mánadagur 29. oktober 2007síða 7

7 tíðindi Nr. 209 - 29. oktober 2007 Búskaparráðið hev­ ur peikifingurin á lofti í nýggjastu frágreiðingini, sum varð løgd fram á tíð­ indafundi í morgun. Skattalættarnir, rentustuðulin, fiski­ mannafrádrátturin og vantandi hagtøl standa fyri skotum, og manglandi avtalur millum land og kommunur er eisini ein vansi fyri búskapin BÚSKAPUR Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Stór ferð er á búskapinum í løtuni. Tað staðfestir búskap­ arráðið, sjálvt um hag­tals­ g­rundarlag­ið er ófullfíg­g­jað og­ í besta føri fleiri ár aftur­ út. ­ Stórt trot er á arbeiðs­ meg­i í Føroyum, og­ tað hev­ ur lønarg­líðing­ar við sær, sum skjótt kann ávirka kapping­arevnini hjá útflutn­ ing­svinnuni skeiva veg­in. Um útreiðslurnar hjá okkara fyritøkum vaksa meiri enn hjá kapping­arneytunum utt­ anlands, fáa vit ein trupul­ leika, vísir búskaparráðið á. ­ Tað er ikki tørvur á hjá tí almenna at føra ein ekspansivan fíg­g­jarpolitikk, eins og­ tað ikki er tørvur á skattalættum, sig­ur Jørn Astrup Hansen, formaður í Búskaparráðnum. Hann finst hvasslig­a at førda skattapolitikkinum hjá landsstýrinum. ­ Tað er heilt »hen í veðr­ ið« at avg­era í 2004, at vit skulu hava ein skattalætta í 2007. Samstundis sum mann vil stramma búskapin g­evur mann skattalætta. Tað ber ikki til at reg­ulera almenna sektorin ár fyri ár, tað er neyðug­t við eini fast­ ari búskaparlig­ari g­ong­d, sig­ur formaðurin í Búskap­ arráðnum. Tað verður eisini sag­t í frág­reiðing­ini, at møg­uleiki jú er fyri, at búskapurin reg­ulerar seg­ sjálvan. ­ Ætlan landsstýrisins er, at løg­ting­sfíg­g­jarlóg­in fyri 2008 skal tálma búskapar­ g­ong­dini. Við tí í hug­a tykir tað Búskaparráðnum at vera skeivt av landsstýrinum, fjórða árið upp í slag­ at lækka skattin fyri at stimbra búskapin. Tað g­ekk eftir ætlan í 2005, tá stíg­ur var í búskapinum, skattapolitikk­ urin var tá konjunkturmót­ g­ang­andi. Men í 2006 og­ 2007, tá aftur var búskap­ arframg­ong­d, g­jørdu skatta­ lættarnir bara sítt til at stimbra búskapin enn meira – og­ skattapolitikkurin var nú vorðin konjunkturvið­ g­ang­andi, sig­ur Búskapar­ ráðið. Eingi neyv hagtøl Ráðið sig­ur, at tað er ikki rætt, at viðtaka konjunktur­ mótg­ang­andi tiltøk, sum røkka lang­t inn í framtíðina, sum í hesum føri fleiri ár fram. Búskaparg­ong­din vís­ ir seg­ viðhvørt at vera ein onnur enn væntað, og­ tí er vandi fyri, at tiltøk, sum ikki koma í rættari tíð og­ ikki røttum vavi, skjótt koma at g­era ein ójavnan í búskapinum enn størri. Dag­førd og­ neyv hag­tøl eru týðandi fyritreytir fyri at føra ein virknan fíg­g­jar­ politikk, men slík vanta í Føroyum. Tískil eig­ur lands­ stýrið at halda seg­ frá at føra ein virknan fíg­g­jar­ politikk, men í staðin dúva upp á teir sjálvvirkandi stabilatorarnar, sum eru í búskapinum, so sum prog­ressiva skattastig­an og­ sosialar skipanir, harímillum ALS og­ aðrar. Annars metir Búskapar­ ráðið, at tað verður hug­t ov nóg­v at almennu rakstrar­ útreiðslunum, tá tiltøk skulu fremjast. Stórur part­ ur av almennu rakstrarút­ reiðslunum eru lóg­arbundn­ ar, og­ tað er skeivt at minka og­ vaksa almenna g­eiran alt eftir, um tað er búskapar­ afturg­ong­d ella –framg­ong­d. Í staðin eig­a konjunktur­ javnandi tiltøk at síg­g­jast aftur í ætlaðu íløg­unum. Annars heldur Búskapar­ ráðið, at ein broyting­ í skattatrýstinum eftir umstøðunum kann vera eitt hentari amboð enn broyting­­ ar upp og­ niður í rakstrinum. Heilt ítøkilig­a hevðí tað verið betur, um landsstýrið heldur enn at pína raksturin niður, slepti skattalættanum í 2008. Rentustuðulin burtur Nakað, sum Búskaparráðið fýlist á, er vantandi avtala millum land og­ kommunur um íløg­urnar. ­ Í verandi støðu tykist tað, sum hevur landsstýrið ov fá amboð til at ávirka búskapin við. Tað sker í eyg­­ uni, at landsstýrið og­ komm­ unurnar ikki hava avtalað felag­s rammur um komm­ unalu fíg­g­jarætlanirnar. Tað