mikudagur 2. januar 2008síða 14

14 Løgtingsvalið 19. januar 2008 Tørvurin á eldrabúplássum nøktast: Enn nøkur ár aftrat er fremsta uppgávan at loysa sjálvan kjarnutrupulleikan í eldrarøktini: at útvega búpláss til øll teirra sum hava tørv á tí. Í hesum sam­ gonguskeiði eru 157 nýggj pláss komin aftrat. Men enn langt eftir á mál í ávísum økjum, og tí eru tilsøgnir givnar til bygging av 132 eldrabúplásum aftrat tey fyrstkomandi árini. Nútíðargerð av tí gamla: Í 2010 skal tørvurin á eldra­ búplássum um alt landið vera nøktaður, so at farast kann undir næstu uppgáv­ una, at dagføra/útskifta tey gomlu ellis­ og røktarheim­ ini og sambýlini, sum vóru bygd í eini farnari tíð, og sum als ikki lúka nútíðar krøv. Betri tænasta til heimabúgvandi: ­ Fleiri ressursir skulu til Heimatænastuna at arbeiða við, so tørvurin hjá einstøku brúkarunum kann verða betri nøktaður enn í dag ­ Økisterapiin skal skipast um alt landið og styrkjast, so gomul fáa betri møguleikar fyri øktum likamsvirkni og venjingar­ tilboðum. ­ Døgnvakt skal skipast um alt landið, so heimabúgv­ andi eisini kunnu fáa hjálp um kvøldið og náttina. ­ Mattænastan skal leggjast undir heimatæn­ astuna, so øll gomul kunnu fáa tilboð um góðan kost. Dygdin á eldraheimunum skal lyftast: Eldraheimini skulu hava fleiri ressursir, so tænastan til búfólkini verður betri, og so tey kunnu skipa virk­ semið eftir Eden­háttinum: ­ Størri trivnaður á sam­ býlum og røktarheimum við at broyta tey frá stovnum, stýrdir eftir óliðiligum starvs­ fólkaskipaðum manna­ gongdum ­ til eldraheim, har gerandisdagurin er tillagaður ymiska tørvinum hjá búfólkunum. ­ Búfólkini luttaka í tilrættalegging og útinning av dagliga virkseminum, matgerð, reingerð, undir­ haldi o.ø. aktivitetum. ­ Persónligi integriteturin skal virðast við at tey ikki takast av ræði. ­ Samband við skúla og dagstovnar, so ættarliðini kunnu bindast saman, fyri at skapa virðing og forstá­ ilsi fyri hvørjum øðrum ­ Samband við djór, urta­ garðsarbeiði, umhvørvið í bygdini, fólk og náttúru. Umsorganararbeiði lokalt trivnaðartiltak: Umsorganararbeiði skal umskipast, so dagtilhaldini verða lokal kommunal trivnaðartiltøk, meðan mattænastan verður skipað sum eitt tilboð frá heimatænastuni Sertænastur fyri eldri fólk við serligum tørvi: Millum tey eldru eru nógv, sum hava annan serligan tørv enn bert ein vanligan røktartørv. Neyðugt er at menna sertænasturnar til hesar ymisku bólkarnari: ­ Demensøkið: umframt dagtilboð skal ein størri partur av búplássunum úti í økjunum skipast fyri dement, og tænastan skal styrkjast fakliga við at skipa serligt ráðgevandi demens­toymi. ­ Gerontopsykiatri: til eldri sálarsjúk skulu skipast bútilboð úti í økjunum, fyriskipað av heimatæn­ astuni. Tænastan til eldri sálarsjúk skal mennast fakliga við serligum geron­ topsykiatriskum toymi. Fyribyrging móti tunglyndi hjá eldri skal vera sam­ skipað átak fyri heima­ tænastu, økispsykiatri og kommunulæknaskipan. ­ Eldri menningartarnað: menningartarnað verða eisini røktarsjúklingar, og mugu tí serstøk bútilboð og serstakar tænastur skipast til teirra úti í økjunum. ­ Eldri misbrúkarar hava serstakan tørv á røkt, sum røkkur útum vanligu heima­ tænastuna. Tí má ein ser­ stakur innsatsur á hesum øki fyriskipast. Menning av føroyskari eldrafrøði: Faklig serfrøði og gransking á eldraøkinum, sum ikki er í dag, skal