hósdagur 3. mai 2001síða 4

Nr. 84 - 3. mai 2001 7 gult7 cyan7 magenta7 svart7 6 Nr. 84 - 3. mai 2001 gult6 cyan6 magenta6 svart6 Liberalistiska bylgjan skolar inn yvir Føroy- ar og rákin av kapit- alistiska hungurinum svíður okkum í nas- arnar. Hetta heldur formaður Javnaðar- floksins, sum helst eina hvassa politiska røðu á Vaglinum altjóða arbeiðara- dagin 1. MAI John Johannessen Vit síggja eina borgarliga atsókn í dagsins Føroyum. Hetta heldur Jóannes Eidesgaard, formaður fyri Javnaðarflokkin. Jóannes var ein teirra, ið fekk heið- urin at halda røðu í oysandi regni á Vaglinum í høvuðs- staðnum altjóða arbeiðara- dagin. Røða Jóannesar var ógv- uliga vinstrahallin, sum væntað var hendan merkis- dag fyri vinstrasinnað um allan heim. Formaðurin fyri stóra føroyska verkaflokk- inum gjørdi nógv burtur úr at vísa á vandarnar við lib- eralistisku bylgjuni, sum eftir hansara tykki skolar inn yvir Føroyar. – Rákin av kapitalistiska hungurinum eftir øllum tí, sum kann gera tann ríka ríkari, svíður okkum í nas- arnar. Caragata-álitið er meira siterað enn sjálv Hvítabók. Og við hvørt høvið, sum býðst, verður privatiseringin og egoisman hálovað. Vit síggja eina ótroyttiliga borgarliga at- sókn, segði Jóannes Eides- gaard. Pensjón fyri rík Sum eitt dømi um borgar- liga atsókn nevndi Jóannes Eidesgaard nýggju pen- sjónsskipanina, sum ætlan- in er at seta í verk. – Fáa teir sín vilja, so fer hendan pensjónsskipanin at gera, at tey, sum hava ein høga fasta inntøku gjøgn- um alt sítt lív og hava heils- una, gerast væl fyri á gam- alsaldri, meðan restin verð- ur meira ella minni slept upp á fjall, staðfesti hann. Í hesum sambandi setti Jóannes Eidesgaard eisini fram spurningin, um tað er rætt, at tað almenna gjøgn- umtvingar eina privata skipan, ið ger, at tey, ið lítið hava eftir at húsast fyri í ar- beiðslívinum, eisini koma at hava lítið at húsast fyri á gamalsaldri. – Hvussu við teimum, ið ikki hava eina inntøku ein stóran part av lívinum, til dømis av heilsuávum? Tey gerast olmussudýr í nýggju pensjónsskipanini, gjørdi formaður Javnaðarfloksins greitt. Loysnina til eina góða pensjónsskipan helt Jóann- es Eidesgaard vera eina hækkaða kollektiva og samhaldsfasta pensjón. – Kalla okkum gamal- dags, men vit á vinstra- veinginum í politikki halda, at sømulig kor á gamals- aldri er ein rættur hjá øllum borgarum, uttan mun til, um inntøkan hevur verið høg ella lág, staðfesti Jóannes Eidesgaard. Hann vísir eisini í sama sambandi á, at borgarligu flokkarnir ofta pástanda, at teir standa fyri einum sosi- alum trygdarneti, eins og vinstraflokkarnar. Hetta helt hann væl kundi vera, men at munur er á meska- vídd. – Tað verða nógv, sum detta ígjøgnunm tað sosiala trygdarnetið, sum verður lagt upp til av liberalistun- um, ið sita við róðrið í dag. Barnsburðar- grunnurin er glotti Sitandi samgonga fekk kortini ikki bara rís frá for- manninum í Javnaðarflokk- inum. Hann fegnaðist eisini um barnsburðargrunnin, og at karensdagarnar eru burt- ur. Formaður Javnaðarfloksins verkadagin: