leygardagur 5. mai 2001síða 9

gult16 cyan16 magenta16 svart16 gult17 cyan17 magenta17 svart17 Sosialurin Nr. 86 - 5. mai 2001 3 Dagfinn Olsen Prix Føroyar finalan var eitt brak, ið hoyrdist. Eisini innbodnir útlendskir gestir taka tiltakið og upplivilsið við sær heim og bera boð í bý. Ein teirra, ið vitjaði í ár, var Uffe Christensen, tónleikaskrivari á Jyllands- postinum. Hann viðger í tveimum greinum tann 1. mai vitjan sína á Prix Føroyar final- uni. Eisini fekk hann kons- ertina Free Føroyar við. Undir yvirskriftini Rock on the rocks greiðir hann frá føroyskum tónleikavið- urskiftum. Hann greiðir frá, at Før- oyar eru kendar fyri so mangt, men kanska vita ikki øll, at á »de forrevne klippeøer« trívist eitt breitt og entusiastiskt rockum- hvørvi. Eftir náttúrulýsingar, vitjan í Kirkjubø og hug- leiðing um Klaksvíksstríð- ið, kemur hann til Free Føroyar. Uffe lýsir tiltakið, ið jú er politiskt merkt. Hann fylgir bólkinum Týr: Provokation eller ej. Publ- ikum hylder begejstret disse tónleikarar fyri loys- ing - musikere for løsriv- else - og det ser ikke ud til at bekymre nogen, at arr- angementet gennemføres uden salg af rúsdrekka - alkohol. I hvert fald i prin- cippet, for de fleste har ud- en at skjule det en øl eller to med ind i foyeren, skriv- ar hann millum annað. Hann fylgir bólkinum yvir í tiltakið, ið er kvøldið eftir, nevniliga Prix Føroyar. Gjølla lýsir hann tiltakið. Og umstøðurnar í Føroyum. Uffe metir, at tónleikurin, góðskan, er hugtakandi sammet við landastødd og fólkatal, og hann lýsir viðurskiftini hesum viðvíkjandi og nevnir t.d., at út koma árl- iga eini 30-40 útgávur inn- an pop og rock. 3 ella 4 orkestur eru framúr í finaluni, metir danski tónleikakennarin. Tó metir hann, at tað er so sum so við originalitetin- um. Med den kun 17-årige – men allerede særdeles rut- inerede – sangerinde Eivør Pálsdottir som det saml- ende midtpunkt – havde bandet givet et flot indtryk af bandets formåen, og det forbavser ikke, at netop Clickhaze løber af med sejren. Det færøske islæt er hos Clickhaze begrænset, men i den unge sangerinde anes en styrke a la Björk. På de to næste pladser kommer bands med navn- ene All That Rain og Tangz Maðurin aftanvert hálv- føroysku Creamy, Jens Ove Friis, sigur við danska blaðmannin: »Det er anden gang, jeg er med til Prix Færoyer, og jeg er ganske imponeret over niveauet. I år var det især Týr, der fangede min interesse. Det hænger sammen med, at jeg føler mig overbevist om, at for- nyelsen må komme fra yderområderne, hvor man dyrker egenarten. I Dan- mark laves der alt, alt for meget musik, der kopierer udenlandske forbilleder. Týr har så mange indlys- ende kvaliteter, at jeg har tilbudt dem en uge i Puk- studiet lige efter koncerten i Jelling. Så må vi se, hvad der sker«. Jens Ove Friis tilføjer, at han også agter at tage kon- takt med sangerinden Eiv- ør Pálsdottir fra vinder- bandet Clickhaze. »På Færøerne ved mus- ikerne ikke, hvad man ikke kan – og det er en styrke«, smiler han Hvar er føroyska íkastið? Í aðrari sera áhugaverdari grein, Det nationale sær- præg, sóknast Uffe Christ- ensen eftir tjóðareyðkenn- inum, hvar var tað serfør- oyska í tónleikinum, nú Prix Føroyar finalan 2001 er av? Jo mindre et sprogom- råde jo mindre kymrer sangskriverne sig tilsyne- ladende om det nationale særpræg, skrivar Uffe Christensen. Hann skilir hetta, men metir hetta tó sum eitt paradoks, tí tónleikurin ikki veruliga gerst áhuga- verdur, fyrr enn tjóðareyk- enni eru við. Otte dygtige bands spill- ede i finalen, men de syv bands valgte at plagiere en umiddelbar salgbar inter- national lyd. Finalens mest interessante band – metal- bandet Týr – gjorde for så vidt det samme, men med den afgørende forskel, at bandets udgangspunkt er de gamle færøske kvad, skrivar danski blaðmaðurin um Prix finaluna og leggur afturat, at hetta vakti ans millum áhoyrarar, ið dans- aðu føroyskan dans aftur við. Eivør og Týr Uffe Christensen skilir væl, at føroyskir