mikudagur 21. november 2007síða 12

12 Nr. 226 - 21. november 2007 Sosialurin Ótolandi umstøður SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Hølisviðurskiftini hjá studentaskúlanum í Hoydølum eru vorðin ótolandi. Hetta kann uttan víðari staðfestast, og man eingin yvirhøvur vera í iva um, at her má vend koma í. Hví er støðan vorðin so ótolandi? Hvat er tað, sum forðar eini skilagóðari loysn, og hví er skúlin ikki umvaldur fyri langari tíð síðani? Fyrst kann staðfestast, at hesin skúli, sum hevur havt so stóran týdning fyri samfelagsmenningina, altíð hevur verið ein politisk kastibløka. Tá løgtingið í 1937 tók politisku ábyrgdina av skúlanum, átók tingið sær eisini stóra fíggjarliga ábyrgd av at útvega skúlanum hóskandi høli. Løgtingið livdi ongantíð upp til hesa ábyrgd. Tá landsstýrið eftir 1948 fekk ábyrgdina av skúlanum, gjørdist skilið ella óskilið tað sama. Í áratíggjur var skúlin eitt politiskt klandursmál. Sum dømi kann nevnast, at nýggjur skúli var projekteraður at byggja sunnan fyri plantasjuna í Havn. Alt var klárt, sjálvt arbeiðsskúrarnir vórðu settir upp, tá politikkur kom í málið og alt varð avlýst. At enda samdust flokkarnir um at flyta skúlan í niðurlagda sanatoriið og at byggja út har á staðnum. Bygningurin var ikki tann best hóskandi og var alt ov lítil. Nú er hann niðurslitin og beinleiðis vandamikil. Hetta óskil kann ikki halda fram. Hvat er so til ráð at taka? Svarið liggur púra greitt: slummið má umvælast skjótast, samstundis sum ein politisk avgerð má takast um staðseting skúlans í framtíðini. Øll sunn fornuft sigur, at skúlin eigur at staðsetast á komandi deplinum í Marknagili. Henda loysn er eftir øllum at døma illa dámd millum lærarar í Hoydølum. Hesir hava sínar grundgevingar, men fyri almenningin er tað ein gáta, at málið onga loysn fær, hvør er veruliga forðingin, hvør so enn stendur við ábyrgdini her og har. Er tað ikki so, at allir hentleikar verða á deplinum í Marknagili, og at staðið har eisini verður karmur um okkara komandi universitet! Hetta mátti tí verið upplagt. Nú er tolið við at vera uppi hjá øllum. Ein kom- andi samgonga kann tí ikki loyva sær at rysta á hondini men eigur at gera skjótt av og skapa semju um at flyta skúlan til komandi Markna- gilsdepilin ella fáa eina breiða politiska semju um at byggja í Hoydølum. Henda seinna loysnin vita vit verður bæði dýr og órationel sum verklagi og dýr í rakstri. Sama ger, nú má vend koma í. Móttmælisgongan í gjár var ikki fjas og fjant. Hon avdúkaði eina fullkomiliga ignoranta og ókvalifiseraða støðutakan til eitt stórmál. Hvussu nógva orku brúka vit til at tosa um íløgur í “deyð” ting so sum tunlar. Framtíðin liggur fyrst og fremst í okkara menniskjansliga tilfeingi, og her átti útbúgving av okkara komandi ættarliðum at talt nógv meira. Í nøkrum komandi grein­ um ætli eg mær at greiða frá ymisku vælferðarpolit­ isku málunum, sum verða framløgd og viðgjørd í løgtinginum. Hesaferð um bústaðarpakkan ­ størsti bústaðarpolitiski reformur í Føroyum Hetta snýr seg um: Lóg um lutaíbúðafeløg, til vanligar lutaíbúðir og til luta­ íbúðir til fólk við serligum tørvi Lóg um at skipa lutaíbúðir sum vardar bústaðir, til eldri og fólk við serligum tørvi Broyting í lóg um mvg­ og rentustuðul, so lutaíbúða­ feløg fáa somu sømdir sum aðrir eigarar av egnum bústaði Uppskot um endurskipan av Húsalánsgrunninum til Trygdarstovn, til at tryggja lutaíbúðafeløgum bíliga fígging, Uppskot um at veita av­ dráttarfrí lán til bjálvingar­ og orkusparandi tiltøk til pensjonistar úr nýggja Trygdarstovninum Leigulóg, sum tann fyrsta nakrantíð at tryggja rættindi hjá leigarum kring alt landið, Lægri skatting av leigu­ inntøku til tess at økja um útboðið og minkað kostn­ aðin á leiguíbúðum. Reformur fyri alternativum bústøðum Síðani politisku avtaluna í samgonguna á sumri 2005 hevur verið arbeitt dúgliga við øllum hesum ymisku tættunum í tí sonevnda bú­ staðarpakkanum hjá sam­ gonguni – ein slóðbrótandi bústaðarpolitiskur reformur, sertakliga fyri at fáa gongd á ein alternativan bústaðar­ marknað í Føroyum. Alterna­ tivur merkir í hesum sam­ bandi eitt størri útboð av meira hóskiligum bústaðum, bæði viðvíkjandi stødd og kostnaði, alt eftir tí