mikudagur 31. oktober 2007síða 14

14 Nr. 211 - 31. oktober 2007 Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. nøvn SAMBAND MAgNuS guNNArSSoN MAggi@SoSiAluriN.fo tlf 341800 fAx 341801 Dagin fyri Allahalgannadag bera hvalbingar ein av sínum merk­is­ monnum úr Vitninum og út í Leirabø at leggja til hvíldar saman við teimum sambygdar­ fólk­um, sum eru farin hiðani undan Nielsi Holm Jacobsen. Niels Holm varð føddur við Neyst í Hvalba ein hásummardag, 22. juli 1922, sonur Elisabeth, fødd Poulsen, og Ják­up Jacobsen, millum hvalbingar k­endur sum Ják­up í Sk­álavík­, men uppruna­ liga ættaður úr Leynum. Niels Holm var næstyngstur av 5 systk­jum og var sum bert 3 ára gamal fyri teirri lagnu, at missa mammuna av havhesta­ sjúk­u. Tað at verða móður­ ella faðirleysur var hjá børnum tá, ofta úr stórum systk­inaflok­k­um, meiri vanligt enn í ok­k­ara tíð. Nú er so mangt í lívinum blivið lættari av Guðs náði og av tí tími­ liga framburði, sum vit her á landi eru vorðin signað við. Tann framburður, sum vit føroy­ ingar í dag njóta gott av, er lutvíst k­omin av tí stóra verk­i og teimum virðum, ið ættarliðið hjá Nielsi Holm og úrmælingarnir í tí gjørdu sítt til at sk­apa við sínum áræði og við at leggja k­ropp til. Tað uddi við røsk­um fólk­i í Hvalba. Har var helst minni lætt enn manga aðrastaðni at sk­ák­a sær undan lívsins sk­yldum. Tann, sum royndi at sleppa sær undan at bera sín part av førninginum, fek­k­ tað at vita við ómjúk­um orð­ um. Tað galt um at verða taldur millum menn í lívsins verk­i á sjógvi sum á landi. Hvalbøur er størsta mark­atals­ bygd í Føroyum og vælabygd frá gomlum. Hon fek­k­ toyggið í sjó­ rænaratíðini, men dró eisini gott fólk­ at sær. Hon hevði sum nak­r­ ar aðrar føroysk­ar bygdir, eitt nú Viðareiði og Vágur, tann fyrimun, at haðani var tvírøtt, so til bar at rógva út bæði eystur­ og vestur­ eftir eftir ættini. Hvalbingar í ættarliðinum hjá Nielsi Holm vórðu mintir og hesa stoltu siðvenju frá fornari tíð við at eygleiða tað frábera bygningsverk­ið úr laðaum gróti, lendingina, bátadráttin og neyst­ ini á Fisk­eiðinum, sum enn vek­ja undran hjá teimum, sum vitja har vesturi. Niels Holm fór sín fyrsta túr til sk­ips í 1939 við City úr Vági, sum rok­sk­iparin Gunnar Daniel­ sen førdi. Seinni slapp hann við trolaranum Norðbúgvanum hjá Uvak­, sum Hans Pauli í Hvanna­ sundi, førdi undir k­rígnum. Tað var manndómsroynd og prógv at sleppa við so góðum sk­ipum. Góð byrjan í lívsins sk­úla. Nak­að eftir hetta fek­k­ Niels tuberk­lar og varð innlagdur á bróstsjúk­rahúsinum í Hoydølum og seinni á Revsnes sanatorium næstu 2­3 árini. Men hann tugdi lív og k­om aft­ ur til Hvalbiar at menna seg aftur. Eldri fólk­ minnast enn, hvussu lættur og væl hýrdur í tak­k­semi fyri lívið hann flutti seg á tveim­ um høk­jum í bygdini og royndi eftir førimuni at tak­a lut í dagsins verk­i. Í 1948 tók­ Niels Holm sk­ipara­ prógv, fisk­aði og førdi sk­ip. Í 1954 fór hann við hvalabátinum Sirru við Áir. Tey, sum plagdu at lurta eftir Tórshavn Radio í 50­ árunum, minnast hansara k­láru og hørðu hvalbiarrødd, tá hann k­allaði á hinar bátarnar at spyrja og geva tíðindi um støðu, vánir og veiði hjá hvør øðrum. Hann var millum teir seinastu í hesi fyri føroyingar flestar so spennandi veiði, tá hann so seint sum í 1966 førdi Sumba eftir stórhvali. Hvalbingar brutu í áratíggju k­ol