tónleikar- ar gera nógv fyri at koma út um landoddarnar, og at teir tí altjóðagera tónleikin. Chancerne for at slå ig- ennem i udlandet for- mindskes blot ligefrem proportionalt. Hvis man da ikke lige hedder Eivør Pálsdóttir og har et indlys- ende talent til noget stort, skrivar Uffe Christensen í Jyllandspostinum. Hann metir avgjørt, at neyðugt er at hava beinini á heimligari jørð. Hann samanber støðuna við støðuna í Danmark. Ikki øll eiga at søkja eydnuna í altjóða høpi, men eisini tá eiga røturnar at hómast. Uffe endar greina soleið- is: Et meget stort antal af de allerstørste bands og solist- er gennem tiderne er tæt forbundet med deres nat- ionale særpræg. Nu prøver Týr lykken. Mulighederne i Danmark - der har om- kring 4.950.000 flere ind- byggere end Færøerne, må være til stede for dem, der tør satse. Også internation- alt. Rockur on the rocks So einfalt tekur Jyllandsposturin saman um Prix Føroyar finaluna, sum tó verður viðgjørd í tveimum greinum. Bæði Free og Prix fáa góð skoðsmál, eins og Eivør Pálsdóttir og Týr Med den kun 17-årige – men allerede særdeles rutinerede – sangerinde Eivør Pálsdottir som det samlende midtpunkt – havde bandet givet et flot indtryk af bandets formåen, og det forbavser ikke, at netop Clickhaze løber af med sejren. Sigur Uffe Christensen, tónleikaskrivari á Jyllandspostinum. FYRI 25 ÁRUM SÍÐANI Sosialurin 1. mai kom eitt nýtt blað út. Blaðið kallast »Arbeið- ið« og er blað Oyggja- frama Marx-Leninista. Ábyrgdarblaðstjóri er Herman Oskarsson. Hann sigur, at grundin til, at felagið er farið undir at geva eitt blað út, er hon, at tað arbeiðandi fólkið ikki hevur eitt blað, tey kunnu seta sína meining í. Hermann Oskarsson sig- ur, at arbeiðarabløðini ganga aðra leið enn arb- eiðarastættin, tí er tørvur á eini arbeiðaravís. KFF ongar røtur í før- oyska samfelagnum Í Arbeiðið stendur, at Kommunistiski Flokkur Føroya, KFF, ið varð stovnaður, sambært Arb- eiðið »sum ketta úr høvda- trog«, ikki hevur røtur í føroysku arbeiðarastættini. Hevur OFML røtur í før- oysku arbeiðarastættini? – Oyggjaframi hevur virkað síðani 1969 og alla tíðina luttikið í ymiskum tiltøkum. Upprunaliga gav felagið Roðan út. Vit hava fingið okkum eina vitan um føroyska samfelagið, sum vit hava bygt okkara stevnu uppá og ikki bein- leiðis sett hana eftir skrá- um hjá øðrum kommunist- aflokkum, sum KFF hevur gjørt, sigur Herman Osk- arsson. Útbúgving úr Moskva Oyggjaframi varð stovnað- ur síðst í trýssunum sum ein deild av felagnum í Keypmannahavn. Herman Oskarsson sig- ur, at í felagnum var lítið virksemi, og at limir ynsktu eina skúling. Felagið varð umskipað og fekk sær lesitilfar frá marxist-lenistiskum lesi- ringum í hinum Norður- londum og skifti navn til OFML í 1972 — um sama mundið, sum føroyingar fingu kommuniskiska út- búgving í Moskva. (Teir, sum standa aftan fyri KFF) Ov lítið samarbeiði Blaðstjórin á Arbeiðið sig- ur, at tað er alt ov lítið samstarv millum teir før- oysku sosialistafelagsskap- irnar. Hann sigur, at Arb- eiðið og teir vilja skapa eitt samarbeiði við kjaki — frítt orðaskifti, ikki kompromiss’ir. Oyggjaframi hevur havt stevnur við Føroyskar Sos- ialistar, sum felagið í Keypmannahavn nú kall- ast, og ein fund við KFF. Í Arbeiðið stendur, at Oyggjaframi vil skapa eina eind. – Hvussu nógvir limir hevur Oyggjaframi? – Næsti spurningur… Hava tit nakrar arbeiðar- ar sum limir? – Jú, meiri enn so. 2 Sosialurin Nr. 86 - 5. mai 2001 Postboks 76, 110 Tórshavn, telefon 311820, telefax 314720, teldupostur: eirikur@sosialurin.fo Blaðstjórn: Eirikur Lindenskov Bárður Olsen semic@post.olivant.fo Tað verður tosað um at gangnýta tilfeingi í hav- inum. Ætlanin er at fara undir stórhvalaveiðu. Hetta er veruleikafjart og tokutos. Hava vit brúk fyri at veiða stórhval? Svarið er nei. Vit hava klárað okkum uttan í so nógv ár. Tað ger einki, um stórhvalirnir fáa frið. Tað er kanska ætlanin at út- flyta stórhvalatvøst til Japan, men hví gera teirra skitna verk? Stórhvala- veiða hoyrir fortíðini til. Tað er í lagi, at grønlend- ingar og onnur uppruna- fólk veiða stórhval, tí tey hava brúk fyri tí. Náttúran skal bara gagnnýtast, tá tað er neyðugt. Fáa vit ikki nokk av pcb og kyk- silvuri frá grindahvalum, tola vit meira? Spurning- urin er, um vit eiga at halda áfram við at drepa grind. Kanska um nøkur ár fara grindamennir rist- andi av kyksilvureitran oman á sandin, rópandi: »Vit drepa grind, tí tað er okkara mentan!