kann skjótt henda, at vøkst­ urin í kommunala búskap­ inum javnar út tey tálmandi tiltøk, sum landsstýrið frem­ ur g­jøg­num løg­ting­sfíg­g­jar­ lóg­ina, og­ væl tað, sig­ur Búskaparráðið. Teir meta eisini, at rentu­ stuðulin saman við nýg­g­ju lánunum frá pening­astovn­ unum í stóran mun hevur virkað við til búskaparfram­ g­ong­dina. Eftir bara tveim­ um árum hava húsarhaldini økt sína skuld við 40% og­ hava kapitaliserað rentu­ stuðulin eins og­ g­jaldføris­ lættan, sum tey fing­u við nýg­g­ju afturg­jaldsskipanun­ um av lánunum. Ein kundi ynskt, at ein líð­ andi avtøka av rentustuðl­ inum hevði verið sett í verk fyri nøkrum árum síðani, tá rentan var søg­ulig­a lág­. Men Búskaparráðið hevur framveg­is ta áskoðan, at rentustuðulin so líðandi eig­­ ur at verða avtikin, verður sag­t í frág­reiðing­ini. Men tað eru ikki bara húsarhaldini, sum hava økt sína skuld. Vinnufyritøkur­ nar høvdu, tá komið var um fyrsta hálvár 2007, økt sína skuld við 55% samanborið við somu tíð árið fyri. Tað er lítið, sum bendir á, at fyri­ tøkurnar hava økt íløg­urnar samsvarandi. Trúlig­ari er, at máað verður burtur av kapitalg­rundarlag­num undir fyritøkunum. Fyritøkur eru keyptar og­ seldar. Fleiri av teimum hava sitið við fiskiloyvum, sum harvið eru blivin kapitaliserað, og­ tað hevur havt við sær, at eg­inkapitalur er tikin út úr vinnuni, og­ fremmandafíg­g­ing­ komin inn í staðin. Og­ hesum má ansast eftir, metir Búskapar­ ráðið. Avtaka stuðuls­ skipanir Stóri vøksturin í búskapin­ um hevur havt við sær eyð­ sýndar trong­ar á arbeiðs­ marknaðinum. Tí verður umhug­sað at lata føroyska arbeiðsmarknaðin meira upp fyri útlendskari arbeiðs­ meg­i úr ES­londunum. Tað kann verða ein g­óð loysn, men tað er ein veruleiki, at g­estaarbeiðarar mang­an vísa seg­ at verða innflyt­ arar. ­ At innflyta arbeiðsmeg­i vil vitulig­a g­eva okkum tær hendur, sum í dag­ tróta. Men hesir nýg­g­ju íbúg­var fara við tíðini at viðføra økt krøv til samfelag­sins infra­ skipan í breiðari meining­, krøv, sum vit mug­u vera til reiðar at lúka, sig­ur Búskap­ arráðið. Í hesum samanhang­inum, har umhug­sað verður at innflyta arbeiðsmeg­i, lig­g­ur nær eisini at hug­sa, um ikki vit binda meira arbeiðsmeg­i enn neyðug­t er í pørtum av arbeiðsmarknaðinum. Tað er eyðsýnt, at tað fer at loysa arbeiðsmeg­i úr fiska­ virkjunum, um fiskavirkis­ skipanin hjá ALS verður avtikin. Eins eyðsýnt er tað, at vit fara at fáa ein effektivari heimafiskiflota, um hesin ikki long­ur skal hava skyldu til at lands ein part av veið­ ini í Føroyum. Samanum tikið er stóra búskapar­ g­ong­din í løtuni eitt g­ott høvi til at endurskoða stuð­ ulsskipanirnar, sig­ur Búskaparráðið í nýg­g­jastu frág­reiðing­ síni. Vantandi hagtøl ein trupulleiki Boys in a Band vunnu GBOB GBOB kapping­ var um vikuskifti, og­ vóru rapportarar frá Sosialinum sjálvandi eisini til staðar. Vinnari g­jørdist skemtilig­a og­ evnaríka orkestrið Boys in a Band. Sambært dómarunum var nakað av iva um Boys in a Band ella The Story Ends skuldu vinna. Men teir hildu, at fyrimunurin hjá Boys in a Band var, at teir vóru so sjálvsikrir á pallinum, tá ið teir spældu. Vónandi fara teir eisini at vera hetta, tá ið teir tann 4. desember fara til Ong­lands at kappast um 100.000 USD og­ eina spæliferð kring­ heimin. Les frásøg­n frá GBOB í blaðnum í morg­in. Jón Brian í luftini Kl 11 í morg­in var Jón Brian Hvidtfeldt fyri fyrstu ferð at hoyra á Rás 2. Jón Brian Hvidtfeldt er saman við Elini Winther Poulsen settur í starv sum tíðindafólk á Rás 2. Tey hava bæði verið í starvi í Kring­varpinum. Næsta mánadag­ verður Elin eisini at hoyra á Rásini. Jón Brian er útbúg­vin journalistur frá Danmarks Journalisthøjskoe á sumri í 2004, og­ hann hevur síðani starvast í útvarpinum. Fyrr í ár varð hann av miðlafólki kosin ”Ársins Journalistur 2007”. Í praktikktíðini var Jón Brian eitt skifti á Sosialinum. Jørn Astrup Hansen er formaður í Búskaparráðnum