fríggjadagur 19. oktober 2007síða 15

Nr. 203 - 19. oktober 2007 15 nøvn Tað má sigast, at tey eldast væl á ellisheiminum í Havn. Í august vóru ein 101 og ein 100 ára føðingardagur, og 21.oktober verður Martha Matras 98 ár. Tískil eru hesar tríggjar avrundað 100 ár í miðal. Hetta er ein kempualdur, sum bert tey fæstu náa, og tí er eisini orsøk til at gera nakað burturúr. Sjálvur havi eg kent Marthu nøkur ár. Okkara kennskapur byrj­ aði við, at FF­blaðið gjørdi eina samrøðu við systir Marthu, Onnu Askham. Anna var tá 102 ára gomul. Hon búði á Ellisheiminum, og tað vísti seg, at hon átti eina ”lítlasystir” á heimin­ um. Tað kom skjótt til sjónd­ ar, at Martha eisini var framúr skilagóð og hevði eitt stak gott minni. Hon kundi greiða frá viðurskiftum, sum Anna kanska ikki kendi so væl. Tískil kom Martha eisini at eiga sín part í teirri sera forvitnisligu frásøgn, sum kom burtur úr, um hvussu tað var at vera barn og ungur í Havn fyri nærum 100 árum síðani, beint eftir at Petur Alberg skrivaði sína dagbók, sum Miðvikan er við at endurprenta. Sigast kann, at søgan hjá Onnu eisini fyri ein stóran part var søgan hjá Marthu. Anna doyði fyri tveimum árum síðani, 104 ára gomul. Men eg komi framvegis javnan inn á gólvið á Ellis­ heiminum, har tað búgva so nógv skilafólk. Tá verður høvið eisini nýtt at heilsa uppá Marthu og at kunna fáa eitt prát við hana. Foreldrini úr Lorvík og Kollafirði Pápi Marthu var Jákup Christian Mørkøre, sum var ættaður úr Lorvík. Mamma Onnu var Johanna Sofía f. Niclassen, sum var ættað úr Kollafirði. Tey bæði giftust so í 1896, og tey búsettust í C. Pløyensgøtu. Hetta er beint við tað gamla dóm­ húsið, so tey hava búð mitt í Havn. Tey bæði fingu 9 børn, seks gentur og tríggjar dreingir, har Martha var tað sætta í røðini. Her kann verða nevnt, at øll børnini búsettust í Havn, og tað var allar dagar gott samanhald teirra millum. Tey gingu fast túr og skiftust so um at fara inn hjá hvørjum øðr­ um. Martha javngomul við sjálvstýrisflokkin Martha verður so fødd 21. oktober 1909. Hvussu langt síðan hetta er kann fáast ein ímynd av við at hugsa um, at hetta er árið Sjálvstýris­ flokkurin verður formelt skipaður, at reiðarafelagið verður stovnað, at føroysk skip fara regluliga at fiska á suðurlandinum í Íslandi, at Jákup Dahl søkir um at sleppa at halda seinnaparts­ gudstænastu á føroyskum, at háskúlin flytur til Havnar, og at fyrsta føroyska skald­ søga Bábelstornið verður prentað sum framhaldssøga í Tingakrossi. Martha hevur tí upplivað stórt sæð allar broytingar í landinum og ikki minst í Havn. Her er nógv broytt, síðan hon saman við vin­ konuni Nellu (Dahl), plagdi at fara við neytunum niðan eftir Landavegnum! Martha minnist 1.ver­ aldarbardaga. Millum ann­ að minnist hon skamtunar­ kortini, og greytin tey fingu, og sum minti um sagarspønur. Saftin tey fingu var rabarbusaft. Hon var jú føroysk framleiðsla og útlendsk saft fekst ikki. Sum ung arbeiddi Martha í Ullvøruhúsinum eina tíð. Men húsið heima var stórt, so eins og aðrar gentur mátti hon vera heima og hjálpa mammuni við húsar­ haldinum. Men í 1933 giftist hon við Sámal Erik Matras av Viðareiði. Hann var lærari og serstakliga varð hann kendur sum fimleikalærari. Martha og Sámal Erik búsettust í Havn, og í 1949 fluttu tey í egin hús í Dj. í Geilsgøtu. Men longu fáar mánaðar eftir, at tey vóru flutt, fyrst í 1950, fekk Sámal Erik heilabløðing og lammaðist. Hetta broytti umstøðurnar hjá Marthu, sum nú mátti nýta alla sína orku at passa mannin. Martha sigur, at hetta var ein tung tíð. Tað var eingin hjálp fyri sjúkuni, og al­ menni stuðulin til røktina var tá sera avmarkaður. Men tað sum lætti nógv um her var tað serstaka saman­ hald, sum var í familjuni, og sum onnur tóku til. Familjan kendi tað sum sína ábyrgd at vitja og at hjálpa til har tað kundi hjálpast. Støðan hjá Sámal Erik versnaði so líðandi, og hann doyði í 1960. Positiv og lívsjáttandi Tey bæði fingu tvær døtur Bjørg, f. 1935 og Jórun f. 1938. Bjørg var gift við Hera Jensen, sum starvaðist á Matrikulstovuni, og sum doyði í 1995, og sjálv doyði Bjørg í 2000. Jórun er gift við Petur Ellefsen. Martha eigur sjey ommubørn og heilt fitt av langommubørn­ um. Hjá tí sum skrivar hesar reglur hevur tað verið stuttl­ igt at koma at kenna Marthu. Hon er altíð so positiv og lívsjáttandi at práta við. Sum sagt býr hon á