ymiska tørvi sum einstaklingar og familjur kunnu hava. Arbeið­ ið hevur verið drúgt og krevj­ andi, men nú er komið á mál og allir tættirnir í bústaðar­ pakkanum eru lagdir fyri tingið. Lutaíbúðir – nýskapandi bústaðartilboð Lutaíbúðalógin er nýskap­ andi á føroyska bústaðar­ marknaðinum og hevur til endamáls at skapa eitt størri og meira fjølbroytt útboð við á fyrsta sinni at gera tað møguligt at fyriskipa bygg­ ing av lutaíbúðum í Føroy­ um – hesin bústaðarháttur kenst úr hinum norðanlond­ unum sum “andelsboliger”. Økta útboðið av smærri bústøðum við vanligu luta­ íbúðafeløgunum er ætlað at skapa munandi fleiri bústað­ artilboð til støk, stakar uppi­ haldarar, til ungar familjur, ið seta búgv á fyrsta sinni, og til fíggjarliga veikar bólk­ ar – ella onnur ið ikki vilja binda seg til fleirmillióna bústaðaríløgur. Somuleiðis skal tað økta útboðið av smærri bústøðum vera eitt tilboð til tey – oftast eldri ­ sum ætla at skifta ein størri bústað um við ein minni. Við hesum kann bæði fáast eitt størri útboð á sethúsa­ marknaðinum, so barnafam­ iljur fáa ein betri møguleika fyri at velja ímillum nýbygg­ ing ella keyp av sethúsum, og samstundis fæst ein ring­ rás ella sirkulatión á bústað­ armarknaðinum, har tann verandi bústaðarmassin verð­ ur betur gagnnýttur, enn hann er í dag. Lutaíbúðir eisini fyri fólk við serligum tørvi Lógin er eisini karmur um serstøk lutaíbúðafeløg, ið skulu standa fyri bústøðum til fólk við serligum tørvi til innrættingina av bústaðnum. Í hesum sambandi er eisini uppskot um at kunna skipa serstakar lutaíbúðir sum vardar bústaðir, tvs. at Nær­ verkið kann veita serstakar umsorganartænastur til fólk í hesum bústøðum, sum. t.d. eldri og onnur við ymiskum førleikatarni. Fleiri kommunur hava longu longu víst hesum møguleika ans við byggi­ ætlanum um eldraíbúðir eftir hesum leisti. Harumframt er lógin eis­ ini tað fyrsta stigið fram ímóti einum skipaðum før­ oyskum bústaðarmarknaði, tí hon hevur eisini ávísar ásetingar um brúkaravernd í sambandi við keyp og sølu av lutum í lutaíbúðafeløgum. Hóast ongin av fjølmiðlu­ num gav tí ans, so var luta­ íbúðalógin til 1. viðgerð í tinginum longu 24. okt. og fekk undirtøku frá øllum flokkum. MVG­ og rentustudningur til lutaíbúðir Til tess at gera lutaíbúðir fíggjarliga kappingarførar við sethús og eigaraíbúðir er lagt fyri tingið at broyta MVG­ og rentustuðulslóg­ ina, so at lutaíbúðafeløg fáa somu studningssømdir frá landinum, sum tey ið byggja ella keypa egin sethús ella íbúðir. Húsalánsgrunnurin endurskipast sum trygdarstovnur Til tess at tryggja lutaíbúða­ feløgum bestu lánimøgu­ leikar á fíggjarmarknaðinum verður Húsalánsgrunnurin tikin av og endurskipaður sum trygdarstovnur fyri luta­ íbúðafeløg. Endamálið við stovninum er at hann skal kunna veita serstakum sosial­ um bólkum, sum t.d. fólki við serligum tørvi og øðrum fíggjarliga veikum bólkum, trygd fyri uttasta váðan av lántøkuni, so tey kunnu fáa so lagaliga fígging til luta­ íbúðir, at hetta verður kapp­ ingarført alternativ til aðrar bústaðarmøguleikar. Stuðulslán til bjálving og orkusparandi tiltøk Endurskipaði Húsaláns­ grunnurin skal eisini kunna veita pensjonistum avdrátt­ arfrí lán til bjálvingar­ og orkusparandi tiltøk. Leigulóg at tryggja rættindi leigarans Allur leigumarknaðurin í Føroyum liggur mestsum í lógloysi, har leigarin er uttan rættartrygd. Leigumarknað­ urin er mestsum eitt svart ella grátt øki, uttan formlig­ an sáttmála millum partar­ nar, og har útleigarin hevur kunnað gjørt sum honum lystir. Nýggja uppskotið til leigulóg tryggjar rættindi leigarans, bæði viðvíkjandi treytum til góðsku, uppsagn­ arfreist og móti tilvildarlig­ ari áseting av leigukostnaði, umframt mangt annað. Økt útboð av leiguíbúðum við lægri skatting Í sama viðfangið er eisini sett uppskot fram um at lækka skattingina av leigu­ inntøkum, til tess at eggja fólki til at leiga út av avlops­ ella ónýttum bústøðum, og til annars at skunda undir at økja útboð av leiguíbúðum í verandi bústaðarmarknaðin­ um – herundir eisini at skun­ da undir átøk til nýbygging av leiguíbúðum burturav. Allur bústaðarpakkin er nú framlagdur - vælferðarpolitisk mál fyri tingið 1 landsstýrismaður HANS PAULI StRøM Val