fríggjadagur 2. november 2007síða 17

17 tíðindi Nr. 213 - 2. november 2007 Skeiv mynd av Grønlandi Politiski framsøgumaðurin hjá grønlendska flokkinum Siumut, Lars-Emil Johansen, er sera misnøgdur við sendingina ”Flugten fra Grønland”, sum danska DR-sjónvarpið vísti fyrrakvøldið. Hann sigur, at sendingin vísir bara ta døpru síðuna av grønlendska samfelagnum og svarar til, at ein sending um tað danska samfelagið bara snúði seg um Vollsmose og pedofilimálið í Tønder. Hann heldur, at rúsevna- og rúsdrekkamisnýtsla er størsti vandin í Grønlandi. ”Flugten fra Grønland” lýsir bara ta døpru síðina av Grønlandi, sigur Lars-Emil Johansen (Mynd: Heimastýrið) Állurin í vanda Altjóða náttúruverndarfelagsskapurin IUCN sigur í einari nýggjari frágreiðing, at umleið ein triðingur av teimum evropeisku feskfiskasløgunum eru í vanda fyri at doyggja út. Í Evropa eru 522 fiskafiskasløg, og sambært frágreiðingini eru 200 teirra hótt. 12 sløg eru longu útdeyð. William Darwall hjá IUCN sigur við Reuters, at feskfiskasløgini í Evropa eru verri fyri enn fuglurin og súgdjórini, og at tað er neyðugt við tiltøkum. - Kanningin kann geva okkum grundarlag at læra, hvussu vit megna at gagnnýta eitt sterkt tilknýti millum okkara samfelag og útisetarnar, og hvussu vit megna at eggja fólki til at búseta seg aftur í heimlandinum – ella at nýta sínar førleikar í heimlandinum í styttri ella longri tíðarskeið, sigur Norðuratlants- bólkurin Føroyskir útisetar Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í tíðindafundi í Nóatúni í morgun, sum Norðuratlants- bólkurin á fólkatingi skip- aði fyr, legði bólkurin fram úrslit í eini nýggjari kanning um føroyskar útisetar í Danmark. Tað var fyri sløkum ári síðan, at bólkurin hevði tíð- indafund og boðaði frá, at hann hevði sett í verk eina kvantitativa kanning um før- oyskar útisetar í Danmark. At kanningin er kvantita- tiv merkir, at hon í fyrsta lagi snýr seg um taltiltar – og ikki um teir kvalitetir og kenslur, sum liggja aftanfyri avgerðina hjá føroyingum at búgva í Danmark. Hetta er soleiðis í fyrsta lagi ein hagtalskanning. Á tíðindafundinum í morgun beyð Høgni Hoydal, limur í Norður- atlantsbólkinum, vælkomin, og síðan tók Leivur Persson yvir. Saman við Anniku Smith, sum nú starvast í ST og Gunnari Bjarnasson, hevur Leivur havt ábyrgdina av, at kanningin bleiv liðug. Útisetar heimaftur Endamálið við kanningini hevur verið at savna ítøkilig- ar upplýsingar um, hvussu nógvir føroyingar, býttir í trý ættarlið, búleikast í Dan- mark, og hvussu viðurskifti teirra eru. Eitt av endamálunum við kanningini er at viðvirka til, at føroyskir útisetar í Danmark kunnu gerast eitt tilfeingi fyri føroyska sam- felagið. Norðuratlantsbólkurin hevur eitt nú til endamáls at virka fyri rættindum, sam- leika, sjálvræði og sjálvs- virðing hjá føroyingum og grønlendingum, bæði úti og heima. Bólkurin heldur, at føroy- ingar og grønlendingar eiga at gerast sjónligir og vinna sær virðing og tilvitan um egnar møguleikar og avbjóðingar. - Ein avgerandi táttur í hesum hevur verið at kann- að, upplýst og skift orð um støðuna hjá okkara lands- monnum í Danmark. Tískil hava vit sett kanningina í verk um føroyingar og grønlendingar í Danmark, sigur Norðuratlantsbólkur- in. Lagt verður aftrat, at kanningin kann geva okkum grundarlag at læra, hvussu vit megna at gagnnýta eitt sterkt tilknýti millum okkara samfelag og útiset- arnar, og hvussu vit megna at eggja fólki til at búseta seg aftur í heimlandinum – ella at nýta sínar førleikar í heimlandinum í styttri ella longri tíðarskeið. - Heili 237 føroyskir útisetar í Danmark eru útbúnir fólka- skúlalærarar, sam- stundis sum tørvur er á útbúnum lærarum bæði í Føroyum og Danmark. Vit »eiga« eisini 97 maskinmeistarar, 71 skipsførarar, 29 búskaparfrøðingar og heili 60 løgfrøðingar sum útisetar í Danmark, sigur Leivur Persson Føroyskir