fríggjadagur 30. november 2007síða 25

25 tíðindi Nr. 233 - 30. november 2007 Vit mangla heilt klárt eitt lógarverk rundan um arbeiðið við menningartarnaðum. Hetta siga stjórin í Nærverkinum, Mary í Garði, og leiðarin á Trivnaðartænastuni, Jóannes N. Dalsgaard. Hvørki borgarar ella politikarar stilla krøv, og tí vera umsiting og starvsfólk noydd til at skipa øki eftir besta førimuni Nærverk Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Felagið Javni og avvarandi hjá menningartarnaðum vísti í Sosialinum í gjár á, at tey menningartarnaðu mangla trygd og verju. Eingi lógar­ fest krøv eru um menning, ongar greiðar reglugerðir siga, hvussu starvsfólk skulu fara við búfólkum, og tey menningartarnaðu hava ong­ an rætt til verju á teim økjum, sum tey ikki sjálv makta. Stjórin í Nærverkinum, Mary í Garði, og leiðarin á Trivnaðartænastuni, sum er tann deildin í Nærverkinum, sum hevur ábyrgd fyri teim menningartarnaðu, siga bæði, at tey eru samd í atfinningunum hjá for­ kvinnuni í Javna, Annu Elde­ vig Háberg og Turið Jacob­ sen, sum hevur beiggja við Down’s syndromi. ­ Tað er ógreitt, hvør skal umboða búfólk í dag. Danska lógin er sera greið á hesum økinum, men vit hava onga líknandi føroyska lóg. Og vit mugu bara stað­ festa, at vit heilt klárt mangla eitt lógarverk rund­ an um hetta arbeiði í Føroy­ um, sigur Jóannes N. Dalsgaard. Mary í Garði heldur, at orsøkin kanska er, at vit ikki hava so drúgvar siðvenjur á hesum økinum. Síðani 1970­ ini hevur arbeiðið snúð seg um at fáa nóg mikið av búplássum, men nú tá tann tørvurin er við at vera nøktað­ ur, er tíð og yvirskot at hyggja meira breitt eftir tørvinum hjá teim menningartarnaðu. Ongi krøv Tann einasti parturin av lóg­ arverkinum, sum setur bein­ leiði krøv um menning­ ætlanir er nýggja stuðuls­ fólkaskipanin fyri vaksin. Hon umfatar fólk, sum búgva heima, her undir eis­ ini tey menningartarnaðu, sum ikki búgva á bústovni. ­ Henda skipan hevur krøv um, at einstaklinga­ verkætlanir skulu gerast og fylgjast. Men nakað líkn­ andi er ikki fyri menningar­ tarnað á bústovni, sigur Mary í Garði. Hóast einki lógarkrav er, so royna bæði Nærverk og bústovnar at gera fastar mannagongdir, og Jóannes N. Dalsgaard sigur, at kvaliteturin á stovnunum í stóran mun er tryggjaður av pædagogisku fakligheitini hjá starvsfólkunum. ­ Hóast vit eru undirløgd forsorgarlógina, so royna vit heldur at fylgja andanum í tí donsku servicelógini, har tann menningartarnaði er ein borgari við rættindin­ um heldur enn ein borgari undir administratión, sigu Jóannes N. Dalsgaard, for­ maður í Trivnaðartænast­ uni. Mary í Garði, stjóri á Nærverkinum sigur, at tey kundu hugsa sær eitt pæda­ gogiskt eftirlit, tí tað hevði gjørt arbeiði bæði greiðari og tryggari. ­ Men tað ber ikki til at hava eftirlit uttan eitt lógar­ verk, sum greitt tilskilar hvørji krøvini eru, sigur hon. Hugsa ikki í rætti Føroyski umboðsmaðurin er ein nýggjur stovnur, og bæði Mary í Garði og Jóannes N. Dalsgaard halda, at føroyski hugburð­ urin til samspæli millum borgarar og myndugleikar framvegis er merkt av eitt