Borgarliga atsóknin er ótroyttilig Formaðurin fyri stóra føroyska verkaflokkin, Jóannes Eidesgaard, helt eina ógvuliga harða politiska røðu á Vaglinum í Havn altjóða arbeiðaradagin Mynd: Jens Kristian Vang »Nú meira enn tíggju ár eftir, at føroyski bankaheimurin nærum fór fyri bakka undir privatari leiðslu, so pástanda tær kreftir, ið nú vilja sleppa fram at aftur fat- inum, at eitt nú Føroya Banki hevði verið betri rikin við einum privatum eigara- skara.« »Tað er við Føroya Banka væl og virðiliga prógvað, at ein fyritøka kann vera væl rik- in, um landið eigur hana.« Finnir Helmsdal úr hinum føroyska flokkinum á vinstraveinginum, helt eisini røðu á Vaglinum 1. mai. Her prátar hann við »the grand old man« í Havnar Arbeiðsmannafelag, Karl Johansen Mynd: Jens Kristian Vang POLITIKKUR & SAMFELAG – Fyri fáum døgum síð- ani hendi eitt risa framstig. Ein barnsburðargrunnur fyri allan arbeiðsmarknaðin sá dagsins ljós og sjúkra- dagpeningur frá fyrsta sjúkradegi gjørdist veru- leiki fyri tey tímaløntu. Ein stórur sigur fyri verkafjøld- ina og ein stolt løta fyri hetta høga ting, sum her tók málið um karensdagarnar í egnar hendur í uttan iva virðiligastu samtyktini í hesum valskeiði, fegnaðist Jóannes Eidesgaard. Men kortini helt hann, at lopið enn er langt frá teim- um tímaløntu til tey fast- løntu. Hann vísti á, at fast- lønt og tímalønt hava lagt frá somu sømdir, tá tað snýr seg um at vera heima hjá sjúkum børnum. – Her skal tann tímalønti við læknaváttan prógva, at talan er um hættisliga sjúku, meðan tann fastlønti ger tað við einari fráboðan. Og hjá tí tímalønta fær annað foreldrið bert 80 prosent av einari dagløn fyri hesa fráveru. Her skal nakað gerast, staðfesti Jóannes Eidesgaard. Eisini innan KT-vinnuna helt Jóannes Eidesgaard, at hugburðurin má broytast. Hann vísti á, at í staðin fyri at halda eina heila stætt uttan fyri hesa vinnu, kundu vit verið undan- gonguland við at latið alt fólkið verið partur av vinn- uni. Privata initiativið spældi fallit Formaðurin í Javnaðar- flokkinum fanst harðliga í røðu sínari at tosinum um at privatisera almennar ognir, harímillum Føroya Banka. Hann vísti á, at skattgjaldarin í dag eigur Føroya Banka, Fiskasøl- una, Fiskavirking, JFK- Trol, Føroya Tele, Atlants- flog og aðrar føroyskar stórfyritøkur. Og hví eiga vit hesar fyritøkur, spurdi hann. – Ikki tí, at vit hava valt tað so, men heldur tí, at privata initiativið so dyggi- liga spældi fallit, staðfesti hann síðani. Í hesum sambandi vísti Jóannes Eidesgaard á, at tað í sekstiárunum var Før- oya-grunnurin, sum tók eft- ir einum av størstu fallit- búgvunum í Føroya søgu. Og í nítiárunum var tað landskassin, sum tók um endan á Føroya Banka og Sjóvinnubankanum. – Nú minni enn tíggju ár eftir, at føroyski banka- heimurin nærum fór fyri bakka undir privatari leiðslu, so pástanda tær kreftir, ið nú vilja sleppa framat aftur fatinum, at eitt nú Føroya Banki hevði verið betri rikin við einum privatum eigaraskara. – Álvaratos, bankin hev- ur eitt tað besta úrslitið í danska ríkinum