fríggjadagur 9. november 2007síða 11

11 tíðindi Nr. 218 - 9. november 2007 Konsert á Sandi Í morgin, leygardagin, klokkan 11, fara Sámal Peter­ sen, violin og Ragnar Olsen, gittar, at hava konsert í Listasavninum á Sandi. Á skránni verða verk eftir J Dowland, J S Bach og Smith Brindle. Sámal Peter­ sen er lærari í musikkskúlanum í Havn og hann er limur í Aldubáruni og konsertmeistari í Føroya sym­ foniorkestur. Sámal hevur spælt konsertir sum kamartó­­nleikari og solistur í Norðurlondum og Evropa. Ragnar Olsen er eisini lærari í musikkskúl­ anum og hann hevur spælt konsert bæði sum kamar­ tó­­nleikari og solistur í Norðurlondum og Evropa. Tað er landsstýris­ maðurin í umhvørv­ ismálum, Jacob Vestergaard, ikki í iva um. ­ Eg eri leyp­ andi kunnaður um gongdina, og eg haldi, at skipanin er sera, sera áhugaverd. Ti vóni eg eisini, at hon verður eitt líka so stórt frambrot, sum eg haldi, at hon er, segði hann Uppfinning Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í gjár var áhugaverdur og forvitnisligur tíðindafundur á Shell á Viðarnesi, har vág­ bingurin Kaj Joensen vísti sítt uppfinnilsið at skilja spillolju frá kjalavatni. Fundurin byrjaði í einum minni fundarhøli í bygningin­ um, har skrivstovur eru, men tað vísti seg skjó­­tt, at hølini vó­­ru ov smá. Fó­­lk vístu uppfinnilsinum stó­­ran áhuga og vó­­ru møtt til at lýða á og síggja skipanina í verki. Kaj var lítið meira enn byrjaður at tosa, tá onkur gjørdi hann varugan við, at fó­­lk, sum stó­­ðu úti í gong­ ini, einki hoyrdu, tí tey vó­­ru ov langt burtur. Gjørt varð tí av beinan­ vegin at fara út í stó­­ra bil­ húsið hjá Shell, har skipanin longu stó­­ð inni á gó­­lvinum og skilti olju frá vatni. Á tíðindafundinum vó­­ru maskinmenn, bæði á sjó­­gvi og landi, og har vó­­ru eisini politikarar umframt onnur áhugaði. Drúgt sum drippar Stillisliga stó­­ð reinsiskipan­ in har, soleiðis sum Kaj Joensen hevur havt hana standandi í egna bilhúsi sínum í Vági, har hon er vorðin royndarkoyrd í einar tveir mánaðir. At síggja til koyrir skipan­ in, sum í fyrsta lagi byggir á eitt flutningsband, spakuliga. Men á tíðindafundinum fingu øll staðfest, at tað er drúgt sum drippar. Og nýggja skip­ anin meira enn drippar. Stillis­ liga “roterar” bandið runt, meðan tað tekur olju upp við sær úr kjalavatninum. Ovast uppi er ein “pressari”, sum ger, at oljan sleppur band­ inum og fer í ein slammtanga. At kalla einki vatn kemur við upp úr kjølinum og tað syndr­ ið, sum kemur upp við, fer aftur í kjølin. Hesum syrgir ein magnetventilur fyri. Úti á gó­­lvinum í bilhúsin­ um hjá Shell stó­­ð skipanin niður yvir ein fiskakassa, ið skuldi virka sum ein skip­ skjølur. Kaj hevði stoytt fleiri litr­ ar av ymiskari olju í vatnið í kassanum. Meðan vit vó­­ru hjástødd, tó­­k Kaj slammdunkin frá og setti eina klára hálvan annan litur fløsku á endan í staðin, so fó­­lk kundu síggja oljuna, sum skipanin tó­­k upp úr kjølinum. Í fyrstani kundi tú halda, at tað tó­­k heldur langa tíð at fáa oljuna upp, men sum løt­ an gekk, var talan um litrar av olju, sum komu upp úr “kjølinum”. Og tað er júst hetta, sum er ein fyrimunur við hesi skipan, ið Kaj hevur upp­ funnið. Meðan aðrar, sum skulu skilja spillolju úr kjalavatni, bara koyra, tá lensað verður, koyrir skipan­ in hjá Kaj alla tíðina. Vansin við, at reinsikipanin er part­ ur av lensiskipanini, er, at spillolja fer á sjó­­gv saman við kjalavatninum. Við skipanini, sum Kaj hevur uppfunnið, verður kjalavatnið reinsað fyri olju alla tíðina, og tí er kjala­ vatnið reint – longu, tá tú byrjar at lensa. Á tíðindafundinum segði Kaj, at fyrimunurin við hesi skipan júst er, at hon koyrir uttan um lensiskipanina. Hann vísti annars á, at við reinum kjalavatni verð­ ur minni ella eingin luktur, eins og eldsvandin av olju í kjalavatninum verður mun­ andi minni. Skipanin er klár Súni á Dalbø, sum eitt nú hevur hjálpt Kaj at fáa skip­ anina patent­gó­­ðkenda, fegnaðist um, at so nó­­gv fó­­lk vó­­ru møtt til tíðindafundin. ­ Eg haldi eisini, at upp­ finnilsið hevur uppiborið, at nó­­gv fó­­lk eru her, segði hann. Hann vísir á tann fíggj­ arliga stuðul, sum verkætl­ anin higartil hevur fingið úr Innlendismálaráðnum. ­ Við onkrum møguligum tillagingum er skipanin fyri so vítt klár at seta í fram­ leiðslu, legði Súni á Dalbø aftrat. Landsstýrismaðurin í Inn­ lendismálum, Jacob Vester­ gaard, segði, at hann og Kaj kennast, og at hann hevur sæð skipanina í verki áður. Jacob duldi ikki fyri, at hann er hugtikin av uppfinn­ ilsinum, sum hann heldur avgjørt fer at gera havið – og ikki minst havnirnar, sum er tað, vit síggja – reinari. ­ Kaj hevur siglt sum maskinstjó­­ri í nó­­gv ár og kennir tí trupulleikan við olju í kjalavatni. Landsstýrismaðurin reisti spurningin, hvussu ofta vit ikki síggja, at ein “filmur” av olju liggur í havnum og bátahyljum. ­ Hetta eru alt trupulleikar, sum henda skipan kann byrgja upp fyri, legði hann aftrat. Eitt frambrot Hann segði, at tey í Inn­ lendismálaráðnum hildu hugskotið vera so gott, at tað hevði upplagt uppborið at fáa stuðul av játtanini til umhvørvistiltøk. ­ Eg eri leypandi kunnað­ ur um gongdina, og eg haldi, at hetta er sera, sera áhugavert. Tí vó­­ni eg eisini, at uppfinnilsið verður eitt líka so stó­­rt frambrot á sín­ um øki, sum eg haldi, at tað er, segði Jacob Vestergaard. Súni á Dalbø segði, at tað er í rættindunum, at pening­ urin liggur. Hann helt, at kann skipan­ in patent­verjast, sum hann tó­­k til, segði hann seg vænta, at stó­­rir møguleikar liggja í henni. Sjálvur hevur hann verið í samband við fó­­lk, ið kenna til patent­verju, og hann helt, at møguleikarnir hjá Kaj at fáa patent­rætt­ indi eru gó­­ðir. ­ Men slíkt tekur nøkur ár, legði hann aftrat. Súni greiddi eisini í stutt­ um frá, hvussu tað gongur fyri seg, tá tú søkir um pant­ ent upp á eitt uppfinnilsi sum hetta. Hann vísti á, at bøturnar fyri at sleppa olju á sjó­­gv veksa kring um heimin, og krøvini verða alsamt herd. ­ Nú er tað so, at tú eisini kanst fáa bøtur, um tú onga skipan hevur sum sigur, at tú ikki dálkar, segði Súni á Dalbø, sum eisini vísti á, at stó­­rur áhugi longu er úti í heimi millum fó­­lk, sum teir hava verið í samband við. Dokumentatión Súni segði, at millum feløg­ ini, sum hava víst uppfinnil­ sinum áhuga, er eitt felag, sum er skásett á partabræva­ marknaðinum í London. ­ Nú er eftir at fáa skipan­ ina “dokumenteraða” um­ borð á nøkrum skipum, so vit í verki kunnu skjalpró­­gva, at hon virkar og tænir sínum endamáli. Teir, ið hava áhuga fyri at royna skipanina umborð, eru tí vælkomnir at venda sær til Kaj. Hann segði, at hetta er neyðugt, um íleggjarar og keyparar endaliga skulu kunna taka skipanina sum “gó­­ða” vøru, sum vit longu nú vita, at hon er. Kaj Joensen segði, at allir komponentarnir í skipanini longu eru kendir, men tað er hugskotið, sum virkar og er effektivt. ­ Bandið, sum tekur oljuna upp, er absorberandi, sum tað eitur. Men oljan hongur bara á bandinum. Tað sýgur ikki oljuna í seg, og tí kemur oljan lætt av aftur bandinum og í slammtangan. Uppfinnarin segði læandi, at um hann var maskinstjó­­ri umborð á einum skipi í dag, hevði hann valt hesa skipan fram um aðrar. ­ Nú havi eg sett skipanina saman, og prinsippið virkar væl, men longur komi eg ikki einsamallur, segði upp­ finnarin, sum var tryggur í sínari talu og læt fó­­lk – eisini fakfó­­lk – vita, at hann veit, hvat hann tosar um. Skipanin hjá Kaj er kollveltandi Stórur áhugi var at síggja, hvussu uppfinnilsið hjá Kaj Joensen virkar í verki. - Nú havi eg sett skipanina saman, og prinsippið virkar væl, men longur komi eg ikki einsamallur, segði uppfinnarin Mynd: Jens Kr. Vang Vistferðavinna til umrøðu Nú National Geographic hevur kosið Føroyar sum mest vitjanarverda land av 111 oyggjalondum í verðini, fara fleiri fó­­lk uttan iva at leggja leiðina henda vegin. Og í morgin skipar Samvit ráðstevnu um vistferða­ vinnu, har fokus verður á, hvussu vit menna og marknaðarføra Føroyar sum vistferðavinnuland . Ráðstevnan snýr seg um at gera okkum her í Føroyum meira varug við virðini í okkara náttúrliga og mentanarliga tilfeingi og varpa ljó­­s á, hvussu vit varðveita og menna tey eyðkenni, sum gjørdu Føroyar til nummar eitt í kanningini hjá National Geographic. Ein av serfrøðingum, sum tó­­k lut í National Geographic kanningini, er ein av gestafyrilestrahaldarunum leygardagin.