leygardagur 28. apríl 2001síða 12

gult22 cyan22 magenta22 svart22 gult23 cyan23 magenta23 svart23 8 Sosialurin Nr. 81 - 28. apríl 2001 Jóannes Hansen Hetta vikuskiftið fer fót- bólturin av álvara á rull. Tað hevur longu verið spælt í steypakappingunum í meiri enn ein mánað, men hjá fleiri er tað ikki álvari, fyrrenn 1. deild hjá monnum fer undir FM kappingina. Nú verður sjøtul settur á 59. kappingina um føroya- meistaraskapin. Fyrsta kappingin var í 1942. Hevði alt verið, sum tað átti at verið, so hevði kappingin í ár verið tann 60.. Men tey fyrstu árini vóru Føroyar partur av heimsbardaganum, og tað var atvoldin til, at eingin landskapping var í 1944. John Reid Bjartalíð, sáli, sigur í 50 ára minningarrit- inum hjá KÍ, at orsøkin var trot uppá fótbóltar. Tað verður ofta tikið til, at kríggið hevði við sær, at fótbóltsstøðið í Føroyum hækkaði nógv. Bæði tí nógv fleiri mannfólk vóru heima, enn tað høvdu verið undan krígnum, og tí at bretsku hermenninir løgdu føroyingum betri lag á fót- bóltsspælið. Í minningarritinum hjá HB, Havnarmenn í Gunda- dali, sum Jógvan Arge skrivaði, verður einastaðni greitt frá, at Ludvig Peter- sen, sáli, sum var skúlaráð- gevi og seinni fyrsti lands- skúlastjórin, var til ein dyst ímillum HB og KÍ síðst í mai mánaði 1953. Hann gjørdi eina meting um støðuna hjá føroyskum fót- bólti. Luddi helt, at venj- ingin var ov lítil, men hann var eisini bangin fyri, at fótbóltsspælið í Føroyum var niðri í einum aldudali. – Tað góða spælið, sum kom undir krígnum, og hevur hildið seg árini aft- aná, er við at svinna burt- ur, og okkurt munagott má gerast fyri at fáa tað aftur á føtur, endurgevur Jógvan Arge í Havnarmenn í Gundadali. Nógvar broytingar Nú skipaða landskappingin skjótt fer at ganga á sínum 60. ári, kunnu vit staðfesta, at broytingarnar hava verið nógvar og stórar. Eitt er til- rættaleggingin og luttøkan. Bæði tá tað ræður um lið í bestu deildini, og tá tað ræður um deildir frá teim- um elstu og til teir yngstu. Ein onnur stór og fyri fótbóltsspælið týdningar- mikil broyting er undir- lendið, sum tað verður spælt á. Inntil miðskeiðis í áttati árnum var talan um eyrvøllir. Teir vóru ymiskir í dygd, og tað var ikki tespiligt at spæla á teim- um, tá tað var áarføri. Framvið fleiri av vallunum runnu stórar áir, og ofta var tað ein orduligur glantrileikur, sum tóktist krevja ikki sørt av sjó- mansskapi at útinna, tá bólturin fór í ánna – eitt nú í Gundadali. Tað var neyð- ugt at fáa bóltin aftur. Nú eru smádreingirnir nógvir kring vøllin. Teir hava allir í hvussu so er ein dystar- bólt í part. Tað eru ikki so mong ár síðani, at feløgini bara høvdu ein dystarbólt. Hann varð pumpaður und- an dystunum, luftin varð slept úr honum aftur eftir dystin, og so varð hann vardur og goymdur sum reyðargull inntil næsta dyst. Graslíkisvallirnir hava ikki allir somu dygd, men tað er eingin ivi um, at teir hava verið við til at hækka fótbóltsstøðið. Um sama mundið sum graslíkið kom, varð meiri gjørt við girðingarnar kring vallirnar. Tað er ikki so langt síðani, at tað var væl skiljandi, at smá- dreingir – og onnur við – hildu, at fremsta uppgávan hjá linjuverjunum var at brúka flaggið til at halda áskoðarunum røttu megin linjuna! Meiri og betri venjing At sammeta fótbóltsvenj- ingina nú við venjingina fyri ímillum fimmti og seksti