leygardagur 8. januar 2000síða 3

Viðmerking: Hvør eigur svartkjaftin? Í degi og viku í Sjónvarpi Føroya hóskvøldið 06.01.2000 hevði Bogi Godtfred savnað tilfar um svartkjaftakvotur og vísti á, hvussu tunnbýttar hesar kunnu fara at vera, um endaligt TAC (mest loyvda veiða) verður sett á svart- kjaftin. Bogi hevði eisini ttosað við eitt umboð fyri trolarnar í Barentshavinum, sum skuldi hava sagt, at svart- kjafturin hoyrir til henda partin av flotanum, tí at hann í løtuni er tað, sum vit geva russarum í býti fyri toskin har uppi. Fyri tað fyrsta er at siga, at sambært lógina um vinnuligan fiskiskap er alt okkara tilfeingi fólksins ogn og vit, sum hava skip hava bert ein rætt - eitt loyvi - til at gagnnýta hetta tilfeingi. Av tí sama kann ein kvota heldur ikki veðsetast. Undanfarnir landsstýris- menn í fiskivinnumálum hava lagt nógvan dent á at fáa menn til at gera íløgur í skip til at fiska svartkjaft m.a. fyri at hava tað besta søguliga grundarlagið, tá ið býtast skuldi og lokkaðu við at lata eitt sindur av øðrum kvotum aftur við sum t.d. sild, makrel, gulllaks og hestamakrel. Frá felagnum nótaskip ávaraðu vit tá nakað ímóti at leypa framav og mæltu heldur til at lata hesar íløg- urnar koma frá tí pelagiska flotanum sjálvum tá ið hann var førur fyri at gera tær, tí annars komu vit at taka støði undan hesum flotan- um, áðrenn hann rættuliga kom fyri seg og tað er júst tað, sum er um at henda nú. 2-3 hampulig ár innan hesi fiskasløg gjørdi tað møguligt hjá nøkrum av fel- øgunum at endurnýggja veiðutólið soleiðis, at eisini kundi farast undir svart- kjaftavinnu. Men hvat hendir nú? Hesi skip eru illa nokk komin í gongd fyrrenn tað fer at ljóða, at tá ið TAC verður sett á svartkjaftin, ja, so verður so gott sum einki til henda flotan, sums íðst í 70´unum legði lunnar undir svartkjaftafiskiskapin og síðani hevur fiskað hann í stórum nøgdum. Sum eg skilji eru eigarnir av einum av teimum nýggj- astu svartkjaftaskipunum farnir at ganga aðrar leiðir ásannandi at við verandi út- litum er teimum nýggjaru skipunum ikki lív lagað. Í einari grein í Dimma- lætting herfyri vísti eg á, at meðalinntøkan hjá kraft- blokkabátunum frá 1998 til 1999 varð fallin frá uml. 34 mió. kr. til uml. 19. mió. kr. og at nýggju skipini, sum eru komin inn nú mugu hava inntøkur fyri 35-40 mió. kr. við verandi olju- prísum og hækkandi rentu. Hóast eg í tí greinini ikki nevndi eitt orð hvørki um trolarnar í Barentshavinum ella studning úr landskass- anum, so kundi ein út- varpsmaður sama kvøldið fáa landsstýrismannin í fiskivinnumálum, Jørgin Niclasen, til at siga, at hann ikki fór at kappa høvdið av barentshavsflotanum og at kraftblokkabátarnir ikki skuldu turka nakað av upp á landskassan. Eg havi sum sagt biðið um hvørki av hesum. Men vit sum hava við skip og fiskivinnu at gera, vit vita, at tað gongur upp og tað gongur niður. Tað mugu vit liva við í pelagisku vinnuni og tað mugu trolarnir í Bar- entshavinum eisini liva við eins og allir aðrar bólkar í fiskivinnuni. Bert tí at eitt ár er nakað vánaligari enn tað undanfarna, ber ikki til at leika í um at skula hava kvotur frá øðrum. Tað sum vit í pelagisku vinnuni biða okkara fiski- vinnumyndugleikar um er sum sagt ikki studning úr landskassanum, men vit biða teir hugsa um verandi flota áðrenn teir lata fleiri koma afturat við tí úrsliti, at eingin kann liva av hes- um. Vit biða um at lata ver- andi flota fáa fótin fyri seg og so at hyggja upp á møgu- leikarnar fyri at leggja aft- urat. Væntandi fer pelagiski flotin at missa av øðrum fiskasløgum við minkandi TAC sum t.d. sild. Vit sum í seinastuni hava flutt skip inn, kunnu undrast eitt sindur á, hvussu lætt ið tað hevur verið at fingið inn- flutningsloyvi. Í okkara tilsøgn um loyvi frá fiski- málastýrinum stendur, at »umsøkjarnir mugu prógva eitt rakstrargrundarlag, sum kann veita trygd fyri, um lanin er burðardygg«. Vit sum eru í vinnuni hava meira og meira tungt við at fáa eina ætlan til at hanga saman og kunnu tí undrast yvir, hvussu lætt tað er at fáa loyvi til at flyta gomul skip inn - eftir tí vit vita - til nógv smærri kvotur og ein sterkt minkandi svartkjaftafiskiskap. Sambært fiskifrøðingar var 1998 eitt heilt serligt ár til svartkjaft. Har var so nógv til, at tað »fleyt yvir« og tí var fiskur at fáa mest- sum alt árið rundan um Før- oyar og millum Føroyar og Ísland. 