útisetar Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Tilsamans 22.549 føroy- ingar, býttir yvir trý ættarlið, búgva í Danmark. Tað er talið, sum Norður- atlantsbólkurin hevur fingið at vita frá Danmarks Statis- tik. Hetta svarar til út við helmingin av samlaða fólka- talinum í Føroyum – ella 46,75%. Í prosentum svara før- oysku útisetarnir tó bert til 0,415% av samlaða fólkatal- inum í Danmark. Av teimum 22.549 føroy- ingunum í Danmark, eru til- samans 9.741 fødd í Føroy- um. Áhugaverd tøl Á tíðindafundi í Nóatúni í morgun legði Leivur Pers- son fram bóklingin við nógvum ymiskum og áhuga- verdum hagtølum yvir før- oyskar útisetar í Danmark. - Hyggja vit at nettotilflyt- ingini til Danmarkar, sæst, at hon hevur verið javnt veksandi seinastu 30 árini. Tó er eitt lop í tíðarskeið- inum 1990-1994, tá nettotil- flytingin veksur til tað tví- falda í mun til tíðarskeiðið 1985-1989. Í tíðarskeiðinum 1995-1999 og 2000-2005 minkar flytingin til Danmar- kar rættiliga týðiliga, og vøksturin hesi árini er umleið tann sami sum fyri 1990. Leivur legði aftrat, at árini, tá tilflytingin av føroy- ingum í Danmark, var størst, var undir stóru fíggj- arkreppuni í Føroyum. - Flestu føroyingarnir, sum hesi árini fluttu til Dan- markar, vóru í aldrinum 17- 39 ár, og framvegis eru nógv ikki heimaftur komin. Hann vísti á, at netto- tilflytingin av føroyskum konufólki til Danmarkar var nógv størri enn nettotil- flytingin av mannfólki. - Árinini av hesum síggj- ast í Føroyum í dag, har fólkatalið er merkt av ójavn- vág millum kynini, segði Leivur. Útbúgvingarstøðið Sambært skráseting hjá Danmarks Statistik høvdu í minsta lagi 6.457 føroyskir útisetar í Danmark eina førleikagevandi útbúgving hin 1. januar 2006. Av hesum vóru 2.732 mannfólk og 3.725 konufólk. - Hetta svarar til, at 28% av samlaðu útisetunum eru útbúnir. Siga vit, at tey stívliga 8000, sum eru í aldursbólkinum 0-16 ár, enn eru ov ung til at vera liðug við útbúgving, svarar hetta til, at í minsta lagi 45% av útisetunum (eldri enn 16 ár) hava eina førleikagevandi útbúgving. Leivur legði aftrat, at í uppgerðini yvir fólk við útbúgving, eru bert tey tikin við, sum hava tikið eina útbúgving í Danmark. - Vit vita, at nógvir føroyi- ngar, sum búgva í Danmark, hava tikið eina útbúgving í Føroyum, eitt nú sjófólk, men hesi eru ikki skrásett sum útbúgvin. Soleiðis er talan um minimums-tøl. 237 lærarar Í tølunum yvir, hvørjar útbúgvingar føroyskir úti- setar í Danmark hava, sæst, at heili 720 fólk hava eina útbúgving sum heilsuhjálp- arar, assistentar og annað, meðan 410 eru útbúgvin sum sjúkrarøktarfrøðingar. - Vit síggja eisini í upp- gerðini, at heili 237 før- oyskir útisetar eru útbúnir fólkaskúlalærarar, sam- stundis sum tørvur er á útbúnum lærarum bæði í Føroyum og Danmark. Føroyingar »eiga« eisini 97 maskinmeistarar, 71 skipsførarar, 29 búskapar- frøðingar og heili 60 løg- frøðingar í Danmark. - Í uppgerðini síggja vit eisini, at talið av útbúnum føroyskum læknum í Dan- mark er 90, segði Leivur Persson. Kanningin vísir eisini, at 435 mannfólk og 326 konu- fólk hava eina longri hægri útbúgving, og samanlagt hava 43 føroyskir útisetar í Danmark eina granskingar- útbúgving. Inntøkuviðurskifti - Galdandi fyri øll ættarlið og allar aldursbólkar er, at mannfólk samanlagt hava eina væl hægri miðalinntøku enn konufólk í sama ættarliði og aldursbólki. Hetta er sama mynstur, sum sæst aftur aðrastaðni í vesturheiminum. Leivur Persson segði, at fyri øll ættarlið er eisini galdandi, at munurin á miðallønini millum kynini er lítil í byrjanini, men munurin gerst størri, tess eldri fólk gerast. At fáa føroyskar útisetar heimaftur Tað eru Leivur Persson, Gunnar Bjarnason og Annika Smith, sum hava staðið fyri kanningini og hava lagt bóklingin, sum gjørdur er, til rættis. Høgni Hoydal er limur í Norðuratlantsbólkinum Mynd: Álvur Haraldsen Eiga gott tilfeingi í Danmark