árum síðani ber ikki til. Í minningarritunum hjá feløgunum sæst, at fyrstu venjingardystirnir plagdu at vera 2. páskadag. Tá vóru fleiri á vøllinum fyri fyrstu ferð. Landskapping- ina varð tað ikki farið und- ir fyrrenn um mánaðar- skiftið mai/juni. Síðani føroysk feløg fóru at taka lut í Europa Cup, er summarfrítíðin hjá fótbólt- inum stytt. Í ár verður steypafinalan á ólavsøku, og tað hevur við sær, at finaluliðini neyvan fara at hava summarsteðg. Hetta er sum nógvu tey fyrstu ár- ini. Tá varð spælt frá síðst í mai og inntil síðst í aug- ust. Jógvan Arge veit at siga, at í 1948 settu havnarfel- øgini, HB og B36, danskan venjara at taka sær av venjingini. Arne Rasmus- sen hevði spælt í B1903. Hann tók eisini á seg at venja føroyska landsliðið, sum fyri fyrstu ferð spældi ímóti Hetlandi. Hetta var ummælið, sum hann í Ítróttartíðindi gav føroysk- um fótbólti. – Vit mugu fyrst fáa lúk- að burtur tey ólógligu inn- køstini og hetta skilaleysa tásparkið, sum bakverjarn- ir brúka til málsparkið. Ókunnufólk mugu standa púra bilsin og halda, at leikarar, sum bera seg sol- eiðis at, hava ikki dystað fyrr. Treystleikan havi eg onki at siga til. Teir eru seigari í so máta enn danir, og leikararnir geva seg utt- an grenj undir tær venjing- ar, ið fyriskipaðar verða, vóru orðini hjá Arne Ras- mussen. FSF og feløgini eiga heiðurin fyri, at umstøð- urnar viðvíkjandi venjing- ini eru so nógv øðrvísi í dag. Størri kapping Omanfyri varð nevnt, at burtursæð frá 1944 hevur verið kappast um føroya- meistaraskapin á hvørjum ári síðani 1942. Men kapp- ingin hevur ikki altíð verið soleiðis skipað, sum hon er nú. Fyrsta árið við tíggju liðum í bestu deildini var í 1988. Frá 1977 og til 1987 vóru átta lið í bestu deild- ini, og tá vit koma aftur í seksti árini var frí tilmeld- Nógv er broytt tey knappliga seksti árini, sum tað hevur verið kappast um føroyameistaraskapin í fótbólti Fótbólts Føroyar vakna úr dvala Tiltikna 66 liðið hjá KÍ avmyndað í Gundadali 3. september í 1972. Aftanfyri frá vinstru: Íslendski venjarin, Sølvi Oskarsson, Karl Gudmund Henriksen, Trygvi Ragnarsson, Sofus Baldvinsson, Olv heðin Jacobsen, Ólavur Thomsen, Erland Dahl, Manne Høgnesen, Jógvan Jacobsen, sum hevði spælt nógv, og sum var formaður í 1972. Frammanfyri frá vinstru: Jóannes Jacobsen, John Sigurd Joensen, Heðin Baldvinsson, Magnus Kjhelnæs, Eiler Jacobsen, Steinbjørn Jacobsen og Ólavur Niclasen (myndin er úr árið ið fór 1972) Fyrsta ferðin klaksvíkingar høvdu skiltir í Gundadali var sunnudagin 3. september 1972 (myndin er úr árið ið fór 1972) Vágbingar vóru í 1971 teir fyrstu í troyggjum við reklamu á. Her ganga teir úr HB húsinum (núverandi bridge húsið) og inn á niðara vøll í Gundadali (myndin er úr árið ið fór 1971) Sosialurin Nr. 81 - 28. apríl 2001 9 ing. B36, HB, KÍ og TB luttóku á hvørjum ári, og VB var oftast uppií. Men tað kom fyri, at vágbingar ikki hildu seg hav fólk at taka lut í 1. deild, og so kappaðuast bara fýra feløg um meistaraskapin. KÍ hevur vunnið flest FM, og HB hevur vunnið næstflest. Hini feløgini, sum hava vunnið FM, eru TB, B36, SÍ, ÍF, GÍ, B68, B71 og VB. Inntil fyrst í sjeytti árun- um var KÍ so nógv best. HB vann FM fyrstu ferð í 1955. Í nógv ár var talan um tvíkapping ímillum KÍ og HB. Frá 1960 og til 1970 vann KÍ seks FM, og HB vann fýra. Hjá miðaldrandi og eldri enn tað munnu 1971 og 1972 standa frammarlaga í huganum. Tað fyrra árið eydnaðist tað HB 29. aug- ust við 2–1 sigri í Klaksvík at koppa KÍ, sum hevði vunnið FM fimm ár upp í slag (teir eiga framvegis hetta metið) av trúnuni. Hetta árið var tað fyrsta, tá føroyskt fótbóltslið spældi við rreklamum á búnanum. Vágbingar vóru teir fyrstu at taka hetta út- lendska fyribrigdið henda vegin. Tá teir spældu í Gundadali ímóti HB høvdu teir Suðuroyar Sparikassa á bringuni. 