1999 vart heilt øðr- vísi. Lítið var at fáa aftaná ta vanligu sesongina, sum er frá februar til miðjan mai. Norðmenn hava við fram- komnum verksmiðjutrolar- um roynt at fingið nakað til matna (flak og fars) burtur úr svartkjaftinum, men nið- urstøðan er, at hann er ov smáur til at hetta kann bera til. Tí eru allir norskir svart- kjaftabátar - eisini verk- smiðjubátarnir - gingnir yvir til at fiska alla svart- kjaftakvotuna til ídna. Á fundi síðst í farna ári spurdi eg formannin í Fel- agnum Íðnaðarskip, hví teir ikki keyptu onnur skip og fóru at fiska tað stóru kvot- una, sum liggur fyri einki m.a. í Norðsjónum. Svarið var stutt og greitt, at tað bar ikki til at fáa raksturin at hanga saman og vit kundu keypa kvoturnar hjá teimum bíliga. Vit vita eisini, at norki íðnaðarflotin í fjør hevði eitt katastrofuár og at har ongar íløgur verða gjørdar í henda fiskiskap. Og sama skilið í Danmark. Hesar kvotur eru nú vorðnar »pappírskvot- ur«, sum vit bert gjalda fyri og ikki fiska og áttu tær tí at verið umsettar til veru- ligar kvotur. Fyri at koma aftur til svartkjaftin og tað, at onkur vil kanna flotanum í Bar- entshavinum hann, so haldi eg tað fyri tað fyrsta vera órímiligt, at ein floti skal hava tvinnanda kvotur at dúva upp á. Fyri tað næsta er mín hugsan um hetta, at svartkjafturin undir Føroy- um er brúktur til at handla í Barentshavinum við, meðan vit hava bygt okkum ein meira nútímans flota til sjálvir betri at kunna fiska hann. Tá ið flotin nú er um at vera her, so ber ikki til bara at sópa henda partin av tilverugrundarlagnum und- an honum. Søguliga er heldur einki grundarlag fyri at knýta svartkjaft við Føroyar og tosk í Barentshavinum sam- an. Upprunaliga høvdu hesi bæði fiskasløg einki við hvønn annan at gera. Og tá ið tosað verður um, hvør ið hevur skaffa okkum nøkur søgulig rættindir, ja, so er tað sjálvandi rætt at russiski flotin undir Føroy- um hevur verið við til hetta, men man tykist at gloyma tær mió. av tonsum, sum føroyskir nóta- og svart- kjaftabátar sjálvir hava ført til lands í tí tíðarskeiðinum, sum ætlað er at brúka sum grundarlag - nevniliga frá 1977-1997. Tað fer helst at vera meira enn russarnir hava veitt í sama tíðarskeiði. Gøtu á trettanda 2000 Atli Hansen, form. í Felagnum Nótaskip 5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 5 - 8. januar 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 5 - 8. januar 2000 S A N S I R · T E L 3 5 5 3 5 5 Tingið nýtir ikki síni amboð Høgni Hoydal metir trupulleikarnir í stýrisskipanini vera, at tingið er ov veikt. Tað brúkar ikki tey amboð, tað hevur JOHN JOHANNESSEN – Løgtingið hevur í stýris- skipanini ymisk amboð, tað kann brúka fyri at fáa gjørt sítt arbeiði til lítar. Eitt av hesum amboðum er møgu- leikin at leggja misálit á landsstýrismann, hevur hesin ikki røkt sínar skyldur. Men løgtingið brúkar ikki síni amboð. Høgni Hoydal, lands- stýrismaður, er í fleiri førum samdur við sjónarmiðunum hjá partamanni sínum, Tór- birni Jacobsen, tingmanni, í grein í Sosialinum í gjár. Í greinini finnist Tórbjørn Jacobsen á arbeiðsgongdina í tinginum, og skýrir hann løgtingið einans at vera eina avgreiðslustovu hjá lands- stýrinum. Tískil metir hanns tingmenn sum atkvøðuneyt hjá