hósdagur 10. januar 2008síða 10

10 tíðindi Nr. 7 - 10. januar 2008 - Tað besta kontrollið er at lata vera við at játta pening til føroyska list og mentan. Og alt bendir á, at føroyskir politikarar als ikki ynskja at skapa karmar fyri frælsari list. Tað sigur Arnbjørn Ólavs- son Dalsgarð, formaður í Rithøvundafelag Føroya. Spurdur, hvussu hann vil lýsa føroyskan mentanar- politikk anno 2007, sigur hann seg ikki kunna lýsa ein politikk, sum ikki er til. - Vit hava jú ongan orð- aðan føroyskan mentanar- politikk í Føroyum, og við støði í teimum láturligu upp- hæddum, sum verða settar av til føroysk listafólk, er tað eftirhondini trupult at koma til aðra niðurstøðu enn hana, at politiski mynd- ugleikin í Føroyum ikki ynskir eitt virkið mentanar- lív, sigur formaðurin í Rit- høvundafelagnum. Arnbjørn Ólavsson Dals- garð heldur, at føroyskir politikarar eftir øllum at døma eru ræddir fyri tí fríu listini, sum í síni náttúru er avbjóðandi og flytur mørk. Og besti hátturin at hava tamarhald á listini er at lata vera við at játta neyðuga peningin. - Tær útsagnir, sum áður eru komnar frá føroyskum politikarum um t.d. sjón- leikin Ginusøgur, avdúka, hvør hugburður ræður mill- um fleiri føroyskar politik- arar. Eitt nú hjá táverandi tingliminum Jógvani á Lakj- uni, sum í dag er menta- málaráðharri. At hann skuldi gerast mentamálaráð- harri eftir slíkar útsagnir, er heilt ótrúligt, sigur formað- urin í Rithøvundafelagnum. List sum vinna Arnbjørn metir, at umstøð- urnar fyri føroysk listafólk framvegis eru út av lagi vánaligar. Játtanirnar hækka ikki. Og tey álit um før- oyskan mentunarpolitikk, sum eru skrivað, verða ikki førd út í lívið. Samanumtikið er mentan sambært Arnbirni framvegis eitt forfjónað leysingabarn í politisku skipanini og er eisini rætti- liga ósjónlig í valskráunum hjá flokkunum nú upp undir valið. Arnbjørn peikar á Ísland sum dømi um, hvussu íløg- ur í list og mentan kunnu gerast stórar útflutnings- vinnur og geva stórt fíggjar- ligt avkast. Vegurin fram er sambært Arnbirni ein mið- vísur og langsiktaður ekspansivur mentunarpoli- tikkur, har vit tora at satsa fíggjarliga. - Men tað hevur eingin politikari í Føroyum hug- flog til at hugsa, metir Arn- bjørn. Fremsta ynskið hjá for- manninum í Rithøvunda- felagnum fyri eina nýggja samgongu er, at játtanin til Mentunargrunn Landsins verður hækkað. Ein játtan, sum í dag er á 5,6 milliónir krónur. - Álitið frá 2002 mælir til at veita Mentunargrunninum tíggju milliónir, og hetta eigur ein komandi sam- gongu at seta sær sum mál. Tað eru altso ikki nógvir pengar samanborið við allar tær íløgur, sum annars verða gjørdar, sigur formað- urin í Rithøvundafelagnum at enda. HíS - Vit síggja alskyns góð initiativ frá okkara listafólki, men ongan respons frá politiska myndugleikanum. Vit mangla framvegis at taka eitt grundleggjandi kjak um, hvat vit vilja við føroyskari mentan, hvønn leiklut hon yvirhøvur skal hava, og hvørt hon skal stuðl- ast frá almennari síðu ella ikki. Sum formaður í Mentunar- grunni Landsins hevur Rói Patursson hvørt ár ábyrgdina av at umbýta tær 5,6 milli- ónir krónurnar til føroysk listafólk, sum Mentunar- grunnurin fær játtað á fíggjarlógini árliga. Grunn- urin er sambært Róa eitt fantastiskt framstig, men hann er skjótur at undir- strika, at við núverandi játt- an megnar grunnurin als ikki at nøkta “tann kvali- fiseraða eftirspurningin”, sum hann málber seg. - Játtanin skal í øllum før- um tvífaldast, áðrenn vit kunnu nøkta tørvin hjá teim- um kvalifiseraðu listafólk- unum, sum søkja um pen- ingaligan stuðul. Um vit so taka