týsdagur 27. november 2007síða 8

8 tíðindi Nr. 230 - 27. november 2007 Lógloysi hevur allar tíðir valdað á føroyska leigumarknaðinum, so tað má sigast at vera í tøkum tíma, at viðurskiftini verða formaliserað. 1. viðgerð av uppskoti um leigulóg verður í tinginum í dag Brúkaramál Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Tað er Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður í almanna- og heilsumálum, sum legg- ur uppskotið um leigulóg- gávu fyri tingið. Uppskotið er partur av umfatandi bú­staðarpakkanum, sum ætlanin eisini er at fáa sam- tyktan í hesum valskeiði- num. Grund er til at halda, at stórur partur av leigumarkn- aðinum í dag er ein “gráur” marknaður. Við lógarupp- skotinum eru ásetingar um rættindi og skyldur hjá báð- um pørtum í einari leigu- avtalu. Ásetingar eru um depositum, uppsøgn og hvør skal rinda umvælingar og ábøtur. Galdandi lóggáva hevur ikki reglur um, hvørji minstu krøv eru til eitt leigu- mál, tá talan er um bruna- trygd og byggitreytir. Í lóg- aruppskotinum verður hetta regulerað. Í grein eitt í uppskotinum um leigulóg stendur, at endamálið er at tryggja rætt- indi hjá leigara og ú­tleigara, at virka fyri einum vælskip- aðum og vælvirkandi leigu- marknaði og at seta minstu- krøv til leiguavtalur. Óbroytt í 67 ár Higartil hevur bert Tórs- havnar kommuna verið umfata av einum eiti av einari leigulóggávu, sum hevur verið stórt sæð óbroytt síðani 1940. Restin av landinum hevur onga lóggávu havt at halda seg til. Í lógaruppskotinum sig- ur landsstýrismaðurin, at lógin er ótíðarhóskandi, og við mongu leigumálum á marknaðinum í dag, er tørv- ur á eini nýggjari leigulóg, sum samstundis skal galda fyri allar Føroyar. Leigarin veikari partur Í viðmerkingunum til lógar- uppskotið stendur, tað í høv- uðsheitum tryggjar leigaran, ið er veikari parturin á leigu- marknaðinum. Øll leigumál skulu brú­ka sama leigusáttmála. Hetta verður gjørt fyri at tryggja leigara móti órímiligum av- talum. Kortini hevur leigu- sáttmálin við sær, at part- arnir sínámillum kunnu av- tala annað, men skulu lú­ka nøkur minstukrøv. Lættari hjá privatum Við lógaruppskotinum verð- ur tryggjað, at ein ú­tleigari ikki kann siga einum leigara upp, uttan uppsagnarfreist. Hendan freist er býtt upp, alt eftir um talan er um vinnuligar ella privatar ú­t- leigarar. Vinnuligi ú­tleigarin kann bert siga leigumálið upp eftir ávísum treytum. Somu treytir verða ikki sett- ar privatum ú­tleigarum. Orsøkin til, at landsstýr- ismaðurin hevur valt at skyna millum vinnuligar og privatar ú­tleigarar er, at tað skal vera rímiliga lætt hjá privatum ú­tleigara at siga upp leigumálið. Verður tað ov trupult, er vandi fyri, at fólk halda seg aftur, og tá verður politiska siktið um at økja um tøka bú­staðarú­t- boðið ikki rokkið. Mark fyri depositum Nú­verandi lóggáva hevur ikki ásetingar um, hvussu stórt eitt depositum kann vera. Við lógaruppskotinum er mark sett fyri, at hetta gjald í mesta lagi skal sam- svara við leigu í 3 mánaðir. Skulu lúka minstukrøv Við nú­verandi støðu kann leigunevndin ikki seta nøk- ur krøv til ú­tleigara um, í hvørjum standi tað ú­tleigaða skal vera í. Hetta er óheppið, tí vandi kann vera fyri, at høli og rú­m verða ú­tleigað, sum ikki lú­ka treytirnar, ið eitt nú­tímans samfelag setir til íbú­ðir. Fyri at fyribyrgja ósemj- um um, hvørjum standi eitt leigumál er í, hevur lógar- uppskotið áseting um, at tá flutt verður inn, skal gerast ein innflytingarfrágreiðing. Frágreiðingin er grundarlag fyri sýni, ið verður gjørt, tá flutt verður ú­t. Møguleiki er eisini fyri, at íbú­ðin ikki lýkur tey minstukrøv, sum galdandi lóggáva setir til trygd og tílíkt í íbú­ðum. Fyri at bøta um hetta, er ein áseting í lógaruppskotinum um, at leigumálið skal lú­ka minstu- krøv um byggitreytir og brunatrygd sambært gald- andi lógum. Tríggjar mánaðir skotbrá Sum nú­ er, hevur leigarin onga rættartrygd í mun til hækking av leigu ella upp- søgn. Lógaruppskotið hevur áseting um, at leigari skal hava skrivliga fráboðan um, at leigan hækkar. Hetta skal fráboðast minst tríggjar mánaðir frammanundan. Á henda hátt hevur leigari tíð at siga leigumálið upp, um ósemja er um hækking. Sostatt kunnu leigarar ikki verða uppsagdir við stuttum skotbrái og rættartrygdin á leigumarknaðinum er vorð- in greiðari fyri leigara. Ikki vinnuligt virksemi Nýggja leigulógin fevnir um ú­tleigan av bú­staði har fólk bú­gva. Í mun til nú­verandi lóg, sum umframt vanliga leigu, eisini fevnir um ú­tleigan til vinnuligt virksemi, fevnir lógarupp- skotið ikki um hesi leigu- mál. Leigulógin eigur ikki at fevna um tílík leigumál, tí tað ikki verður mett neyð- ugt, at vinnuligir partar á sama hátt nýtast at verða vardir við eini lóg um leigu av privatum bú­støðum. Tal- an er aloftast um tveir eins sterkar partar, og tískil kann vanligur obligasjónsrættur vera galdandi á hesum øki, til serstøk lóg verður sam- tykt hesum viðvíkjandi. Leigulóg á trappuni Krabbameinsætlan fyri Føroyar Eftir áheitan frá Føroya Felag móti Krabbmeini og eftir tilmæli í »Álit um framtíðar sjú­krahú­sverk í Føroyum« hevur landsstýrismaður í almanna- og heilsumálum, Hans Pauli Strøm, gjørt av, at tað skal gerast krabbameinsætlan fyri Føroyar. Ætlanin skal í høvuðsheitum lýsa, hvussu fyribyrging, diagnostikkur, kanning, viðgerð, rehabilitering og tann palliativi (linnandi) stuðulin skulu skipast. Yvirskipaðu rættindini hjá sjú­klingunum í viðgerðargongdini, eins og skyldan hjá heilsuverkinum at veita áløgdu tænastuna sambært yvirskipaðu krabbameinsætlanini, skal við hesum gerast meira týðilig, skrivar landsstýrismaðurin í tíðindaskrivi. Arbeiðið verður sett í gongd í byrjanini av desember mánaða og skal eftir ætlan verða liðugt í seinasta lagi 1. oktober 2008. Á fíggjarlógaruppskotinum fyri komandi ár er peningur settur av til ein skrivara/samskipara, ið burturav verður knýttur at hesum arbeiði. Føroyski leigumarknaðurin hevur allar tíðir ligið i lógloysi. Nú røkist fyri eini leigulóggávu Mynd: Jens Kristian Vang