sindur av undirbrotligheit. ­ Rætturin hjá borgarunum er ikki í fokus í øllum almannaverkinum. Hetta sást aftur í tí, at almennir stovnar fáa eina játtan á fíggjarlógini, men eingi krøv eru til, hvussu hesir pengar skulu brúkast. Eing­ in tosar um eitt minstamark fyri, hvat fólk skulu hava, staðfestir Mary í Garði. Sum avleiðing av hesum eru almennu starvsfólkini og almennu umsitingin sera sárbør, tí tey enda við at skulu taka virðisavgerðir, sum kanska áttu at ligið hjá borgarunum og politikarun­ um, heldur Mary í Garði. ­ Politiska pressi endar í skipanini heldur enn hjá polit­ ikarunum, staðfestir hon. Verjar og avvarandi Samstarvið millum bústovn­ ar og avvarandi er í granna­ londum okkara formaliserað við greiðum verjulógum, og har er eisini vanligt, at hvør bústovnur hevur eitt brúkararáð, har tey avvar­ andi sita og kunnu fylgja við í tí yvirskipaða arbeiðn­ um á stovninum. Í Føroyum hava vit eina verjulóg frá 1922, sum í stutt­ um merkir, at ein persónur sum verður ómynduggjørdur, missir øll rættindi fyri lívið, og tað almenna verður verji. Harumframt er leikluturin hjá teim avvarandi er ikki greitt útgreinaður í nakrari føroyskari reglugerð. ­ Samstarvið er ymiskt frá stovni til stovn, men eg haldi, at vit øll síggja avvarandi sum eina týdningarmikla res­ ursu, sigur Jóannes N. Dals­ gaard. Men í summum førum eru tey avvarandi ósamd við tann menningartarnaða, og so mugu starvsfólkini gera eina meting, og onkuntíð gongur hon upp á tvørs av tí, sum tey avvarandi ynskja, sigur hann. ­ Men tað er ikki ætlanin, at starvsfólk skulu taka sær av persónligum áhugamál­ um hjá teim menningartarn­ aðu. Í dag verður hetta í ein vissan mun gjørt av for­ eldrum og systkjum, men tá tey avvarandi antin eru deyð ella ikki orka at luttaka, so er støðan ógreið, viðgongur Jóannes N. Dalsgaard. Praktisera nakað annað Manglandi fleksibiliteturin í verjulógunum ger eisini, at bæði almenna umsitingin og starvsfólk eru noydd at praktisera nakað, sum ikki er formliga rætt. ­ Um tann menningartarn­ aði ikki verður ómyndug­ gjørdur, hevur hann fullan ræðisrætt í øllum sínum lívi. Men um hann ikki er førur fyri at taka sær av onkrum, kunnu vit fara inn og stýra tí. Hetta er ikki heilt rætt av okkum, men alternativið er at viðkomandi verður ómynduggjørdur, og tað tað hevur so øðiliga stórar avleiðingar, at tað verður ikki gjørt uttan tað er alneyðugt, sigur Jóannes N. Dalsgaard. Bæði stjórin í Nærverkin­ um og leiðarin á Trivnaðar­ tænastuni halda, at tey menningartarnaðu á nógv­ um økjum eru væl fyri í Før­ oyum, og tey føroysku starvsfólkini á økinum eru væl útbúgving í Danmark og øðrum londum, har lógar­ verkið er meira framkomið. ­ Men vit kunnu ikki seta avsett í lógarverkinum, sig­ ur Mary í Garði, stjóri á Nærverkinum at enda. Menningartarnað í lógloysi Ongar reglur eru fyri ábyrgdarbýtið millum starvsfólk og avvarandi, og eingi lógarfest krøv eru um virkisætlanir og menningarætlanir fyri tann menningartarnaða. Hetta staðfesta Mary í Garði, stjóri í Nærverkinum, og Jóannes N. Dalsgaard, leiðari á Trivnaðartænastuni.