1971 var eisini minnis- ríkt á tann hátt, at tað var fyrsta ferðin í mong ár, at eitt eysturoyarlið helt seg framat. ÍF tapti fleiri ferðir heilt nógv ímóti KÍ og HB. Men ÍF helt á, og í 1979 vunnu teir FM. Síðani hava tvey onnur feløg í Eystur- oy, GÍ og B68, vunnið FM og harvið verið við til at syrgt fyri, at landskapping- in hevur verið meiri fjøl- broytt og spennandi, enn hon var, tá so at siga bara HB og KÍ kappaðust. Í 1972 megnaði KÍ liðið, sum seinni fekk 66 spjaldr- ið á seg, at vinna meistara- skapin fyri síðstu ferð. Sunnudagin 3. september endaði dysturin í Gunda- dali ímóti HB 1–1, og so var KÍ meistari. Sum árið fyri, tá HB vann FM í Klaksvík, var fagnaðurin øgiligur, tá KÍ vann FM í Gundadali. Kanska var hetta fyrsta ferðin, at við- haldsfólk hjá einum før- oyskum fótbóltsfelag vóru útgjørd við skiltum, horn- um og øðrum, sum rættu- liga setti dám á. Trilvandi fetini Hetta vikuskiftið verður sjøtul settur á 59. lands- kappingina. Tað verður nógv gjørt burturúr. Við- haldsfólkini ferðast millum bygdir og oyggjar, og fjøl- miðlarnir hava langt síðani tikið táttin upp eftir út- lendsku miðlunum, sum síggja góðar møguleikar at vinna pening burturúr fót- bóltinum og á hvørjum ári spenna bogan eitt vet hægri, enn tað varð gjørt árið fyri. Fyrstu kappingarnar vóru trilvandi. 1944 kapp- ingin var avlýst, og hini ár- ini vóru fáir dystir. Fram til 1946 varð spælt í bólk- um. Nógvar bygdir vóru uppií, og finalan í lands- kappingini varð spæld í Gundadali. Onkuntíð var hon á ólavsøku. Í 1947, 1948 og 1949 spældu øll liðini eina ferð ímóti hvørjum øðrum. ÍSF gjørdi av, hvat felag skuldi hava heimadyst ímóti hvørjum felagi. Síðani 1950 hevur verið spælt í dupult kapp- ing. Tað vil siga, at øll lið- ini hava spælt á heimavølli og á útivølli ímóti øllum hinum. Nú kemur tað ikki fyri, at dystir í bestu deildini verða avlýstir. Tað kann koma fyri, at illveður, kavarok ella verkfall bera við sær, at dystur verður útsettur, men tað verður altíð spælt. Minnisrík Vágsferð At tað viðhvørt var torført at ferðast fyrstu árini, og at umstøðurnar á so nógvum økjum vóru heilt øðrvísi, enn tær eru nú, er henda frágreiðingin hjá John Reid Bjartalíð í 50 ára minningarritinum hjá KÍ dømi um. Hon er frá 27. juli 1952, tá KÍ var í Vági. Vit geva John Reid Bjartalíð, sum greiðir frá á sín sermerkta hátt, orðið: Illa gekst at sleppa av- stað hiðani henda leygar- dagin, tí okkum var játtað Pride, men brádliga kom annað uppí, so vit fingu avboð haðani. Bátarnir all- ir vóru á útróðri, so nú vóru góð ráð dýr. Í skundi um middagsleitið varð roynt at seta seg í samband við útróðrarbátarnar ígjøgnum telefonina. Jú, tað bar so væl á, at bæði Ørvur og Eystnes komu á Klakksvík um fýratíðina leygardagin, og so mikið varð sagt av okkara kæru og frægu útróðrarmonnum ígjøgnum telefonina, at teir játtaðu