mikudagur 9. januar 2008síða 9

9 tíðindi Nr. 6 - 9. januar 2008 Veljarafundurin í Trongisvági í gjár­ kvøldið varð ov nógv eyðkendur av sem­ju. Sem­ju um­, at útjaðarin skal m­ennast. Sem­ju um­, at vælferð og tey bleytu virðini skulu raðfestast hægri. Sem­ju um­, at um­hvørvið skal verj­ ast. Og sem­ju um­, at útbúgving skal fáa størri játtan. Ov lítið varð gjørt við at gera ítøkiligar raðfestingar og at siga tað hart fyri veljaranum­ Veljarafundur Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo ABC flokkarnir hava úr at ge­ra við at kína hvønnannan við hárunum, nú hálvonnur vika e­r til valið. Hóast floks­ le­iðararnir vísa á, at “allir møgule­ikar e­ru opnir”, so be­nd­ir okkurt á, at sam­ gonguflokkarnir fe­gnir vilja hald­a fram við he­sum sam­ starvinum. Á ve­ljarafund­inum í gjár­ kvøld­ið var tað se­rliga løg­ maður, sum hálovaði und­an­ farnu samgongu. Hóast Høgni Hoyd­al roynir at koy­ ra grús í maskinaríið hjá ABC, he­vur he­tta ikki e­yd­­ nast higartil. Eingin ivi e­r um, at ynki­ samanse­tingin hjá løgmanni í løtuni e­r e­itt framhald­and­i samstarv millum ABC flokkarnar. Kringvarpið he­vði annars tikið kritikkin av tí fyrsta fund­inum til e­ftirte­ktar, og he­sufe­rð sluppu onnur val­ e­vni ikki framat at se­ta d­ags­ skránna. Fund­urin var nógv me­rkt­ ur av, at politikararnir ofta vóru samd­ir um tað e­nd­aliga málið, me­n kappaðust um at taka æruna fyri framstig og at brigsla hvørjum øðr­ um fyri vanrøkt á øðrum økjum. Ve­ljarin gjørd­ist tí ikki so nógv klókari. Blokkurin? Kaj Le­o Johanne­se­n vild­i annars hava e­itt kjak um blokkin úr d­anska statskass­ anum. Hann e­ftirlýsti e­inum kjaki um blokkin. Jóanne­s Eid­e­sgaard­ he­vur sagt, at Javnaðarflokkurin ongantíð he­vur havt nakran trupulle­i­ ka við d­onskum pe­ngum, me­n hann he­vur tó e­isini róð framund­ir, at vit við tíð­ ini e­iga at loysa okkum frá d­onskum pe­ngum. Fólka­ flokkurin he­vur gre­itt me­ld­­ að út, at blokkurin við tíðini skal burtur, og at e­in bre­ið búskparlig se­mja skal slóða fyri he­sum. Á he­sum økinum e­r stór óse­mja millum samgongu­ flokkarnar og se­rliga mill­ um Fólkaflokkin og Sam­ band­sflokkin. Endurføðingin hjá Sjálvstýrinum heldur fram Sjálvstýrisflokkurin he­vur ve­ruliga brynjað se­g við fle­iri spe­nnand­i vale­vnum til he­tta valið, og ábe­nd­ingar e­ru um, at flokkurin fær tve­ir tinglimir vald­ar he­su­ fe­rð. Á fund­inum í gjár gjør­ d­u se­rliga Kári á Rógvi og Hans Blaasvær vart við se­g. Hans Blaasvær he­vur gjørt vart við se­g se­inastu mánaðirnar í samband­i við mótmæli av raðfe­stingunum hjá sitand­i løgtingi. Hans Blaasvær nýtti aftur høvi í gjárkvøld­ið staðfe­sta se­g sum tunnilsmótmælismann. ­ He­vði e­g havt e­ina milli­ ard­, so he­vði e­g ikki koyrt hana í e­itt hol, me­n he­ld­ur brúkt pe­ningin til e­itt uni­ ve­rsite­t í Føroyum. Politikk­ ur snýr se­g um raðfe­stingar, se­gði Hans Blaasvær. He­tta e­r e­in roynd­ at se­ta vælfe­rð og útbúgving upp ímóti útbygging av sam­ fe­rðsluke­rvinum og se­rliga tí kostnaðarmikla tunlinum til Sand­oynna, har vit skulu raðfe­sta vælfe­rðartænastur og útbúgving framum tun­ lar. Á hinum vonginum stóð Páll á Re­ynatúgvu. Hann ávaraði ímóti e­inum ófrætta­ ke­nd­um ráki, har borgarar land­sins ve­rða gjørd­ir upp í pe­ngum. ­ Hvussu nógv kostar e­in gásad­alskona? Ella hvussu nógv kostar e­in d­albingur, spurd­i sand­oyartingmaðurin re­toriskt. He­sir báðir politikarar ímynd­a tað stríð, sum he­vur tikið se­g upp í føroyska samfe­lagnum se­inastu tíð­ ina. Annar vongurin vil broyta raðfe­stingarnar á fíggjarlógini, sole­iðis at t.d­. tunlar ve­rða se­ttir me­ira niðalaga á listanum. Hin vongurin vil hava fle­iri útbyggingar á samfe­rðslu­ økinum og vilja ikki at se­ta vælfe­rðina upp ímóti te­im­ um sokallaðu hørðu virðun­ um. He­tta he­vur e­yðke­nt val­ stríðið higartil og fe­r óivað at ge­rast