fríggjadagur 26. oktober 2007síða 11

Nr. 208 - 26. oktober 2007 11 tíðindi garð um Putin iska mafian hevði eisini góðar dagar undir Jeltsin, men leikluturin hjá henni er minkaður undir Putin, held­ ur fyrrverandi stjórnarleið­ arin. Samstundis eftirlýsti Gorbatjov, at evropearar royna at skilja støðuna í Russlandi betur. Hann vísti á, at landið hevur framvegis langt á mál. ­ Evropearar eru rættiliga skjótir at finnast at Russ­ landi, tí tað eftir teirra tykki gongur ov seint at fremja neyðugu reformarnar. Eftir mínum tykki hava árini við Putin sum stjórnarleiðara verið við til at gera Russland meira demokratiskt. Vit eru bara komin helmingin av leiðini til at gerast eitt demokratiskt og frælst land eftir at hava verið í haftinum av kommunismuni í stórum parti av 1 20. øld. Tí er tað týdn­ ingarmikið, at tit hava tol við okkum, fortaldi hann. ES og Russland hond í hond Fleiri eygleiðarar hava sein­ astu árini spátt, at komandi árini fer Russland – eins og Sovjet undir kalda krígnum ­ aftur at fáa eina lyklastøðu í heimspolitikki. Metingin er, at stríðið um orkukeldur fer at seta dagsskránna í enn størri mun enn tað ger í dag. Og í tí sambandi hevur Russland við sínum ovur­ hondsstóru olju­ og gass­ keldum eitt frálíkt útgangs­ støði. Evropa Samveldið hevur í løtuni stóran tørv á bæði olju og gassi úr Russ­ land, og hetta gevur Russ­ landi sera góð kort á hond­ ina í samráðingum við ES. Evropeiskir leiðarar bera ótta fyri, at Russland fer at gera sær dælt av støðuni og leggja hart trýst á tey evro­ peisku londini í samráðing­ um. Ræðumyndin í Vestur­ evropa er, at Putin fer at føra ein revolvarapolitikk mótvegis restini av Evropa á orkuøkinum. Hesa ræðu­ mynd kennir Mikhail Gorba­ tjov ikki aftur. Retoriskt setir hann spurningin, hvør fær nakað burtur úr tí? ­ Tað er burtur úr vón og viti at hugsa sær, at Russ­ land fer at trýsta ES við sín­ ari góðu støðu á orkuøki­ num. Russland hevur stóran tørv á ES ­ bæði ES­valuta og ES­forbrúkarum. Tí haldi eg talan er um eina mistonkiliggering, tá hesir tankar vinna frama. Vit eiga at hava skilagóð viðurskifti millum ES og Russland. Uttan mun um vit nakrantíð gerast limir í ES, so síggja vit russarar okkum sum evroperarar, heldur Gorba­ tjov. Global kreppa Undir fyrilestrinum nam Mikhail Gorbatjov eisini við støðuna í heiminum. Og lat tað vera sagt beinan­ vegin: Mikhail Gorbatjov er ikki bjartskygdur um gongdina í heiminum í dag. Heldur tvørturímóti. Vit eru í mitt í einari glo­ balari kreppu, og okkum vantar visjónir, hvussu vit koma á rætt kjøl. Bert 30 % av heiminum livir í dag á einum virðiligum støði, og tað er sjálvandi ikki nøkt­ andi. Helvtin av øllum heim­ sins borgarum liva fyri ein til tveir dollarar um dagin. Heimurin er eisini ovfólk­ aður í løtuni. Í byrjanini av 20. øld vóru vit 1,6 milliard í heiminum, men nú eru vit meira 6 milliardir fólk. Hesi tølini siga ikki so lítið, segði Mikhail Gorbatjov Fyrrverandi stjórnarleið­ arin í Sovjetsamveldinum hartaði tey stóru londini í heiminum fyri at gera alt ov lítið fyri at basa fátækra­ døminum í heiminum. Tað er nærum blivin ein klassisk søga. Altjóða avtal­ ur, sum lond binda seg til at halda, verða als ikki virdar. Nærum øll lond hava bund­ ið seg til at lata 0,7 % av bruttotjóðarúrtøkuni til menningarhjálp, men í løtuni er tað bara fýra lond, sum halda avtaluna. Tað er snøgt sagt ov vánaligt, greiddi Mikhail Gorbatjov frá. Undir fyrilestrinum kom Mikhail Gorbatjov við ein­ ari inniligari áheitan á vest­ urheimin um at taka um­ hvørvið í nógv størri álvara – tí tað er fyrst og fremst vesturheimurin, sum er noyddur at ganga undan. ­ Vit hava í løtuni eina grundleggjandi umhvørvis­ kreppu í heiminum. Millum annað er tað ein stórur trupulleiki at veita øllum fólkum í heiminum feskt vatn. Vit