mikudagur 21. november 2007síða 14

14 Nr. 226 - 21. november 2007 ­–­so­øll­vísindalig­ hugsing,­raðfestingar­við­ meira,­tað­kann­alt­ samalt­gera­tað­sama;­tí­ við­bíbliuni­í­hond­fara­ bláoygdu­hugsjónar­ fólkini­at­bjarga­verðini­ undan­eini­veraldarvíðari­ upphiting...­ja,­tað­skal­so­ vera­“við­Kyoto­í­hond”,­ sjálvandi sjónarmið Agga Niclasen meining@meyl.fo Tað, at “Kyoto” nú eisini er komið í gildi vegna Før­ oyar, er ein vanlukkulig áminning um hvussu inni­ læsta og ørvitisliga kjakið um veðurlagsbroytingar er í fullfíggjaðum uppisetri við køldum skilvísi, men stúvstappað við kvasi­ átrúnaðarligari fanatismu. Sinnisrørslurnar bróta í bæði borð sum trúgvandi so oftani royna at devuls­ liggera, lítilsvirða og teppa hasi, ið finnast at lærusetn­ ingunum í umhvørvis­ fundamentalismu. Í Føroyum tykjast øll at stuðla einum frumskjali, ið á dularfullan hátt fer at bjarga okkum undan einum samanpentaðum armagedd­ on. Stuðlarnir fevna líka frá løgtinginum og vanliga vísindagrundaðum stovn­ um til eina flóðaldu av romantiskum Gaia­verum. Sjálvt óheftir stovnar, so­ sum okkara almenna tón­ leikarás í Sortudíki, hava verið virknir luttakarir soleiðis sum teir við mikro­ fonhaldandi alski hava svølgt serliga hasa lítið virðiligu geylanina hjá Boga Hansen, havstreyms­ granskara. (Tí at siga, at javnaðarsliga tíðindastovan hjá Jóhann Mortensen er partísk, er nevniliga at gera glæsiliga lítið av.) Vit hoyra hesar ófrætta­ boðarar tosa um hvussu vit sita á eini tíðarstillaðari bumbu, men at “vit kanska kunna skáka okkum undan, um bert heimurin ger okk­ urt, og tað beinanvegin”. Og opinberiliga nýtist okkum ikki at óttast, tí ein greið loysn er fyri hond: vit skula øll somul brúka nógv minni av øllum og soleiðis minka um útlátið av CO2! Faktiski kostnað­ urin av slíkum minkingum verður treytaleyst kveistr­ aður burtur av tí at “ein minking í CO2­útlátinum og framburður kunna fylgj­ ast”. Og faktiska úrslitið vegna umhvørvið av hes­ um politikki, har tú roynir at minka teg niður fyri at fáa bilbukt við veðurlags­ broytingarnar, verður somu­ leiðis kveistrað burtur. Har tykjast vera nógvar “grundgevingar” aftanfyri at samtykkja Kyoto. Ein snýr seg um hvussu týð­ andi tað er hjá bláoygdum hugsjónarfólki, at tey mót­ vegis verðini, ella Gaia, verða “sædd” at gera okkurt, meðan ein onnur um hvussu týðandi tað er hjá hesum ‘do­gooders’ at hava okkurt at flokkast um, og harvið prógva, at tey elska heimin mest. Av hesum halda tey, at um vit nú bert blaka ein pengaposa eftir trupulleika­ num—og nokkso oriental­ skt kalla hann Kyoto­frum­ skjalið—kunna vit fram­ haldandi ferðast til Kreta at brúnka holdið, ella India at finna okkum sjálvi, skúgva Lomborgsa óndu ætlan um at granska og menna okk­ um út úr trupulleikanum til viks og, ja, annars krossa alt tað, ið krossast kann, meðan vit bíða. Og bíða er júst tað, sum tey og vitonnur koma at gera. Tí hvat handa nega­ tiva atgongan til at loysa “alheimsupphiting” ger, er einans at seinka hasa upp­ hitingina frá 2100 til 2106. Framúr úrslit fyri eina fuck­ ing asins rúgvu av peng­ um, má eg siga. So alt skilvísi, øll vís­ indalig hugsing, tað kann alt samalt gera tað sama; tí við bíbliuni í hond fara bláoygdu