í Prestfjalli, og teir flestu arbeiddu í k­olinum við sama ágrýtni, treysti og dirvi, sum teir royndust á sjónum. Niels Holm var uppi í hesi vinnu og førdi eina tíð k­olabátin Stapan, sum sigldi millum oyggjarnar við k­olafarmi. Niels k­om tíðliga í lívinum til persónliga trúgv á Jesus og gek­k­ høgt upp í frelsuverk­ið alt lív sítt. Í 1954 giftist hann við Silvur­ bjørg, fødd Olsen, av Tvøroyri. Teimum untist tó ik­k­i at fáa børn, og bert 20 ár seinni misti hann k­onuna í góðum árum. Frá ungum aldri var Niels inn­ løgumaður, óførur til bak­k­a og útróðrar. Fáur k­endi sum hann streym og fisk­ileiðir k­ring Føroy­ ar og var dugnaligur navigatørur. Eftir at hava ført hvalabát nøk­­ ur ár k­eypti Niels saman við fleiri hvalbingum útróðrarbátin Glyrvarberg. Fisk­ieydnan var við honum eisini hesi árini. Seinni sigldi hann við trolarunum Hallark­letti og ídnaðarsk­ipinum Gudmundi í 1970­árunum. Hesin sterk­i og k­imiligi maður­ in mátti tó sanna, at heilsan k­revur sítt. Hann vann á fyrra álopinum. So fyri hann var heilsan ik­k­i eitt­ ans, men heldur í tveimum. Seinnu ferð, tað var í 1980­árunum, tuber­ k­larnir gjørdu vart við seg, mátti hann tak­a av ferðini og boyggja seg fyri árum og aldri. Hann lá í seingini í uml. eitt ár. Men so var hann frammi og úti aftur, einum røsk­um hvalbingi lík­t. Seinastu mánaðirnar búði Niels á sambýlinum í Hvalba og treivst sera væl har. Hvalbingar høvdu so stórt álit á Nielsi Holm, at teir valdu hann í bygdarráðið tvær setur, frá 1950­58, tá hann tók­ seg úr tí arbeiðinum, tí sambygdarfólk­ og suðuroyingar annars valdu hann inn í løgtingið at umboða oynna. Niels sat á løgtingi í tvey valsk­eið, frá 1958 til 1966. Á tingi minnast vit hann sum sera ramligan og lívligan debat­ tør. Hann hevði stutt fjús, men tað stak­k­ ik­k­i djúpt, sum tað søm­ ir seg bragdarmanni, og hann var lík­a sk­jótt blíður og fryntligur aft­ ur. Neistarnir fuk­u frá, tá hann tók­ lut í orðadrátti um tey mál, sum vóru uppi í 50­ og 60­ árunum. Hann hevði ta gleði at sita á tingi, tá fyrsti samferðslu­ tunnilin, tann millum Trongisvág og Hvalba varð gjørdur. Serliga errin og fegin var fram­ burðs­ og veiðimaðurin, Niels Holm, tá hann í samgongu á løg­ tingi var við til at flyta føroysk­a fisk­imark­ið út á 12 fjórðingar í 1964. Tað helt hann, og vísti sjálvur í verk­i sum fisk­imaður, vera eitt hitt størsta menningarátak­ fyri vøk­stur og trivnað í Føroyum í hansara tíð. Nú var so lívsk­vøldið hjá Nielsi Holm Jacobsen k­omið, og hann hevur staðið undir børu hesar k­láru og á sín hátt vøk­ru heystar­ dagar. Vit, sum eftir k­omu, heilsa og k­enna tak­k­semi móti megn­ armanninum Nielsi Holm Jacob­ sen, nú hann legði lívsárarnar inn og fór heim til Harran og Silvurbjørg. Vit biðja samk­enslu við tyk­k­um, sum mist hava ein góðan og mensk­an sk­ildmann. Friður veri við minni hansara. Virgar T. Dalsgaard bleiv føddur tann 1. november 1937. Hann er útbúgvin lær­ ari og er ein av teimum fáu, sum eftir eru av tí sjáldsomu rasuni, sum eitur útisetar. Ik­k­i tí, tað eru nógvir føroy­ ingar, sum búgva í Kjøpin­ havn, men teir eru ik­k­i úti­ setar upp sama máta sum Tróndur Olsen, Janus Øssurs­ son og Emil Joensen, sum legði navn til Mílafelagið. Og Karl Nolsøe ik­k­i at for­ gloyma. Eftir at hava fingið mate­ matisk­t studentsprógv var Virgar vik­arur ymsastaðni, m.a. í