týsdagur 30. oktober 2007síða 7

7 tíðindi Nr. 210 - 30. oktober 2007 Drápið av einum ungum samkyntum amerikanara í lítla býnum Laramie í Wyoming, USA, hevur ført við sær ein doku-drama leik, og amerikanska senatið hevur í ár samtykt eina lóg, sum nú umfatar samkynt og brekað í minnilutaverju SJÓNLEIKUR Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Fyri níggju árum síðani var hin 21 ára gamli Matthew Shephard bukaður so illa, at hann doyði av løstunum. Matthew var samkyntur, og tað var eftir øllum at døma einasta orsøkin til, at tveir ungir menn sóu seg illar inn á hann. Hendingin skakaði alt USA og varð umrødd í øllum teimum stóru miðlu­ num. Hetta førdi eisini til eitt landsumfatandi kjak um hatursbrotsgerðir. Íbúgvarnir í Laramie vórðu eisini skelkaðir av hendingini og fingu seg illa at trúgva, at slíkt kundi henda í teirra lílta býi. Flestu hildu eisini í fyrstu atløgu, at tað mátti vera onkur fremmandur, ið hevði framt brotsgerðina. Tann veruleiki, at offurið var ein samkyntur, setur fokus á evnið. Fólk í Lara­ mie eru á einum máli um, at tað sjálvsagt er skeivt og ræðuligt at fremja eina slíka brotsgerð. Men hetta hevur eisini ført til, at fólk í bý­ num hava eina støðu til tað, at vera samkyntur. Tey hava eina meining um, hvørt hetta er rætt ella skeivt, men av tí at kristindómur spælir ein stóran leiklut í Laramie, er hetta fyri mong ein trúðarspurningur. Fyrsta doku­drama At brotsmenninir ikki vóru fremmandir, men tveir av teirra egnu, førdi til, at íbúgvarnir seta spurnartekin við tað umhvørvi, ið teirra børn vaksa upp í. Katólski presturin í bý­ num heldur, at tey eiga at nýta hendingina til nakað konstruktivt – at lata brots­ menninar siga teirra søgu, so tey kunna læra av teimum, hvat ið tað var sum gjørdi, at teir hesa náttina fóru út um alt mark. Sum leikurin fer sodnar hendan ræðuliga hendingin hjá fólki. Hvør í sínum lagi hevur sína hugsan um hendingina, og við leiklok eru íbúgvarnir vorðnir nøkur onnur menniskju, enn tá leikurin byrjaði. Leikurin kom í lag við tað, at stutt eftir hendingina fór The Tectonic Theater Company undir leiðslu av Moisés Kaufmann til Lara­ mie, har leikararnir gjørdu samrøður við fólk í býnum. Tey vitjaðu javnan aftur í tvey ár og gjørdu fleiri enn 200 samrøður tilsamans. Sjónleikurin Verkætlan Laramie byggir á hesar samrøðurnar. Av tí at alt tilfarið í leikinum eru skjal­ festar heimildir og ikki fiktión, er leikurin eitt doku­drama. Hetta er samstundis fyrsta doku­ drama, sum verður framført í Føroyum. Matthew Shephard Act Hendingin í Laramie skak­ aði ikki bert lokalsamfelag­ ið, men sendi rembingar um alt USA. Í september í ár, níggju ár eftir eftir drápið, samtykti amerikan­ ska senatið, at samkynt og brekað eisini verða fevnd av lógini um verju móti hatursbrotsgerðum. Lógar­ broytingin er uppkallað eftir hesi hendingini og verður á mannamunni nevnd The Matthew Shephard Act. Marita Dalsgaard, sum er leiðari av verkætlanini, hevur sjálv týtt leikin. Hon er búsitandi í Danmark, men er her heima í sambandi við leikin, sum verður frum­ sýndur 25. november. Við í leikinum eru upp­ runaliga heilir 54 leiklutir, men leikararnir eru vanliga einir átta. Í føroysku útgávuni eru fimm leikarar og teir eru Egi Dam og Birita Mohr, Gunvá Zachar­ iassen úr leikbólkinum Tvazz, Hjálmar Dam og Marita Dalsgaard. Leiklut­ irnir eru eisini heldur færri, einir 45. Eitt kuriosium við leiki­ num er, at hann verður framførdur í Müllers Pakk­ húsi, og hetta er fyrstu ferð ein leikur verður framførdur har. 266b-spurningurin á pall Hjálmar Dam, sitandi fremst, Birita Mohr, Gunvá Zachariassen, Egi Dam og Marita Dalsgaard eru leikararnir í leikinum Verkætlan Laramie Mynd: Jens Kristian Vang Sambandsflokkurin er liðugur við valevnislistan til komandi fólkatingsval. Valevnini eru 22 í tali og eru tey hesi skrivað í bókstavarøð: Helgi Abrahamsen, floksskrivari, Strendur Svenning Borg, sjómaður, Vágur Annfinn Brekkstein, stjóri, Velbastaður Johan Dahl, løgtingsmaður, Vágur Marjus Dam, løgtingsmaður, Miðvágur Erikka Elttør, krambakvinna, Klaksvík Olav Enomoto, løgtingsmaður, Vestmanna Edva Jacobsen, bankakvinna, Fuglafjørður Eivind Jacobsen, brandmeistari, Sørvágur John Kári Jacobsen, skipari, Hvannasund Edmund Joensen, løgtingsmaður, Oyrarbakki Kaj Leo Johannesen, løgtingsmaður, Tórshavn Bjørn Kalsø, landsstýrismaður, Klaksvík Magni Laksáfoss, landsstýrismaður, Streymnes Høgni Mikkelsen, býráðslimur, Tórshavn Gunnar K. Nattestad, bankamaður, Sandavágur Ingvør Nolsøe, stjóri, Tórshavn Alfred Olsen, løgtingsmaður, Saltnes Marjun Olsen, sjúkrahjálpari, Øravíkarlíð Rósa Samuelsen, borgarstjóri, Sandavágur Bjarti Thomsen, granskari, Nólsoy Jaspur Vang, løgreglumaður, Tvøroyri Valskráin hjá Sambandsflokkinum er klár, og verður løgd fram á tíðindafundi hósmorgunin, sigur Sambandsflokkurin í skrivi. Sambandið klárt til valið Paula Larrain stillar upp SV­journalisturin Paula Larrain váttar nú fyri donskum fjølmiðlum, at hon stillar upp til fólkatingsvalið komandi. Kendi sjónvarps­ verturin stillar upp fyri konservativa flokkin í Stórkeypmanahavn, har hon skal loysa Stig Elling av, sum heldur óvæntað boðaði frá, at hann stillar ikki uppaftur. Donsku bløðini hava annars gitt dúg­ liga, at Paula skal hava bjóða seg fram sum valevni hjá Naser Khader og Ny Alliance, men hetta avsannar hon kortini. Burturflutt genta funnin Keldur í spanska detektivbureau’num Metodo 3, sum foreldrini hjá burturfluttu Madelaine McCann hava fingið at leita eftir dóttir teirra, siga við bretska blaðið Daily Express, at teir hava funnið eina ljóshærda amerikanska gentu í økinum, har teir leita eftir Madelaine. Interpol er komið upp i málið, og hendingin hevur givið Kate og Gerry McCann nýggjar vónir um, at lítla Madelaine eisini verður funnin á lívi.