hugsjónarfólkini at bjarga verðini undan eini veraldarvíðari upphiting... ja, tað skal so vera “við Kyoto í hond”, sjálvandi. Fyri tveyhundrað árum síðani var vinstrivongurin annars ein ótrúliga skyn­ semislig rørsla—allar áskoðanir tóku støði í skyn­ semi. Vinstrivongurin fyri tveyhundrað árum síðani trúði upp á ensyklopediir, upp á óvikandi sannroyndir og sannleika og opið kjak; og tað, at tamarhald á hes­ um grundreglum førir til eitt betri samfelag. Men síðani tá er vinstri­ vongurin fallin fyri roman­ tikkinum og soleiðis vorðin kenslugrundaður. Hann heldur, at vit kunna gera alt samtíðis. Hann er vorð­ in dreymlyndur og veikur. Hann lenar seg at eini bar­ báriskari útgávu av islam, sum heldur sekularisering vera eitt “vesturlendskt fyribrigdi”. Hann trýr upp á mentanarligt fjølbroytni, sum góðtekur, at tú flensar kynsgøgnini hjá smágentum. Ja, vinstravongurin trýr upp á “alternativan heili­ vág” og duldarspeki; at alt kann sáast iva um, og at USA er hin ræðuligasta kraftin til. Hetta er stórt spell, og tí er tað, at liberal stríðast fyri at skumpa verðina aftur til skyn­ semisstevnuna, sum er ein­ skilaða grundin til mat­ erialismu—ella vælferð, um tú vilt. So tá ið alheimsupphit­ ing ikki er hin størsti trupulleikin, verðin stendur fyri, eiga vit at loysa hinar trupulleikarnar—HIV/ AIDS, malaria, føðslutrot, skitið drekkivatn og, ikki at gloyma, handilsforðingar, rotinskap og ov fá fólka­ ræði—fyrst. Og, hvaðna betur, við at loysa hesar trupulleikar og sostatt ríka hin fátæka partin av verðini, minka vit eisini á nógv mest úrslitagóðan hátt um broytingarnar í veðurlag­ num umframt at minka um avleiðingarnar av hesi opin­ beriliga óundankomandi upphiting. Kortini hevur holistiski orðagjósturin frá trúboð­ andi hugsjónarfólki verið so ómetaligur, so einsíðað­ ur og so út av lagi einfald­ ur, at sjálvt lóggevarar og embætisfólk eru farin at trúgva, at heimsins mest átrokandi og mest ógvus­ ligasti trupulleiki er vakstrarhúsgass. Liberalisturin, hinvegin, vísir á veruleikan og tørvin at raðfesta og hevdar, at fúli bróðurparturin av víð­ gongdu og kostnaðarmiklu átøkunum at hindra alheimsupphiting fer at kosta fleiri hundrað milli­ ardir krónur. Hann hevdar, at átøkini eru grundað á kenslur heldur enn strangt vísindaligt ætl. Copenhagen Consensus, eitt úrval av viðurkendum serfrøðingum frá øllum relevantum vísindagrein­ um, mælir nevniliga staði­ liga frá at byrja við teim mest víðgongdu átøkunum, og heldur leggja høvuðs­ dentin á meiri hóttandi viðurskifti sosum skortandi fríhandil og alheimsliga vælferð. Alt hetta kunna vit gera fyri ein brotpart av tí, hatta frumkenda frumskjalið kostar. Atgongan hjá Cop­ enhagen Consensus hevði bjargað milliónum av núverandi menniskjalívum, og tað rættiliga skjótt. Men onkursvegna hava Kyoto­blíðir fjølmiðlar fingið ta fatan, at ikki bert eru verðurlagsserfrøðingar bestir at uppdaga broytingar í veðurlagnum, men somu­ leiðis bestir at koma fram til eina loysn á trupulleika­ num, enntá heildarloysn. Og serliga við støði í hesum merkverdiga arb­ eiðssetningi hevur orða­ skiftið um hvussu vit skula takkla veðurlagsbroytingar fullkomiliga kúgað skyn­ semisligan dialog og dripið virðismikið frávik. Hetta er