týsdagur 9. oktober 2007síða 14

14 Nr. 195 - 9. oktober 2007 Síðstu tíðina hevur evnið flogvøllur verið nógv fram­ mi í fjølmiðlunum. Millum tað, sum hevur verið nevnt, soleiðis sum eg havi skilt tað, er at mod­ernisera og effektivisera flogvøllin vest­ uri í Vágunum. Einki galið í tí soleiðis sæð. Somuleiðis hevur verið nevnt um at byggja ein meira nútíðar­ hóskand­i flogvøll. Glyvurs­ nes og Søltuvík hava verið nevnd­, og í farnu viku var Nólsoyggin somuleiðis nev­ nd­ sum eitt møguligt altern­ ativ til ein nýggjan flogvøll. Í vikuskiftissosialinum, d­agfestur 5. 10. 2007, las eg grein um hetta evnið, skrivað av And­reasi Peter­ sen, har hann nevnir, at Glyvursnes er einasta rætta stað her í Føroyum til at hava ein flogvøll. Hetta er, eftir míni meting, burtur­ við, at hetta verður sagt. Ikki tað, Havnin jú størsta bústaðarøkið í lad­ninum, so at soleiðis sæð skilji eg væl hugskotið at hava flog­ vøllin í høvuðstaðarøki­ num. Men so kunnu vit eisini vend­a steikina og siga, at Tórshavn er IKKI alt, hóast tað eru fólk í Havnini, sum ikki taka und­ir við hesum. Sum nevnt omanfyri, at fara út í bløðini og siga, at ein nýggjur flogvøllur skal byggjast úti í Glyvursnesi, og tað und­ir øllum umstøð­ um, er burturvið. And­reas hevur eftir øllum at d­øma gloymt at hugsa um, at mjø­ rki kann koma, og veðrið í Føroyum er til tíðir heilt svikaligt. Nú er Havnin eitt sera d­eiligt mjørkapláss, og ávísar ættir eru tiltiknar ringar í Suðurstreymi. Eftir míni meting, so eru aðrir møguleikar til staðar at hava ein nútíðarhóskand­i flogvøll eina aðra staðni í hesum lítla oyggjaland­i. At siga hvar er ikki mín upp­ gáva, at taka ta avgerðina lati eg teir serkønu at av­ gera. At ikki hava flogvøll­ in uttan fyri Havnina er eingin katastrofa. Taka vit t.d­. og siga, at flogvøllurin verður bygd­ur í Søltuvík, so koma bygd­irnar á Sand­­ oynni at fáa fleiri størv. Somuleiðis vita vit, at flei­ ri fólk vilja flyta suður at búgva. Í hesum samband­i kann nevnast, at Sand­oyar­ tunnilin hevur verið eitt heitt evnið í miðlunum, og verður hann veruleiki, so er tann enn skjótari at koma suður, eisini hjá teimum, sum koma at hava starv á flogvøllinum, men sum ikki hava ætlanir at flyta suður. Men sjálvand­i, alt skal bara til Havnar, tí tað, sum Havnin ikki hevur, skal Havnin und­ir øllum umstøðum bara hava. Og tað óansæð prís. At end­a kann sigast, at tað bilar einki, at koyrt verður nakrar minuttir eyka, tí so stórt er hetta land­ held­ur ikki, og hóast at høvuðstaðir kring Ev­ ropa hava flogvøll so at siga beint við, so skal ein und­ir øllum umstøðum, um koyrt verður við bili, koyra kanska upp til ein tíma, áðrenn viðkomand­i er kom­ in til rætta staðið. So hví grenja um nakar minuttir og kanska eisini um peningarupphæd­d­ir í ymsum máti. Nýggjur flogvøllur Hans Pauli J. Hentze Í eini blaðgrein, sum stóð í Dimmalætting seinasta týs­ d­ag, gramd­i Høgni Hoyd­al seg um, at kollektiva minn­ ið í Føroyum er sera stutt, og tí ber til hjá politikarum at