Klak­svík­, har hann hevði gott samarbeiði við tek­naran Óla Petersen. Teir gjørdu tað satirisk­a heftið “Ruk­k­ulak­k­in”, sum var nak­­ að av tí besta av sínum slag. Seinni bleiv Virgar lærari í Køge, og tað bleiv so hans­ ara lívsstarv. Men tað tek­ur bara ein lítlan tíma at k­oyra til Kjøpinhavn – og har var Studentafelagið, Mílafelag­ ið, Føroyingafelag, Føroysk­­ ir Sosialistar og annað mangt, sum hugaligt var at fara í hjá fólk­i, sum hevði vitan og hug og meiningar. Virgar bleiv ein høvuðs­ k­raft í k­abarettunum hjá Stud­ entafelagnum í 60­unum. Ógloymandi eru sk­etchirnar um “Býrotið” (Gang Peter, Siggy og teir), og um sjálv­ stýrislandsstýrið (1962­66). Tað var í hesari perioduni, at ein leiðandi tjóðveldismaður var so óheldigur á fundi í Studentafelagnum, at hann k­om at siga – tá ið hann bleiv spurdur um, hvussu tað gek­st við sjálvstýrinum – at tað hevði eydnast landsstýrinum at steðga jólaheilsunum til Føroyar. Ná so, repliseraði Virgar, so verður k­ansk­a tað næsta stigið á sjálvstýrisleið, at tit fara at tak­a jólagleðina frá fólk­i.... Hetta dámdi fundarfólk­inum. Tann presisa satirisk­a replik­k­in í rættari løtu á røttum stað. Virgar er ein homo politi­ cus. Hann er sosialdemo­ k­ratur í hvørjari tægr. Og hann er tað av tí gamla slagnum. Hann plagar sjálvur at vísa á prinsipiell orð hjá P. M. Dam: lívs­ frælsi, sum frælsi til at liva lívið uttan at vera nívdur av materiellari neyð, og so symbiosan, t.e. samlívið og samstarvið hjá dansk­arum og føroyingum í sama polit­ isk­a rík­isk­armi, men við fullum mentanarligum sjálv­ ræði hjá báðum pørtum. Virgar hevur ein góðan og spísk­an penn. Hann hev­ ur sk­rivað í Oyggjask­eggja og í donsk­ bløð, men ik­k­i so nógv í tey føroysk­u bløðini, meðan hann hevði meir enn fult starv í Køge. Tá ið so tann øk­onomisk­a k­reppan k­om í 1992, og vit í 1998 fingu fullveldis­sam­ gonguna, sum vildi loysa frá Danmark­, var tað sum, at hann rak­naði við. Í nógv­ um drúgvum og hvøssum greinum í Sosialinum gjørdi hann upp við fullveldistank­­ arnar og vísti á, at tað nett­ upp er í samstarvinum við Danmark­, at Føroyar hava tað tryggast. Hetta sk­al ik­k­i sk­iljast so, at hann var betri við Dan­ mark­ enn við Føroyar (Hvor smiler fagert den dansk­e k­yst....). Fáur er so k­ønur í Føroya søgu og samfelags­ viðursk­iftum, sum hann. Og tá ið tað k­emur til føroysk­t mál, hevur hann ik­k­i sín lík­a. Hann hevur eisini fingið gott í beinini av øllum sk­álavík­ing­ unum, hann hevði rundan um seg í barndómi og uppvøk­stri. Tí vendir hann sær eisini hvassliga móti tí málreinsaríi, sum í dag er tann ringasta hóttanin móti ok­k­ara móðurmáli. Virgar eru europeari. Tosar fransk­t og týsk­t og ferðast í hesum londum javnan. Heim­ føðisk­apur, nalvask­oðan og isolatión eru ik­k­i gevandi eftir hansara tyk­k­i. Og so er hann eisini humoristur, tá ið hann revsar brek­ og órími­ ligheitir. Tá ið egin politisk­ur flok­k­ur fer av leið og ger tað mótsetta av tí, sum ætlanin var, so er k­ritik­k­ur upp á sítt pláss. “Die Zeit schreit nach Satire”, segði Kurt Tuchol­ sk­y í 30­unum. Rætt er tað, at Virgar mangan hevur reiggjað ta tungu sleggjuna móti tí, sum hann uppfatar sum fávitsk­u og óðamanna­ verk­. Men bestur er hann við sínum ek­sak­ta viti og spísk­u satiru. Til luk­k­u við degn­ um! Gamlir vinir Niels Holm Jacobsen farin Virgar 70