uppbyggjast: Gerontologi, um broyt­ ingarnar, sum henda við okkum sohvørt vit eldast, og Geriatri, um eldrasjúkur og eldraheilsurøkt. Bygnaðarligur reformur av eldrarøktini: Í staðin fyri negativu sundur­ liðingina av eldrarøktini í dag millum heimarøkt, sjálvsognarstovnar, komm­ unalar og landsmyndug­ leikar, skal fremjast ein skip­ anarlig integratión ella samansjóðing av allari eldra­ røktini, tvs. heimatænastuni til heimabúgvandi og øllum ellis­ og røktarheimum og sambýlum, so at tað í eins­ tøku økjunum verður ein eldrarøkt, ein integreraður rakstur, viðv. visitatión, tilrættalegging, virksemis­ og ressursustýring. Lógarfesting av eldrarættindum: Ein serlig eldralóg skal gerast sum rammulóg um tilboð og rættindi, sum myndugleikar­ nir skulu tryggja teim eldri. Samstundis skal gerast ein ser­ lig rammulóg, sum regulerar virksemið á eldraheimunum. Fíggjarlig javnseting: Fíggjarligi ójavnin millum búfólk á ellis­ og røktar­ heimum og á sambýlum skal burtur. Búfólkini skulu hava alla sína pensjón útgoldnað og heldur gjalda fyri veittar tænastur. Fjølbroytni í eldraíbúðum: Frá standardiseraðum eldrabúplássum til størri fjølbroytni í menningini av bústaðartilboðum til eldri, so tað verður tikið nógv størri fyrilit fyri persónlig­ um ynskjum, so sum egnar eldraíbúðir, lutaíbúðir sum vardar íbúðir, umframt sambýli og røktarheim. Aktivering av eldri og avvarandi: Tey eldru og teirra avvar­ andi skulu kunna luttaka sum ein aktivur partur í tilrættaleggingini og fyriskipanini av eldra­ tænastunum á staðnum. Brúkararáð skulu skipast við einstøku heimini. Eldraráð skulu skipast fyri heildarvirksemið hjá eldrarøktini í einstøku økjunum. Starvsfólk og faklig menning: Ein av størstu avbjóðingun­ um í eldrarøktini er at tryggja nøktandi fakligar og trivnaðarligar umstøður fyri øll tey, sum nú starvast í eldrarøktini, og fyri at kunna rekruttera tær nógvu góðu hendir, sum brúk verður fyri aftrat í komandi árum. Uppgradering av røktar­ fakliga økinum: betri út­ búgvingartilboð við sjúkra­ røktarfrøðiútbúgving á bachelorstigi, sum eisini má standa verandi starvsfólkum í boði við eftirútbúgvingar­ møguleikum. Nýggjur almanna­ og heilsuskúli, sum eitt meira attraktivt útbúgvingartilboð fyri heilsurøktarar og heilsuhjálparar. Upplyfting av fakliga yrkinum: eins og í heilsu­ verkinum skulu fakligu mørkini í Nærverkinum flytast uppeftir í yrkisligum funktiónum millum fakbólkarnar. Kompetansur og trivnaður: Rúmligari skipan av røktarøkinum: sohvørt tørvurin av eldrabúplássum verður nøktaður, skal hetta geva rúm hjá heimatænast­ uni fyri betri arbeiðsum­ støðum, eins og bygnaðar­ liga integratiónin av allari eldrarøktini skapar betri møguleikar fyri fyriskipan av uppgávunum. Breiðari fakligar kom­ petansur og størri trivnaður í starvsvirkseminum við at arbeitt verður eftir sonevnda Eden­háttinum, og størri dentur verður lagdur á fólkaheilsupolitisk mál, um at stimbra einsvæl kropsliga sum andliga førleikan hjá teimum eldru. Eisini eigur at vera latið upp fyri øðrum fakligum kompetansum, sum t.d. pedagogiskum, inni á hesum arbeiðsøkinum. Framtíðar eldrarøkt soleiðis skulu vit skipa framtíðar eldrarøktina í Føroyum landsstýrismaður Javnaðarflokkurin Hans Pauli strøm Val Føroyar skulu mennast til at vera eitt áhugavert stað hjá virkisfúsum fólki at byrja vinnu Hugburður fólksins um íverksetan og