ellisheiminum, og hon er so takksom fyri tær um­ støður, sum eru her. Tey sum arbeiða eru so fitt, og tað sama er við búfólkunum. Og hóast ta mótgongd hon hevur havt, so hevur hon nógv at takka Gudi fyri. Millum annað fyri, at hon kortini fekk 16 góð ár í sín­ um hjúnalagi, áðrenn mað­ urin gjørdist sjúkur. Og hon hevur annars havt mong góð ár. Og tað er altíð hugaligt at kenna eitt slíkt fróðarfólk, sum minnist so væl til. Hon er ein sera vitandi kvinna og hevur áhuga í øllum sum rørist í samfelagnum. Vit ynskja Marthu hjarta­ liga tillukku við tí stóra deg­ num í dag! ó. Martha Matras 98 ár FRAMSÝNING Fríggjadagin 19. oktobur 2007, kl. 16.00 verður fernisering í Listaskálanum í sambandi við, at Listasavn Føroya skipar fyri framsýn­ ingini Støð - Støður við Inga Joensen listafotografi. Á framsýningini verða 42 ljósmyndir og 3 myndrøðir at síggja. Harumframt er ein bók gjørd, ið Gunnar Hoydal rithøvundur og arkitektur hevur skrivað. Bókin er 56 síður við teksti á føroyskum, enskum og donskum og við 37 mynd­ um. Bókin kostar kr. 200, men til ferniseringina verð­ ur hon at fáa fyri kr. 150. Ingi Joensen verður hjá­ staddur á ferniseringini. Ingi Joensen er føddur í Havn í 1953. Í 1977 nam hann sær útbúgving á deild­ ini fyri tekning og grafikk á Danmarks Designskole í Keypmannahavn eftir fýra ára skúlagongd. Hann hevur verið á námsferð í londum sum Spania, Italia, Frak­ landi, Íslandi, Grønlandi og USA. Hann hevur luttikið á mongum framsýningum í Føroyum og Danmark umframt í Fraklandi, Italia, Íslandi og Grønlandi. Síðan 1980 hevur Ingi Joensen rik­ ið egna fyritøku, sum snið­ gevur bøkur, heimasíður, pakkitilfar og aðrar prent­ lutir, og ger sjónvarpslýs­ ingar og multimedia tilfar. Hann hevur gjørt myndil av havbotninum kring Føroyar, stuttfilmin Taxi og barna­ bókina Trøllið hjá pápa- leysa. Eisini hevur hann gjørt prýðingar í Hotel Før­ oyum, Føroya Handilsskúla og Strandferðslupakkhúsin um. Í 1992 kom út bókin Reflektión, ið snýr seg um listina hjá Inga Joensen. Við í bókini eru einar hálvt­ hundrað viðgjørdar myndir. Í nýggju bókini, Støð – Støður, sigur Gunnar Hoydal m.a.: Í fyrstani ta strongu svørt-hvítu leiðina, har myndin er ein listarlig skip- an av linjum og flatum í ljósi og myrkri. Hjá honum er seinni tað gátuføra komið aftrat, lutir og lands- løg hava fingið litir, tøgn valdar, men aftan fyri tøgn- ina eru tekin, sum gera vart við seg og fáa mál fyri seg. Eitt øðrvísi mál, sum bara eygað og sinnalagið varn- ast. Tað sjónliga goymir í sær ein ósjónligan heim, sum hevur aðrar týdningar enn teir vanligu, og lista- maðurin kann sum sansandi vera, samantvunnin við henda orðleysa heimin, lokka fram týdningar á markinum millum tøgn og mynd. Myndirnar standa navn- leysar og orðleysar. Ein hjallur við sjóvarmálan, eitt gróthús í haganum, hús mest sum frágingin í kava ella skýming, okkurt kortini við ljósi í onkrum vindeyga til at standa ímóti illveðr- inum, ið tekur seg upp. Nógv einsemi er í myndun- um, eisini teimum, har fólk síggjast ganga ella standa, sum hava tey einki at siga hvørt við annað. Einsemið á kirkjugarðinum, har grøs og blómur royna at vinna á gravsteinunum. Myndir eis- ini innandura við leivdum av onkrum, sum einaferð hevur verið, hurðar tiknar av leikindum, farvegir og slóðir í lutum, sum bíða eftir, at myndin verður tikin. Sjálvt í royndunum við ljósi og skugga eftir naknum kroppi tykist tíðin at vera steðgað. Her eru støðini, sum samstundis gerast støður í huganum á tí, sum sær myndirnar. Tær eru sum grafiskar tekningar, ofta hækkaðar við litum, soleiðis sum teir gomlu meistararnir kundu hækka onkran part av tekningini til at gera vart við eitthvørt serstakt og fáa javnvág í heildina. Framsýningin er opin: 19. oktobur – 16. des­ embur 2007. Listasavn Føroya er opið: Týsdag – sunnudag, kl. 14.00 – 16.00. Mánadag er stongt. Støð - Støður: Ingi Joensen sýnir fram í Listaskálanum Ingrid Joensen úr Mið­ vági, andaðist týsdagin, 58 ára gomul. Jarðar­ ferðin verður lýst seinni. Amalia Østerø úr Skálafirði vanliga nevnd Malla, andaðist á Landssjúkrahúsinum týsdagin 85 ára gomul. Kistan fer úr kappell­ inum fríggjadagin klokk­ an 17 í Skála Kirkju. Jarðarferðin verður sunnudagin klokkan 14. Tey, ið vilja minnast Mallu kunnu lata eina peningagávu til Eldra­ sambýlið á Skála. Konta í peningastovni Andlát og jarðarferðir