hava havt fleiri stórar altjóða stevnur um at loysa trupulleikan við fesk­ um vatni, men einki tykist verða komið burturúr. Eftir mínum tykki stava umhvør vistrupulleikarnir, vit í dag síggja, fyrst og fremst av vantandi umhvørvispolitikk­ inum í 20. øld, fortaldi hann. Mikhail Gorbatjov nevndi Kyoto­avtaluna sum ein møguleika fyri at loysa part­ ar av galdandi umhvørvis­ trupulleikum.Samstundis hartaði hann bæði USA og Russland fyri ikki at hava undirskrivað Kyoto­avtal­ una. ­ So leingi USA ikki vil binda seg, vil Russland heldur ikki binda seg. Fáar loysnir Hóast Mihhail Gorbatjov nýtti nógva orku í sínum fyrilestri at vísa á, hvørjir trupulleikar eru í heiminum í dag, var hann trekur at koma við nøkrum ítøkilig­ um loysnum. Hann staðfesti fleiri ferðir, at tað er neyð­ ugt at skifta núverandi skip­ anir út fyri at bøta um støð­ una. Fleiri áhoyrarar høvdu eisini áhuga í at vita nærri, hvussu hann helt hesa loysnir skuldu finnast, men Gorbatjov hevði ilt við at vísa á nakrar ítøkiligar polit­ iskar loysnir. Vikuskiftismøti í Oasuni Byrjað verður fríggjakvøldið við bønarmøti kl 21. Fyrireikararnir vóna, at nógv fólk vilja taka væl undi við hesum vikuskiftismøtum, tí ynski og bøn er, at Harrin Jesus skal møta okkum og av nýggjum birta eldin í okkara hjarta til at bera gleðiboðskapin út. – Latið okkum hjálpa høvrjum øðrum og bera byrðar hvrr hjá øðrum samstundi sum vit fáa ein góðan sosialin felagsskap, siga teir. Vitjan verður eitt nú. úr Klaksvík, Sandoy og Suðuroy. Oasubrøðurnir syngja leygarkvøldið. Tá talar Árni Kjærbæk og Hjalgrim Davidsen vitnar. Sunnukvøldið talar Regin Drangberg, og tá verður sangvitnisburður frá Ecclesia úr Klaksvík og frá Terja og Honnu úr Kollafirði. Mikhail Sergejevitj Gorbatjov er føddur 2. mars 1931. Hann vaks upp í býnum Stavropol, sum liggur har norðuri í Kaukasis. Hann hevur útbúgving sum løgfrøðingur á Universitetinum í Moskva, og fór upp í sovjettiskan politikk í 1955. Frá 1985 til 1991 var hann aðalskrivari í kommunistiska flokkinum og stjórnarleiðari í Sovjetsamveldinum. Í 1990 fekk hann Nobel- friðarheiðurslønina. Í 1996 stillaði hann upp til forsetavalið í Russlandi, men honum eydnaðist bert at fáa 0,5 % av atkvøðunum. Fyri nøkrum vikum stovnaði hann ein nýggjan flokk í Russlandi, sum verður róptur Sosialdemokratiski flokkurin. FAKTA ”””” Eg eri fullgreiður yvir, at Putin verður umrøddur sum eitt bølmenni í fleiri londum í Evropa, men veruleikin er, at hann hevur roynst ómetaliga væl sum forseti í Russlandi. Tit gloyma ofta, at Russland er eitt torført land at stjórna og at tað er ómetaliga stríggið at fremja reformar í einum so stórum landi Vit eru í mitt í einari globalari kreppu, og okkum vantar visjónir, hvussu vit koma á rættkjøl. Bert 30 % av heiminum livir í dag á einum virðiligum støði, og tað er sjálvandi ikki nøktandi Eftir mínum tykki stava umhvørvistrupulleikarnir, vit í dag síggja, fyrst og fremst av vantandi umhvørvispolitikkinum í 20. øld. Millum annað er tað ein stórur trupulleiki at veita øllum fólkum í heiminum feskt vatn Tað er nærum blivin ein klassisk søga. Altjóða avtalur, sum lond binda seg til at halda, verða als ikki virdar. Nærum øll lond hava bundið seg til at lata 0,7 % av bruttotjóðarúrtøkuni til menningarhjálp, men í løtuni er tað bara fýra lond, sum halda avtaluna Ingolfsfjall skalv Fólk, sum búgva á leiðini við Ingolfsfjall og í bygdini Selfossi á Suðurlandinum í Íslandi, fingu ein skelk um middagsleitið í gjár, tá jørðin fór at skelva undir teimum. Skjálvtin var bara 2,7 á Richter­stiganum, og tveir minuttir seinni var ein, sum var 2,3 á Richter­stiganum. Skjálvtarnir komu tó ikki heilt óvart á fólk, tí nakrir smærri skjálvtar vóru gjáranáttina. Sambært jarðfrøðingunum var miðdepilin í skjálvtunum ein kilometur undir jørð.