okkum tað, at suður til Vágs skuldu vit sleppa. Tá bátarnir um fýratíð- ina løgdu til bryggjuna, vóru vit sjálvsagt har. Frá partafelagnum Kjølbro var alt greitt, bert bátsmenninir týmdu at føra okkum aftur og fram, so var alt í lagi. Skjótt varð borið at. Jú, Ørvur var báturin, ið farast skuldi við. Í skundi leitaðu formaðurin og motorpass- arin sær til húsa fyri at búgva seg til útferðina, meðan hinir bátsmenninir greiddu tað neyðturvuliga í arbeiðslagnum, so báturin kundi sigla avstað um ein tíma, og so varð. Klokkan 5 1/2 rundaðu vit Klakkin og stardu tá fyri okkum suður ímóti havsbrúnni eitt vakurt summarkvøld í dýrdarveðri. Ferðin suður gekk væl. Klokkan 11 vóru vit á Vági; móttøkan var góð. Allir búðu privat. Frálíkur blíðskapur. Aftaná góða náttarhvíld vaknaði ein við, at sólin skein ígjøgn- um vindeygað, og ein leyp á føtur; kagaði út ígjøgn- um loftsvindeygað; útsýnið var frálíkt; sólin skein á fjøll og stavaði yvir vánna og fjørðin. Ílatin náttúr- unnar vakra summarkrans var Vágsbygd eitt satt prýði henda morgunin. Vakurleikin talaði. Sum vera man á slíkari útferð í fremmandari bygd, so hitt- ist ein eftir gøtunum, og brátt var allur flokkurin komin saman, og ikki vardi løtan leingi, so vóru allir á ferð niðan á Eggjar við bil- um. Har var nógv hugtak- andi at síggja, og menninir uppi við Eggjar vóru sera fryntligir. Og so tað vakra útsýnið úr erva. So kom løtan á vøllin- um. At tað nú var rættuliga avgerandi í kappingini, var tann stóra fjøldin av tvørá- monnum, ið henda dagin var komin suður til Vágs at síggja dystin, ivalest besta prógvið um. Dysturin fór fram í sátt og semju og sømuliga. KÍ vann 2–0. Einki varð steðgað aftaná dystin, tí kvøldið eftir, ólavsøkuaftan, skuldi KÍ leika móti B36. Klokkan hálvgum seks var farið av Vági. Hópur av fólki var á kajuni, og hýrurin á øllum, bæði á landi og umborð á bátin- um, var hin besti. Var suð- urferðin góð, var norður- ferðin tað ikki minni; amp- in fyri, hvussu dysturin mundi fara at hildnast, var nú vendur til tað bera kæti; og nú hevði liðið bast sær tvey stig afturat. Blíðskapurin umborð á bátinum var stórtøkin, og nú støðaðist einki, tí suðuri í Vági høvdu vit keypt hópin av hvalatvøsti, og brátt stóð grýtan og sprutt- kókaði. Tá uppúr var lagt, skuldu fleiri eygu kunnað sæð mat.ligar landkrabbar sessast við skipsborð eitt summarkvøld, tá havið líknaði eini tjørn. Ein væleydnað útferð var lið- ug, tá vit um miðnáttina sunnukvøldið tíðindafróðir og væl hýrdir spákaðu okkum aftur at húsum. Soleiðis spann John Reid Bjartalíð um fótbóltsferð- ina fyri 49 árum síðani. Øllum verður ynskt eitt gott fótbóltskappingarár. HB liðið avmyndað í Klaksvík 29. august í 1971. Aftanfyri frá vinstru: Jógvan Johansen, formaður í HB, Egga Jensen, Poul Michelsen, Sólbjørn Mortensen, Heri Nolsøe, Eyðfinn Lamhauge. Frammanfyri frá vinstru: Dánial Jákup Thomsen, Hendrik Dahl, Kári Thorsteinsson, Eirikur Rasmussen, John Eysturoy og Erik Hansen (myndin er úr árið ið fór 1971) ÍF liðið sum í 1971 bjóðaði seg til at spæla í 1. deild. Aftanfyri frá vinstru: Sam Jacobsen, Jákup Frants Larsen, Signar Hansen (á Brúnni), Dánjal Jákup (Áku) Petersen, Jógvan á Lakjuni, Herman Joensen. Leivur Harryson, Hans Sederius Joensen, Steinbjørn í Lambanum, Birgir Thomsen og Hans Elias Joensen (myndin er úr árið ið fór 1971)