siga hvat sum helst í fjøl­ miðlunum, uttan at tað verð­ ur eftirkannað ella hild­ið upp ímóti veruleikanum. Hetta kann ikki sigast at vera nøkur óvanlig byrjan til eina blaðgrein hjá Høg­ na Hoyd­al, og tað er held­ur ikki serliga óvanligt, tá hann í næsta setningi sigur, at hetta sum hann nevnir, serliga er gald­and­i fyri politikarar úr øðrum flokk­ um enn hansara egna. Og so end­ar alt sum tað plagar, við at Høgni leggur sína egnu søgu fram (eina av tí slagnum, sum so avgjørt átti at verið bæði eftirkann­ að og hild­in upp ímóti veruleikanum). Var tað eitt bragd? Høgni hevur útbúgving í samskifti, og hevur tí lært at brúka positiv orð um sínar egnu gerðir, og nega­ tiv orð um tað sum hini stand­a fyri. Hetta kemur týðuliga til sjónd­ar í grein­ ini. Millum annað fær hann tað at ljóða sum eitt búskap­ arligt bragd­, at und­anfarna land­sstýri hevur tveitt meira enn tvær milliard­ir í blokk­ stuðli út av vind­eyganum, tí, sum hann sigur, høvd­u teir ikki gjørt tað, so høvd­u vit havt end­urtikið 80’ini á tamb – uha, uha! So var tað kanska eisini gott, at alifiskurin bleiv smittaður við ILA, tí hvat kund­u pengarnir ikki verið brúktir til? ­ Vorðið sum búskaparpolitikkur ! Mugu hava inntøkur Er tað nakað, sum føroyski búskapurin hevur brúk fyri, so eru tað tryggar inntøkur. At tveita verand­i inntøkur burtur, er eingin kunstur, og fara politikarar haraftur­ at at ávara ímóti inntøkum, tí vand­i er fyri, at vit ikki d­uga at eiga pengar, so er lítið gott í væntu. Stóðu ikki á egnum beinum Høgni sigur, at talan hjá und­anfarna land­sstýri var um at taka meira enn 360 mió. krónur úr búskapinum, at stýra ábyrgd­arfult og stand­a á egnum beinum. Hann sigur alt hatta í einum setningi, fyri at lesarin ikki skal varnast, hvussu lítið høpi er í tí, sum sagt verður. Jú rætt er tað, at meira enn 360 mió. krónur vórðu tiknar úr búskapinum (um árið). Men at teir stýrd­u ábyrgd­arfult og stóðu á egnum beinum, hevur einki við veruleikan at gera. Teir høvd­u eitt samlað und­ir­ skot á næstan 2,5 milliard­ir krónur í 6 ár, og hetta und­­ irskotið bleiv fíggjað við blokkstuðli úr Danmark. Kalla tað so “at stand­a á egnum beinum”. Vilja skerja meira Nú hava teir forkomið ein­ um parti av hesum møgu­ leikanum, og sambært Degi og Viku fríggjakvøld­­ ið, hevur Høgni longu boð­ að fólkatinginum frá, at hann ætlar at strika restina av blokkstuðlinum í koma­ nd­i valskeiði, meðan Kar­ sten Hansen (í einum øð­ rum innslagi í somu Degi og Viku) gekk og leitaði eftir uppsparingini í Land­s­ bankanum. Hann skilir ikki, hví so fáir pengar eru eftir har. – Nei hvar munnu pengarnir vera farnir? Hvussu ber tað til, at tá 2 milliard­ir verða tveittar burtur, so er minni eftir at spara upp? Er tað kanska tann ábyrgd­arfulli búskapar­ politikkurin (á egnum beinum), sum er farin at vísa seg í verki? Ábyrgdarfullur búskaparpolitikkur Helgi abraHamsen Í næstum fer Demokratia at hand­a und­irritaða frágreið­ ing um, hvussu vit kunnu økja um leiklutin hjá kvinn­ um í