íverksetarar ávirkar hug tess at ganga hesa leið. Í summum lond­ um verða fólk frá barns­ beini eggjað til at gerast íverksetarar, og lagt verður í tey, at íverksetarar eru slóðbrótarar og fyrimyndir. Soleiðis hevur ikki verið í Føroyum sjálvt her altíð hevur búleikast kreativ fólk, sum væl hava duga at brotið upp úr nýggjum. Fólkaskúlin Fólkaskúlin átti at tikið íverksetan íálvara. Ikki tí, at næmingar frá fyrsta klassa skulu læra, at gera handilskvinnur/menn. Men í fólkaskúlanum skulu næmingar læra at arbeiða skipað við nýskapan í øllum lærugreinum. Í fólka­ skúlanum skal dentur verða lagdur á íverksetan við verkætlanum, evnisdøgum og íverksetaraspølum ella við kappingum. Miðnámsskúlar Í miðnámsskúlanum skulu allir næmingar hava tilboð um frálæru í íverksetan. Í løtuni útbjóðar Handils­ skúlin og Tekniski skúli lærugreinina “ungt virki”. Hetta hevur eydnast væl og dáma næmingar stak væl hesa lærugrein. Mentamálaráðið eigur at arbeiða fyri, at lærarar á miðnámsskúlunum, sum undirvísa í íverksetan fáa neyðuga eftirútbúgvingina. Í lógum og kunngerðum skal standa, at miðnáms­ skúlin er við til at menna íverksetanarkunnleikan hjá næminginum. Tað skal loysa seg at skapa sín egna vinnuveg Í Danmark hevur stjórnin eftir 4 árum klára, at broytt hugburðin, hjá dømum, mótvegis íverksetarum. Ímeðan tað fyri sløkum 4 árum síðani als ikki var kool, at skapa sín egna vinnuveg er tað í dag nakað man sær upp til. Hetta hevur danska stjórnin gjørt við miðvísum tiltøkum. Tað skal loysa seg at skapa sín egna vinnuveg, tí samstundis sum íverksetarin tekur váða á seg, skulu útlit fyri at vinna pening vera góð. Vit skulu líta á orðataki: “ Tá tað regnar á prestin so dryppar á deknin”. Við øðrum orðum, tá ið íverksetarin hevur góð kor og klára seg væl so gongur eisini væl í samfelagnum sum heild. Eg vil arbeiða fyri betri korum hjá vinnulívinum og íverksetarum í Føroyum. Íverksetan - Tá tað regnar á prest so dryppar á degn Fólkaflokkurin Kitty may EllEfsEn Val Nr. 1 - 2. januar 2008 18 viðmerkingar Poul Michelsen hevur fingið ilt av einari almennari við­ merking hjá mær um, at eg vil hava gjøgnumskygni um hvussu tey ymisku valevnini fíggja teirra valstríð, tí hetta aftursvar. Nú havi eg ikki havt til vana at senda jólaheilsanir til Poul Michelsen, so hví hann tekur eina av teimum mongu almennu viðmerkingunum sum eg geri til sín, tað kann bert hann svara uppá. Eg havi aldrin lagt Poul Michelsen undir at hava gjørt nakað sum helst og er einki undarligt í tí. Mín boðskapur er tann, at tað skal vera fult gjøgn­ umskygni í øllum polit­ iskum avgerðum, eisini í mun til hvussu flokkar og hvussu tey einstøku val­ evnini fíggja teirra valstíð, tað er tað ikki í dag. Sum í okkara granna­ londum, mugu reglar gerast, ið týðuliga áseta krøv til upplýsing hvar politiskir sponsor pengar koma frá. At Poul roynir at arga vinnulívsfólk til at trúgva, at eg leggi tey og øll valevnir við egnum virki undir eitt og hvørt óheppið virksemi er bara for bíligt av honum, serliga tá havt verður í huga, at eg sjálvur havi egið virkið. Eg fari at bjóða Poul Michelsen øðrum valevnum um at gera tað sama sum eg, og framleggja ein fullfíggjaðan roknskap av valstríðnum og í honum upplýsa hvar fíggingin kemur frá. Meira um hetta og annað á www.hedindp.com Eg vil bert hava gjøgnumskygni Sjálvstýrisflokkurin HEðin D. PoulsEn Val