og gevur metyvirskot til skattgjald- aran ár eftir ár. Hvussu nógv betri kann úrslitið hjá bankanum gerast? Skal skattgjaldarin nú avhenda hetta fyri lítið og lætt eftir at hava tikið tøkini og ruddað upp eftir rentu- spekulatión og annað, spurdi Jóannes Eidesgaard og staðfesti, at Føroya Banki er eitt prógv um, at ein fyritøka kann verða væl rikin, um landið eigur hana. Jóannes Eidesgaard nam annars eitt sindur við full- veldismálið. Hann segi millum annað, at onnur týdningarmikil mál eru skúgvað til viks fyri tíð. Hann tók eisini eitt sindur í arbeiðarasøguna og polit- iskar hendingar í Føroyum av týdningi fyri arbeiðaran. »Fastlønt og tímalønt hava langt frá somu sømdir, tá tað snýr seg um at vera heima hjá sjúkum børnum. Her skal tann tímalønti prógva, at talan er um hættisliga sjúku, meðan tann fastlønti ger tað við eini fráboðan. Og hjá tí tímalønta fær annað foreldrið bert 80 prosent av einari dagløn fyri hesa fráveru.« Oysandi regnið gjørdi, at altjóða arbeiðaradagurin svann burtur í føroyska høvuðsstaðnum. Mannfjøldin á Vaglinum var so lítl, at tú hevði hug at hugsað, at meginparturin av føroyingum eru borgarligir. Men nei, onkur veruligur verkamaður var at síggja Mynd: Jens Kristian Vang »Liberalistiska bylgjan skolar inn yvir okkara samfelag. Rákin av kapitalistiska hungurinum eftir øllum tí, sum kann gera tann ríka ríkari, svíður okkum í nas- arnar.« Í dag er fundur í donsku Føroya- nevndini um sjálv- stýrissamtyktina. Men nógv bendir á, at verða noydd at bíða til orðaskiftið á Fólkatingi 9. mai eftir donskum svari SJÁLVSTÝRIS- SAMTYKTIN John Johannessen Tað verður helst ein frið- arligur fundur hjá donsku Føroya-nevndini hjá Fólkatinginum í dag um føroysku sjálvstýrissam- tyktina. Sum skilst av Christi- ansborg, er tað ikki hesin fundurin, men spurnar- orðaskiftið um Føroyar í Fólkatinginum, sum verður áhugavert fyri sjálvstýrissamtyktina. Danskir politikarar vænta ikki, at Poul Nyrup Rasmussen í dag fer at koma við einari útsøgn um, hvat hann heldur um sjálvstýrissamtyktina hjá løgtinginum. Uppskotið um sjálvstýri Føroya fólks varð samtykt 20. apríl í ár, og eingin við- merking er komin frá danska stjórnarleiðarnum um tað síðani. Men spurnarorðaskift- ið um Føroyar í Fólka- tinginum 9. mai skal enda við eini samtykt, har Fólkatingið sigur sína meining um ætlanina hjá landsstýrinum og fram- tíðarviðurskiftini millum Føroyar og Danmark yvirhøvur. Endamálið við orða- skiftinum er nevniliga at gera støðuna hjá Fólka- tinginum og stjórnini greiða, so landsstýrið kennir støðuna. Tí verður tað hesin fundurin, ið verður grundarlagið undir víðari samskiftin- um millum Føroyar og Danmark, hvat sjálvstýri viðvíkur. Vantandi verður tað ein breiður meiriluti, ið 9. mai samtykkir linjuna hjá donsku stjórnini mót- vegis Føroyum í framtíð- ini. Sjálvstýrissamtyktin: Danir bíða við útmeldingunum Tað verður helst einki stórvegis at frætta úr Danmark um føroysku sjálvstýrissamtyktina, fyrr enn eftir spurnarorðaskiftið í Fólkatinginum 9. mai POLITIKKUR & SAMFELAG