« Grind er sera góður matur, eingin ivi um tað. Fyrr ella seinni mugu vit vera realistisk og gevast við at eta tvøst og spik. Tak ikki feil, eg eri ikki eitt býarmenniskja, ið ongantíð hevur verið við í grindadrápi. Tað er vandamikið at roykja, og tað er vanda- mikið at eta grind. Føroyar hava ongan umhvørvispolitikk. Løgi, tá eg hugsi um, at vit liva av havsins tilfeingi. Myndugleikarnir skuldu gingið á odda sum ein goð fyrimynd, men gevur tað ikki profitt, so tíma teir ikki at spæla við. Eg trúgvi ikki, at før- oysku heilsumyndugleik- arnir hava nossir til at siga, at nú er grindin ov nógv dálkað til at vera egnað sum mannaføði. Tað hevði ført til ráma- skríggj ella kríggj. Tað er sjálvandi keði- ligt, at sjógvurin er so illa dálkaður. Tey sum dálka eru ídnaðarlondini. Men líka sum her er tað gald- andi har: »Out of sight out of mind« Tað hevði kanska ikki gjørt stóran mun, um myndugleikarnir høvdu havt ein aktivan umhvørv- ispolitikk, men tað hevði í hvussu so er ikki gjørt støðuna verri. Ikki fyrr enn nú byrja politikararnir at orða ein umhvørvispol- itik, álvaratos er tað ikki naka seint? Sjálvandi betri seint enn ongantíð. Dálking spyr ikki um landamørk. Hav okkara sigst vera heimsins rein- asta. Tað er í hvussu so er ikki okkum fyri at takka. Um sami ídnaður var í Føroyum, sum arðastaðni var tað líka skitið – ella skitnari, tí umhvørvið leggja tey flestu einki í. Arbeiðið – ein arbeiðaraavís 6. mai 1976 hevði Sosialurin grein um eitt nýtt føroyskt blað. Vit endurgeva greinina: Grind Forever FYRI 25 ÁRUM SÍÐANI Sosialurin 28. februar 1976 Tey nógv umrøddu píka- dekkini vóru fyri í býráðn- um í Havn hóskvøldið. Ólavur Michelsen hevur sent býráðnum bræv um píkadekkini og ferðsluna í býnum og mælir til, at bert hýruvognar fáa loyvi til at brúka píkadekk. Sam- stundis skjýtur Ólavur Michelsen upp, at bilar av bygd eisini skulu fáa loyvi at brúka píkadekk treytað av, at teir koyra eftir ávís- um gøtum til og frá býn- um. Í brævinum, sum er ætl- að teknisku nevnd, sigur Ólavur Michelsen, at upp- skot um alvegis bann av píkadekkum letur seg neyvan seta í verk. Hugsað verður um her at avmarkað nýtsluna soleiðis, at bert hýruvognar í Havn fáa loyvi at brúka píkadekk í býnum, og at avbygdabilar fáa loyvi til at koyra til ávís parkeringspláss, t. v. s. at teir ikki fáa loyvi at koyra runt í býnum við píkadekkum. Stoypi vegastrekki Ólavur Michelsen skjýtur eisini upp, at eitt nógv trafikerað vegastrekki verður stoypt sum ein roynd til tess at fáa klár- lagt, um tað er beint at gera betongvegir í miðbýn- um. Ólavur Michelsen sig- ur, at vegirnir í Havn versna ár undan ári, og at allar higartil gjørdar kann- ingar hava einki úrslit giv- ið. Hann mælir til nýggjar leiðir, og at royndir eisini verða gjørdar við ymiskum øðrum asfalteringsháttum. Ólavur Michelsen skjýt- ur upp at áleggja býarverk- frøðinginum vegna býráðið at áseta hámark fyri aksil- trýst á bilum, sum koyra í Havn. Hann sigur í hesum sambandi, at teir tungu lastbilarnir gera sítt til at oyðileggja gøturnar í Havn. Sambært ferðslulóg- ina hevur fútin eftir áheit- an frá býráðnum heimild til at avmarka aksiltrýstið á bilum. Umhugsað eigur eisini at verða, um hin tunga ferðslan kann bein- ast til ávísar vegir, sigur Ólavur Michelsen í brævi sínum til býráðið og tekn- isku nevnd. Vil hava vegastrekki í miðbýnum stoypt Í februar 1976 hevði Ólavur Michelsen, býráðslimur í Havn, uppskot um at avmarka ferðsluna, píkarnar og um at nýta betong heldur enn asfalt til vegirnar