allar aðrar umsøkjarar eisini, sum enn ikki hava etablerað seg, gerst játtanin alt ov lítil, sigur Rói Paturs- son. Um vit framhaldandi ynskja føroyska leiklist, føroysk tónlist og føroyskar bókmentir, so krevur tað sambært Róa, at vit her og nú taka eitt grundleggjandi kjak um, hvat vit í roynd og veru vilja við føroyskari mentan. Eitt kjak, sum sam- bært formanninum í Ment- unargrunninum ongantíð hevur fingið gjøgnumbrot í politiska rúminum. - Summi halda, at mentan als ikki skal stuðlast, og at vit als ikki skulu hava ein virknan almennan mentunar- politikk. Fair nokk. Men lat okkum so fáa staðfest, at hetta er politiski viljin. Lat okkum um ikki annað fáa eitt breitt politiskt kjak um, hvat vit vilja við føroyskari mentan, um hon skal stuðl- ast alment, og um mentan yvirhøvur er ein politisk ábyrgd. Tí tað tykist eftir- hondini ikki so sjálvsagt, at politikarar halda seg hava ábyrgdina av einum góðum listarligum umhvørvi. Í stóran mun rúmar føroyskur politikkur framvegis ikki hugtakinum “mentan”, sig- ur Rói Patursson. Veiðusamfelagið Rói heldur, at føroyskur polit- ikkur søguliga hevur snúð seg um fisk og samferðslu. Og at okkara politikarar fram- vegis ikki hava umstillað seg til eitt nýtt samfelag og eina nýggja samtíð, sum krevur, at vit eisini fara at raðfesta onnur øki. - Føroyskir politikarar tykjast partvís liva við ein- um farnum samfelagi í mønini, sum ikki setir prís á tey mentanarligu, listar- ligu og estetisku virðini, sigur formaðurin í Ment- unargrunninum. Hann fegn- ast um tey álit, sum eru gjørd, men harmast um, at tað veruliga kjakið og avgerðirnar ikki koma. - Vit síggja nøkur upplop av og á, men so doyr kjakið aftur, og føroyskt mentunar- lív má framhaldandi finna seg í at virka undir alt ov vánaligum umstøðum. Vón- andi fer komandi samgonga at leggja á annan bógv, end- ar Rói Patursson. HíS Mentan Heini í Skorini og Anna V. Ellingsgaard heini@sosialurin.fo anna@sosialurin.fo Tey eru ónøgd. Og tey eru vónbrotin. Rói Patursson, formaður í Mentunargrunni Landsins, Arnbjørn Ólavs- son Dalsgarð, formaður í Rithøvundafelagnum, Jenny Petersen, forkvinna á Tjóðpalli Føroya, og Carl Johan Jensen, rithøvundur og limur í umboðsráðnum í Listafólkasambandi Føroya (LISA). Og kanónin verður vend ímóti føroyskum politikar- um, sum sambært teimum fýra hava slept føroyskum listafólki upp á fjall. Fyri summi er talan um líkasælu. Fyri onnur um ein tilvitaðan politikk. Tilvitað kúgan Fyrst og fremst eru tey fýra samd um, at alt ov lítið av peningi verður játtaður. Mentunargrunnurin fær 5,6 milliónir á fíggjarlógini árliga, og Tjóðpallurin fær 3,2 milliónir. Rói Patursson sigur, at játtanin til Mentun- argrunnin minst skal tví- faldast, um hann bert skal megna at nøkta eftirspurn- ingin hjá “teimum kvali- fiseraðu umsøkjarunum”, sum hann málber seg. Tað eru tey listafólkini, sum eru etablerað og hava staðfest sítt virði. Jenny Petersen á Tjóðpallinum sigur, at hon brýtur lógina fyri Tjóðpallin hvønn tann einasta dag, tí hon við síni játtan als ikki megnar at liva upp til krøv- ini í lógini. Formaðurin í Rithøvunda- felagnum, Arnbjørn Ólavs- Fýra fólk, sum vara av føroyskari mentan, hava fingið nóg mikið. Og hvør í sínum lagi eru tey samd um, at føroyskir politikarar tilvitað ella ótilvitað týna tað listarliga umhvørvið í Føroyum. Fyri onkran er orsøkin politisk líkasæla. Fyri onkran annan er talan um ein tilvitaðan politikk, hvørs endamál er at halda listarliga umhvørvinum í Føroyum niðri. Nú rópa tey varskó NEYÐA Listafólkini stríðast – men politikararnir sova Ræðslan fyri frælsari list