa um teir ræðuligu dómar, sum bíblian sigur frá, eigur tað at venda tonk­ um okkara til líðingar Krist­ usar, teir ræðuleikar, sum Jesus Kristus mátti ígjøgn­ um júst fyri at bjarga okk­ um undan dómi Guds. Jú dómarnir, sum vit lesa um í bíbliuni komu yvir menniskju fyri syndir sum vóru gjørdar, og teir dóm­ ar, sum bíða hesum heimi fara vissuliga at koma, soleiðis sum skriftirnar siga okkum. Viðhvørt verður sagt um menniskju, at tey eru so dømandi. Víst verður á Jes­ us, sum elskaði og hevur sagt, at vit skulu elska osf.. Men eingin hevur tosa mei­ ri álvarsligt um dóm enn nettup Jesus. Tað er eisini Jesus sjálvur ,sum sigur, at eins og tað var á døgum Nóa og Lots, soleiðis skal verða á døgum menniskja­ sonarins. Lat okkum ikki gloyma hatta. Tað stendur ein øðiligur dómur fyri framman. Europa sleppir ikki undan. Einasta vón fyri okkum er at venda við og trúgva á Jesus til fyri­ geving syndana. Hjá hon­ um eru vit trygg, nýtast ikki at óttast fyri tí,sum kemur yvir henda heim. Jesus sigur tað soleiðis, tá ið hann talar um endatíð­ ina: “Men tá ið tit hoyra um hernaðir og frætta hernaðartíðindi, tá latið tykkum ikki ræða! Tí so má verða. Markus 13,7. Tí er umráðandi at flýggja til Kristus, ongan­ tíð ov skjótt. Hann gav sítt lív fyri at bjarga okkum undan dóminum. Bíblian aftur fyri hørðum ágangi RichaRd danielsen Ynskja vit ein fólkavøkstur í Føroyum, mugu vit seta familjuna á dagsskránna. Vit hava ikki sæð nógv til familjupolitikkin hjá sitandi samgongu. Ynskja vit at gerast fleiri búgvandi í Føroyum, og harvið fáa eina størri arbeiðsmegi, eiga vit at geva tí einstøku familjuni góðar umstøður at liva í okkara landi. Vit eiga at arbeiða fyri at familjan kann vaksa, uttan at tað skal gerast ein pen­ ingarlig forðing. Fleiri vit eru at bera byrðarnar, lættari er at fáa framgongd í búskapinum og harvið størri arbeiðsmegi. Hyggja vit eftir fólkatali­ num trý tey seinastu árini, síggja vit ikki nakran ítøk­ iligan vøkstur. Í mai 2007 búðu 48.296 fólk í Føroy­ um, og er tað ein vøkstur við bert 93 fólkum. Greitt er, at vilja vit verða 80.000 fólk um 20 ár, má okkurt meira ítøki­ ligt gerast, so familjan fær betri møguleikar at liva her heima. Vit skulu sjálvandi eisini gera tað møguligt hjá fólki at flyta til Føroyar, men vit mugu fyrst og fremst hugsa um tey, ið longu eru búgvandi her. Vit eiga t. d. at gera tað møguligt fyri familjuna at konan ella maðurin kann vera heima í eitt ár við fullum rætti at fáa barsils­ pening alt árið, at fáa dup­ ultan barnafrádrátt, tá ið triðja barnið kemur, og at lætta um við flutningi, sum Miðflokkurin fyrr hevur skotið upp. Møguleiki skal vera fyri at keypa ein familjubil bíligari, sum er bæði tryggari og lættari, hjá einari familju at nýta. Við tí politikki, sitandi samgonga setur á dags­ kránna, verður ikki hugsað nógv um familjuna, men ivamál er ikki í, at vit fara at hoyra somu samgongu­ flokkar lova familjuni bæði gull og grønar skógir, nú tað fer at stunda móti einum nýggjum lógtingsvali. Sum gongdin er nú, er ikki møguligt fyri meira enn einum ávísum vøkstri, tí vit hava ikki nokk av arbeiðsmegi. Miðflokkurin hevur ta áskoðan, at familjan er hornasteinurin í samfelag­ num og setur tí altíð familj­ una á dagskránna. Tíðin er nú komin til eitt vaktar­ skifti, so at hetta kann setast í verk. Familjan er hornasteinurin í samfelagnum VinJaRd Johansen Fíggjarætlanin hjá Tórs­ havnar kommunu ber brá av respektleysum fíggjar­ politikki og vantandi tálm­ ning av rakstarútreiðslum. Tað er púra burturvið at økja rakstarútreiðslurnar við 40 millónum krónum og íløgurnar næstan tað tvífalda – og so enntá at brúka av innistandandi í so góðum tíðum. Tað vísir seg, at borgarstjórin og samgongan trúgva, at trøini vaksa inn í himmalin. Hetta er respektleyst og eitt klassiskt dømi um, at býráðsmeirilutin hevur mist tamarhaldið á kommunubúskapinum. Tað prógvar í øllum førum henda fíggjarætl­ anin, sum fer at leggja enn størri trýst á fyrisitingina, sum frammanundan er undir ivaleysa stórum trýsti, tí virksemið í kommununi jú er so stórt. Tá tú ert valdur til at umsita skattaborgarans pening, er neyðugt at vísa virðing og respekt, men her er býráðsmeirilutin við Javnaðarflokkinum og Tjóðveldinum tvørturímóti farin at reka hasarderaðan fíggjarpolitikk, ið nóg illa tolir at bera heitið fíggjarpolitikkur. Her er virðingin og respektin fyri skattaborgaranum sett fullkomuliga til viks. Tað er ábyrgdarleyst at brúka av innistandandi í so góðum tíðum, samstundis sum hetta er eitt tekin um sjúkan fíggjarpolitikk, har raðfesting, tolsemi og politiskar visjónir als ikki eru til staðar. Alt hetta verður ofra, tí alt skal henda her og nú – kosta, hvat tað kosta vil! Tak kókið av grýtuni, Tórshavnar kommuna! annfinn BRekkstein viðmerkingar