me­ira sjónligt framyvir. Semja eyðkendi veljarafundin í Trongisvági Nøgdirnar av CO2 í atm­osferuni eru tær størstu, sum­ eru m­áldar seinastu 650.000 árini. Ein ítøkilig avleiðing er heitari sjógvur kring Føroyar. uMHVØrVI Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Jørðin e­r sum e­itt vakstrar­ hús, har atmosfe­ran e­r glas­ ið, sum ve­ksur í tjúkd­ so hvørt CO2 mongd­irnar økj­ ast. Størri og størri partur av hitanum, sum sólarljósi ve­rður gjørt um til, tá tað rakar jørðina, sle­ppur ikki út aftur í rúmd­ina. Avle­ið­ ingin e­r, at miðalhitin á jørð­ ini ve­ksur orsakað av CO2 og øðrum ve­ðurlagsgassum, sum av mannaávum ve­rða le­id­d­ út í atmosfe­runa. He­si se­inastu árini e­r sjógvurin í Norðuratlants­ havinum vorðin alsamt he­it­ ari. Í Norðsjónum e­r miðal­ hitin hækkaður við 1,05 hitastigum, árini frá 1977 til 2001. Sama gongd­ ge­r se­g gald­and­i við Føroyar. Í 1993 var miðalhitin við Før­ oyar 7, 4 hitastig, me­ðan hann í 2003 var hækkaður til 8,8 hitastig. ­ He­tta, at sjógvurin ge­rst he­itari, broytir livilíkind­ini hjá fiskinum og ávirkar sostatt útbre­iðslumynstrið. Te­y fiskasløg, sum trívast í he­itari sjógvi, kunna flyta se­g norðure­ftir, tí livilíkind­­ ini í he­sum økinum nú e­ru vorðin be­tur. Tað viðførir, at norðara útbre­iðslumarkið ve­rður flutt norðure­ftir. Hjá te­imum fiskasløgunum, sum liva í kald­ari sjógvi, ve­rsna livilíkind­ini. He­si kunna flýggja und­an varm­ anum, antin við at flyta se­g longur norður, e­lla fara á d­jypri vatn, har sjógvurin e­r kald­ari, sigur Eyðfinn Magnusse­n, lívfrøðingur. Kanningar av fiski í Norð­ sjónum vísa, at sjálvur kjarnin í útbre­iðsluøkinum hjá nærum 2/3 av fiskasløg­ unum í Norðsjónum he­vur flutt se­g. Í fle­stu førum hava fiskasløgini flutt se­g longur norður, me­n tað e­ru e­isini te­y, sum hava flutt se­g suðure­ftir og onkur te­ir­ ra stand­a d­jypri í d­ag e­nn fyri 25 árum síðani. ­ Vit hava ikki nakrar nágre­iniligar kanningar í Føroyum, me­n glýsufiski, sum fyrr bara fanst á Føroya Banka, e­r nú at finna á land­­ grunninum. Kjaftsvartur kongafiskur, sum áður e­in­ ans he­lt til sunnanfyri Før­ oyar, e­r te­y se­innu árini komin munand­i longur norður, so hann e­ins og glýsufiskurin kann sle­ppa í kald­ari sjógv. Altjóða ábyrgd Hóast føroyska útlátið ikki te­lur nógv í altjóða saman­ hangi, so mugu Føroyar e­ins væl og onnur lond­ taka síni tøk fyri at minka um útlátið av ve­ðurlagsgassum. Føroyar e­ru millum te­y lond­, sum útle­iða me­st av CO2 í mun til fólkatalið. Staðfe­stast kann, at Før­ oyar vóru ov se­inar á sjóvar­ fallinum í mun til Kyoto­til­ gongd­ina. Samstund­is e­ru he­imsins lond­ farin und­ir at ge­ra nýggja, altjóða avtalu, sum skal avloysa Kyoto­ sáttmálan. Heimsins veðurlag í kreppu - Hvat kann løgtingið gera: - Seta í verk ítøkilig tiltøk, sum virka fyri at minka um føroyska CO2 útlátið – evt. fyri hvørja vinnugrein og húsarhald - Áseta CO2 kvotur - Seta í verk fíggjarlig stýringsamboð – so sum serligt gjald á CO2 útlát - Áseta krøv til bjálving av bygningum - Stuðla verkætlanum, sum hava til endamáls at menna orkusparandi skipanir til m.a. fiskiskip og øðrum orkukrevjandi vinnum - Menna orkukeldur, sum eru grundaðar á varandi orku - Vera við í tilgongdini nú avloysarin fyri Kyoto skal gerast FAKTA Sosialurin og Rás2 seta fokus á náttúru- og umhvørvismál. Í Sosialinum síðstu dagarnar hava vit umrøtt ymisk viðurskifti á økinum, og í kvøld klokkan 1930 verða náttúru- og umhvørvismál evni á politiskum Trapputingi í Miðlahúsinum. Trapputingið, ið verður skipað í samstarvi við Lívfrøðingafelagið, verður sent beinleiðis á Rás2. Kaj Leo Johannesen eftirlýsti greiðum útmeldingum frá hinum flokkunum um blokkstuðulin Áhoyrararnir sluppu veruliga til orðanna á valfundinum í Trongisvági. Tíbetur hevði Kringvarpið syrgt fyri, at valevni ikki sluppu at seta dagsskránna