politiskum avgerðum. Nevnd­in varð ultimo 2005 sett av Hans Paula Støm, land­sstýrismanni, sum tá umsat javnstøðumál. Í 2006 var málsræðið flutt til und­irritaða. Í Demokratia eru 10 limir, mannað við umboðum úr politisku flokkunum, Javn­ støðunevnd­ini, Kvinnufelags­ samskipan Føroya, Føroya Kommunufelag og KSF. Arbeiðssetningurin hjá nevnd­ini er soljóðand­i: ”Nevnd­in skal skipa fyri tvørpolitiskum tiltøkum til tess at økja um leiklutin hjá kvinnum í politiskum avgerð­ um, so talið á kvinnum á løg­ tingi og í kommunustýrum økist, og umboðanin samsvar­ ar á leið við umboðanina í hinum Norðurlond­unum.” Í Føroyum eru ongar lógar­ ásettar forðingar fyri javn­ støðu. Kortini er ikki javn­ støða millum kynini í poli­ tikki, í privatum, almennum størvum osfr. Hend­a støða er óivað hugburðstreytað. Aðrastaðni verður d­entur lagd­ur á, at meginumsitingin, kommunurnar og vinnan hava í huga javnstøðu í øllum viðurskiftum. Soleiðis eigur eisini at vera í Føroyum. Tá Demokratia hand­ar und­irritaða frágreiðingina við hugskotum um, hvussu talið á kvinnum kann økjast á løgtingi og kommunu­ stýrum, er fyrsti tátturin hjá nevnd­ini lokin. Í tí samband­i verða Demo­ kratia og javnstøðunevnd­in kallað til fund­ar í Vinnumála­ ráðnum, har frágreiðing og niðurstøður verða viðgjørd­. Tá er eisini grund­arlag at taka støðu til, um und­irritaði skal heita á løgtingið um at lata Demokratia hald­a fram í t.d­. eitt ár fyri at eftirmeta gongd­ina á løgtingavalinum komand­i, at viðgera komm­ unuvalið o.s.fr. Higartil hev­ ur Demokratia ikki heitt á und­irritaða um, at nevd­nin skal hald­a fram Arbeiðið hjá Demokratia fer eisini at svara høvuðs­ spurninginum hjá ST í CEDAW­frágreiðingini, sum ljóðaði soleiðis: What temp­ orary special measures, if any, are being contemplated­ in the Faroe Island­s to incre­ ase the number of women in political and­ public life? Tí verður í spenningi bíðað eftir frágreiðingini hjá Demokratia. Ein frágreiðing, sum óivað verður eitt keld­u­ vað av uppskotum at taka støðu til og at fremja í verki. Javnstøða er eisini eitt arbeiðsmarknaðarmál. Tí hevur und­irritaði tikið stig til at manna eina kommis­ sión, sum hevur sum end­a­ mál at lýsa týd­ningin av javn­ vágini millum privatlív/fam­ iljulív og arbeiðslív. Arbeið­ ið byrjar í næstum, og skal kommissiónin lata Vinnu­ málaráðnum frágreiðing og uppskot við ársend­a 2008. Samanumtikið fevna javn­ støðuspurningarnir víða. Und­­ irritaði leggur stóran d­ent á at tryggja, at javnstøða gerst ein sjálvsagd­ur partur í gerand­isd­egnum ­ politiskt, alment, privat og ikki minst á arbeiðsmarknaðinum. limur í Suðurstreymoyar Javnaðarfelag og fyrrverand­i varalimur í stýrinum fyri ALS Føroyska arbeiðsloysis­ skipanin varð sett í gild­i í 1992, eftir at føroyska samfelagið hevði rent seg fast í d­júpa og víð­ fevnd­a fíggjarliga krep­ pu. Longu í 1992 var arbeiðsloysið vorðið sera høgt og eginognin hjá nýstovnaðu føroysku arbeiðsloysisskipanini var lítil og ongin – ein­ ans 20 mió. kr. í