teimum átta landsstýris- monnunum. Kritikkur móti tinginum Hóast Høgni Hoydal partvís er samdur við Tórbirni Jac- obsen, metir hann ikki, at tað er landsstýrinum, nakað er galið við. Hetta heldur hann eisini, at Tórbjørn Jac- obsen sigur í viðtaluni við Sosialin. – Eg meti atfinningarnar hjá Tórbirni at vera móti tinginum, ið ikki er nóg sterkt at megna sínar upp- gávur. Løgtingið hevur í nýggju stýriskipanarlógini somu møguleikar sum onn- ur parlament í heiminum. Men stýrisskipanin krevur, at tingið styrkir sín leiklut. Tað má brúka síni amboð. Hesi amboð, landsstýris- maðurin vísir á, eru til døm- is at leggja misálit á lands- stýrisfólk, ið ikki røkja sínar skyldur, at seta landsstýris- fólkum fyrispurningar og so framvegis. Høgni Hoydal vísir á, at tingið í seinastu í stóran mun hevur nýtt møguleikan at seta fyrispurningar til landsstýrisfólk, men tá tað kemur til at leggja misálit á landsstýrisfólk, heldur ting- ið sær aftur. Hetta, ásannar Høgni Hoydal, hongur saman við, at tingið er bangið fyri sam- gongusliti, og at tingið ikki fær ætlaða politikk sín í- gjøgnum. Men hann heldur veruligu orsøkina vera, at tingið er ov veikt í mun til landsstýrið. Útinnandi valdið styrkt Høgni Hoydal vísir á, at eft- ir nýggju stýrisskipanini er útinnandi valdið, landsstýr- ið, styrkt við embætismonn- um, meðan tað sama ikki hevur verið galdandi fyri løgtingið. Men hann er vís- ur í, at tað fer at styrkja floksskrivararnir, játtaðir eru á fíggjarlógini, fara at styrkja um politiska arbeið- ið. Somuleiðis heldur hann, at ein umboðsmaður fer at betra um arbeiðið. Landsstýrismaðurin ger tó heilt greitt, at um tingfólk veruliga eru ónøgd við pol- itisku skipanina, má finnast fram til, hvussu betrast kann um hana. – Tað ber ikki til bara at finnast at og so ikki gera nakað meira við málið. Eg taki útsagnirnar hjá Tórbirni Jacobsen sum eitt slag av eftirmeting av stýrisskipan- ini, og haldi eg, at vit eiga at viðgera hetta víðari. Misálit størsti trupulleikin Sambært Høgna Hoydal er størsti politiski trupulleikin í Føroyum misálit á polit- isku skipanina. Fólk hava ikki álit á politisku skipan- ini. Hetta, heldur Høgni Hoy- dal, hongur saman við, at Føroyar ikki eru sjálvstøð- ugar. – Eitt høvuðsemdamálið við at fáa fullveldi er, at vit fáa politisku skipanina at virka sum hon skal. Og hetta megna vit, fáa vit full- veldi. Tí setir tú tær full- veldi sum mál, mást tú fáa hesi tingini í rættlag, annars verður galið. Spurningurin til Høgna Hoydal í hesum sambandi er, um tað yvirhøvur ber til at fáa fullveldi, um hesi tingini ikki verða fingin í rættlag fyrst. Høgni Hoydal er samdur, men sigur, at tingini hanga saman. Tingini verða, eftir hansara tykki, fingin í rætt- lag undir fullveldisgongd- ini. Men so er spurningurin, um tingini ikki eisni skulu betrast, um vit ikki fáa full- veldi. – Jú, sjálvsagt skal polit- iska skipanin fáast í rættlag, hóast vit ikki fáa fullveldi, men skipanin hongur eisini saman við, hvussu stóra á- byrgd vit hava av landinum, sigur Høgni Hoydal. Gott við kunning Sambært Høgna Hoydal er ymiskt gjørt undir hesari samgonguni, ið betrar mun- andi um politiska arbeiðið. Hann vísir á, at løgmaður kunnar samgongutingfólk um lógaruppskot frá lands- stýrinum áðrenn tey fara í tingið, so hesi tingfólk hava møguleika at seta seg inn í málini og koma við við- merkingum og møguligum broytingum áðrenn tingvið- gerðina. Men sambært politiska partamanni hansara, Heina O. Heinesen, formanni Tjóðveldisfloksins, er hetta ikki nakað, sum betrar um politiska arbeiðið. Hann vísti í samrøðu við Sosialin hósdagin á, at hetta bein- leiðis stríðir ímóti fólkaræð- inum og leggur upp til eina- veldi. Grundgevingarnar hjá Heina O. Heinesen vóru, at hetta hevur við sær, at mál eru hálvgum samtykt mill- um