mestsum stalinistiskur standur. Raðfesting, kostn­ aðarmetingar, effektivitet­ ur—hetta eru ultimativ hugtøk í skynsemisligari hugsan. Hugtøkini eru eitt ‘must’ fyri øll á øllum økjum... bara ikki tá ið tað kemur til “Kyoto” og hvussu vit best takkla veðurlagsbroytingar. Á síðsumri sendi Kring­ varpið “Svik við upphiting­ ini av jarðarknøttinum”. Henda helst veruleika­ reingjandi sending havnar frágreiðingini hjá IPCC: at veðurlagsbroytingar koma av mannaávum. Men meðan flest okkara ypptu øksl, leyp Kyoto­ fikserandi prædikumaðurin í havstreymsgransking framav sum hann, við Kyoto í hond, kom spelandi ímóti viðkvæmum kring­ varpshyggjarum við garr­ villari frelsu í huga. Men tað, at Ivan Niclasen letur føroyska kringvarpsgjald­ aran síggja eina løgna og popputa heimildarsending, heimilar á ongan hátt slíka stívrenda øði, slíka avhølv­ an, sum hetta orakkulsvar til hvussu verðin skal rað­ festa verðsins trupulleikar og takkla ein teirra, nevni­ liga veðurlagsbroytingar, kom við. Bogi vildi hava Ivan at vísa handa minst líka veru­ leikaforbronglandi “Ein ólagaligur sannleiki” hjá Big Al fyri at “vísa báðar síður”, sjálvt um síðstnevn­ di ikki lá inni við honum. Aðramáta, hvat filmsvali­ num hjá okkara staðbund­ na havstreymsgranskara viðvíkur, so hevdar jett­ flúgvandi Al Gore í besta umhvørvis­analfabetiska stíli, at heimshøvini fara at hækka við 600 sentimet­ rum, tá ið anti­kapitalist­ iska IPCC greiðir frá, at hækkingin verður knappar 39 sentimetrar—faktiskt tað sama, sum heimshøvini hækkaðu alla seinastu øld. Men hey, hvat eru stívir 5 og ein hálvur metur millum vinir! Tað er ikki enn vissa fyri at vit vitna nokkso óvanlig­ ar veðurlagsbroytingar, eiheldur er tað vissa fyri, at hesar koma av mannaáv­ um. Men við tað at møgu­ ligi kostnaðurin av einki at gera óivað verður ov stór­ ur, er ein ørgrynna av veru­ liga viðurkendum vísinda­ fólki og stovnsovastum— og ikki bert klimaserfrøð­ ingum—sannførd um, at okkurt skal gerast so at takkla trupulleikan. Men í mun til umhvørvis­funda­ mentalistarnar, sum við “Kyoto” vilja viðgera ‘symptomið’, vilja skyn­ semisgrundaðu serfrøðing­ arnir heldur viðgera trupul­ leikan, sum er at granska og menna okkum út úr honum. Hetta er bíligari og fríar eisini eina asins rúgvu av peningi til at loysa aðrar, týdningarmeiri og meiri hóttandi, trupulleikar. Peng­ ar, sum altso Kyoto nú rennur avstað við. Í vesturheiminum royna skikkað fólk at opna og skilbøta kenslugrundaða kjakið um veðurlagsbroyt­ ingar; hvussu vit best og á sinniligan hátt fáa bilbukt við trupulleikan og minka um avleiðingarnar av opin­ beriligu broytingunum. Men tey vera av hesum somu grønu fanatikarum á órógvandi hátt kveistrað burtur og niðursáplað fyri alt annað enn hvat málið eginliga snýr seg um. Ein teirra var professari David Henderson, fyrrverandi OECD­ovasti fyri búskap og hagfrøði, ið dittaði sær at finnast at tí framferðar­ hátti, Kyoto leggur seg eftir. Úrslit: frystur úti av teim­ um, ið inntil tá hildu hann halda tað sama sum tey. Síðani tá hevur hann, full­ komiliga heimilað, skírt Kyoto­rørsluna fyri “Glo­ bal Salvationism”, sum til alla vanlukku sigur alt. Hví Bogi og hansara kvasi-átrúnaðarligu fylgisneytar mugu bjóðast av