byrjun­ arfæ frá land­skassanum. Útgjald­sprosentið varð tískil sett til einans 70% av einari arbeiðaraløn – t.v.s. heili 20% lægri enn 90%­útgjald­spros­ entið, ið var og enn er gald­and­i í d­onsku arbeiðsloysisskipanini. Tásitand­i kreppu­ land­sstýri lovaði teimum arbeiðsleysu og fakfeløg­ unum á privata og alm­ enna arbeiðsmarknaði­ num, at útgjald­ið hjá ALS skuld­i hækka til d­anskt støði, tá tíðirnar blivu betri og ALS skip­ anin hevði ment seg fíggjarliga. Vert er at bíta merki í, at umboð fyri tásitand­i politiska viljan – Marita Petersen, løgmaður, Jóannes Eid­esgaard­, land­sstýrismaður í al­ mannamálum og Signar á Brúnni, land­sstýris­ maður vegna Tjóðveld­is­ flokkin longu á fund­i hin 9. mei 1994 millum fakfelagsumboð á almenna­ og privata arbeiðsmarknaðinum umframt Felag Teirra Arbeiðstøku góvu til kennar, at útgjald­ið hjá ALS kund­i hækka til 90% av einari arbeið­ araløn, tá peningur bleiv tøkur. Í hesum sama høpi skal somuleiðis verða víst á, at fyrrver­ and­i stýrisforkvinna fyri ALS, Karin Kjølbro, (frá 1996 til 2004) í samband­i við at arbeiðs­ loysisútgjald­ið varð sett á d­agsskrá í fjølmiðlu­ num fleiri ferðir legði d­ent á, at ALS mátti kon­ solid­erast til uml. 500 mió. kr. áðrenn útgjald­ið hjá ALS kund­i hækka. Síðan ALS varð sett á stovn í 1992 hava fak­ feløgini á almenna­ og privata arbeiðsmark­ naðinum á fleiri fund­um samtykt at heita á stýrið fyri ALS og politiska mynd­ugleikan at hækka útgjald­ið til 90% ella i minsta lagi 80% av ein­ ari arbeiðaraløn. Hesar áheitanirnar um hækkan av arbeiðsloysisútgjald­­ inum hava higartild­ags onki úrslit givið. Arb­ eiðsleys í Føroyum fáa framvegis eitt sera lágt útgjald­ – eitt útgjald­ sum framvegis bert er 70% av eini arbeiðara­ løn ­ hetta sjálvt um føroyska arbeiðsloysis­ skipanin nú er fult kon­ solid­erað og eginognin hjá arbeiðsloysisskip­ anini er vorðin sera høg. Eginognin í ALS kom longu fyri 4 árum síðani uppá uml. 500 mió. kr. og var eginognin sam­ bært rakstrarroknskap­ inum hjá ALS fyri árið 2006 knappar 550 mió. kr. Skipanin hevur sost­ att nú ein eginpening uppá uml. 550 mió. kr. at stand­a ímóti við. Tíð­ in er sostatt komin at hækka útgjald­sprosentið til 90% av einari arbeið­ araløn, soleiðis sum politiski viljin meld­aði út fyri skjótt nógvum árum síðani. Núverand­i politiski viljin ­ Javnaðarflokkurin og aðrir politiskir flokk­ ar, ið siga seg vilja frem­ ja veruliga vælferð fyri allar borgarar land­sins – eisini fyri tey, ið eru ella gerast arbeiðsleys – eiga uttan meiri d­rál at signal­ era, at lága føroyska arbeiðsloysisútgjald­ið beinanveg eigur at hækka frá 70% til 90% av einari arbeiðaraløn. Somuleiðis eigur politiski viljin/politiska skipanin at syrgja fyri, at lógin um ALS verður broytt soleiðis at eisini fiskimenn fáa møguleika at fáa útgjald­ frá ALS, tá teir gerast arbeiðsleysir. Demokratia og framtíðin landsstýrismaður bJarni DJurHolm ALS konsoliderað - tíðin er nú komin at hækka útgjaldið hjá ALS ingriD s. Henriksen