samgongutingfólk, áðr- enn tey koma fyri tingið. Tískil sleppur andstøðan als ikki at hava nakra ávirkan á avgerðirnar í samfelagnum, og hetta er ikki rætt, heldur hann. Høgni Hoydal er samdur við Heina O. Heinesen í, at politska viðgerðin sjálvsagt skal vera í tinginum, men hann vísir samstundis á, at tað ikki skaðar, at sam- gongutingfólk eru kunnaði um mál áðrenn tey koma fyri í tinginum. Hetta heldur hann ikki merkir, at tey eru MR - skannarin tikin í nýtslu 1. februar Tað hevur gingið eftir bókini at sett nýggja MR-skann- aran upp á Landssjúkrahúsinum. Í løtuni læra læknar seg at nýta skannaran JOHN JOHANNESSEN Í hesum døgum verður nýggi MR-skannarin, Landssjúkr- ahúsið hevur fingið til gávus frá Tryggingarfelagnum Før- oyar, royndarkoyrdur. Tað hevur gingist eftir bókini at sett skannaran upp, og er ætl- anin, at hann alment skal tak- ast í nýtslu fyrsta februar. Anders Harboe Ree, yvir- lækni á røntgendeildini á Landssjúkrahúsinum, fegn- ast um, at skannarin, ið Landssjúkrahúsið fekk til gávus 17. september í 1998, umsíðir kann verða tikin í nýtslu. Skannarin var ein gáva í sambandi við, at Trygging- arsambandið hendan dagin varð umskipað til partafelag og fekk heitið Tryggingar- felagið Føroyar. Drúgv fyrireiking Hóast Landssjúkrahúsið fekk skannaran sum gávu, hevur tað kostað fitt av pen- ingi at fáa hann inn á rønt- gendeildina. Talan var nevn- iliga um eina stóra maskinu, ið skuldi setast upp í einari lítlari deild í einum sjúrkrahúsið við plásstroti. Tí var neyðugt at gera stórar umbyggingar, ið hava tikið drúgva tíð. MR-skannarin er ein mag- netskannari, ið ógvuliga lætt verður órógvaður av megnetfeltum, sum til døm- is skipum, ið sigla framvið Landssjúkrahúsinum og bilum, ið koyra omanfyri sjúkrahúsið. Fyri at sleppa undan ó- rógvanum av slíkum mag- netfeltum, hevur verið neyð- ugt at isolera rúmið, har skannarin stendur á serligan hátt. Hetta hevur eisini tikið tíð somuleiðis, sum tað hevur kostað pening. Men viðmerkjast skal tó, at hetta er gjørt sum liður í ætlaðu umbyggingunum á Lands- sjúkrahúsinum. Yvirlæknin var fyrstur Læknar og onnur starvsfólk á røntgendeildini á Lands- sjúkrahúsinum hava seinastu dagarnar lært seg at brúka skannaran við at kanna hvønn annan. Yvirlæknin á deildini, Anders Harboe Ree, sigur, at hann var tann fyrsti í skannaranum. Hann vísir á, at tað ikki er heilt vanligt at royndarkoyra nýggj tól við starvsfólkum, men tá talan er um ein MR-skannara kann hetta gerast, tí tað er púra vandaleyst. – Tað eru jú einans radio- strálur, ið koma frá einum MR-skannara, og slíkar verða vit bombarderaði við úr himmalrúminum allan dagin, so tað er als ikki sið- semiliga skeivt av okkum at læra okkum at brúka skann- aran við at kanna okkum sjálvi, sigur hann. Anders Harboe Ree greið- ir frá, at var talan um aðra útgerð, sum til dømis røntgen, hevði ikki verið bor- ið til at roynt útgerðina á starvsfólkini uttan loyvi frá siðsemisnevndini. Eftir fyrsta februar, tá MR- skannarin alment verður tikin í nýtslu, verða tað sjúk- lingar, ið verða kannaðir í skannaranum. Gávan frá Tryggingarfelagnum Føroyar á sjey milliónir krónur – MR-skannarin – er nú sett upp og verður tikin í nýtslu 1. februar Mynd: Jens Kristian Vang hálvgum samtykt áðrenn tey eru komin í tingið. – Fleiri lógaruppskot frá mær eru væl og virðiliga viðgjørd og broytt í tingi- num áðrenn tey eru sam- tykt, og tað eri eg glaður fyri, sigur Høgni Hoydal. Landsstýrismaðurin vísir annars á, at tað ikki er nakað nýtt, at løgtingslimir eru ó- nøgdir við arbeiðsgongdina. Hann vísir á, at hetta eisini hevur verið galdandi undir øðrum samgongum, ser- stakliga tá Føroyar komu undir umsiting í 1992. Høgni Hoydal heldur størsta trupulleikan við politisku skipanin vera, at tingið ikki er nóg sterkt og ikki nýtir síni amboð