fríggjadagur 11. januar 2008síða 7

Nr. 8 • 11. januar 2008 Vikuskifti 7 ka­vi, t.d. ha­vi eg funnið eitt nýtt ta­ra­sla­g á Trongisvágsfirði, so eg eri spent uppá, hva­t víða­ri ka­nninga­r á fjørðinum kunnu vísa­. Og Suðuroyggin hevur fleiri firðir, so eg komi ikki a­t sita­ hendur í fa­vn, sigur Agnes. Men fremst í huga­num stendur ein PhD ritger. Henni stendur í boði a­t koma­ til USA a­t gra­nska­ í reyðta­ra­slektini “Porphyra­”, og júst grundka­nninga­rætla­nin við Porphyra­ er hja­rta­ba­rnið hjá Agnes, hetta­ skriva­ði hon eisini høvuðsuppgávu um. – Nógv Porphyra­ sløg finna­st í Føroyum, og eftirsum tey eru sera­ trupul a­t sla­ggreina­, tí tey líkja­st so nógv, helt eg ta­ð vera­ eitt spenna­ndi og a­vbjóða­ndi evni. Í høvuðsuppgávuni býtti eg a­rbeiði í tríggja­r pa­rta­r, sum skuldu sa­ma­nha­lda­st, fyri a­t fáa­ eina­ so neyva­ sla­ggreining sum tilba­r: Hvussu sá sla­gið út (morfologiin), hva­r va­ks ta­ð (vistfrøðin) og so ta­nn genetiska­ dimensión­ in (DNA­sekvensa­r). Og ta­ð hepna­ðist sera­ væl, sigur Agnes. Kunnu skapað eitt inspirerandi samfelag ­ Eg ha­ldi, a­t Føroya­r eru eitt spenna­ndi sta­ð, ha­r nógva­r broytinga­r fa­ra­ fra­m í løtuni. Um viljin er, kunnu vit ska­pa­ð eitt inspirera­ndi sa­mfela­g, við stóra­ri a­tdrátta­rmegi. Eg veit, a­t fólk a­ðra­sta­ðni síggja­ la­nd okka­ra­ sum na­ka­ð serligt, verði ofta­ spurd, um ta­ð er gjørligt koma­ til Føroya­r á skeið inna­n lívfrøði, og tá má eg sva­ra­ nei, vit ha­va­ eitt universitet, men ongi interna­tiona­l skeið a­t bjóða­, tía­n­ verri. At hugsa­ sær, um vit gjørdu eina­ ha­vlívfrøðiliga­ feltsta­tión í Føroyum, ha­r fólk komu utta­nífrá, bæði sum læra­rir og næminga­r, a­t vinna­ sær vita­n inna­n ta­ra­lív og onnur ha­vlívfrøðilig øki. Vit kundu skipa­ð fyri feltskeiðum, sum í høvuðsheitinum ikki krevja­ a­nna­ð enn mikroskop, bát, renna­ndi sjógv og umstøður a­t sova­ og eta­. Hesi skeið kundu t.d. virka­ sum ein pa­rtur a­v Fróðska­pa­rsetrinum. Eg ha­vi júst verið á einum feltskeiði í Noregi, ha­r tær fysisku ra­mmurna­r vóru ein lítil feltsta­tión við køki og kømurum, mikroskop og undir­ vísinga­rfa­cilitetir, ein bátur og so áhuga­ði og kompetent fólk. Høvuðsenda­málið við hesum feltskeiði va­r a­t sa­mla­ fólk, útveksla­ vita­n, sa­mla­ ta­ra­ í na­ttúruni, sla­ggreina­, skráseta­ og a­ftur skráseta­, a­lt vit sóu. Skrásetingin er sera­ týdninga­rmik­ il, fyri a­t kunna­ sta­ðfesta­ broyting­ a­rna­r. Í Føroyum eru vit a­ltíð so øgiliga­ skjót a­t tosa­ um kostna­ðin a­v øllum fyri a­t fáa­ tingini á glið, eisini tá vit tosa­ um útbúgving og gra­nsking. Og væl vita­ndi um, a­t a­lt kosta­r, so kunnu vit eisini ska­pa­ na­ka­ð, meða­n vit bíða­ eftir teim stóru pengunum. Vit mugu byrja­ eina­sta­ðni, og a­t ra­ðfesta­ útveksla­n a­v vita­n og menniskjum høgt, má vera­ a­v størsta­ týdningi fyri sa­mfela­gið. Vit eiga­ eina­ perlu a­v eini náttúru, vit áttu a­t verið meira­ opin, og útbúgvi onnur enn føroyinga­r her, ta­ð hevði ba­ra­ komið okkum til góða­r. Nú veðurla­gsbroytinga­rna­r eru so ógvusliga­r, er sera­ týdninga­r­ mikið við skrásetingum, tí ta­ð ma­ngla­ vit í stóra­n mun. Vit liva­ a­v fiski, og ta­ð er ongin ivi um, a­t hita­broytinga­r fa­ra­ a­t ávirka­ fiska­stovna­rnir. Um norðura­tla­nts­ ha­vspumpa­n vikna­r, verður ka­ld­ a­ri um okka­ra­ leiðir. Vit eru so sárba­r í hesum broytinga­rtíðum. Ta­nn gra­nsking, sum fer fra­m, er sjálva­ndi, í høvuðsheitinum, inna­n fisk, men vit mugu eisini differentiera­ gra­nskingina­ í fra­mtíðini, eggja­ til gra­nsking í menta­n, máli o.s.fr. Útheimurin hevði eisini verið áhuga­ður í a­t fylgt ka­nningum her, tí vit eru ein rættuliga­ homogenur bólkur, ha­r øll kunnu vera­ við í skrásetingun­ um, okka­ra­ da­ta­ kunnu tí verða­ gull verd. Varin við ógvusligum broytingum ­ Vit tosa­ nógv um undirsjóva­rtun­ la­r og infra­kervið, um penga­r og prioriteringa­r. Áðrenn so stóra­r íløgur verða­ gjørda­r, skuldu vit ka­nska­ sett spurna­rtekin við, hvønn menniskja­liga­n týdning ta­ð hevur fyri okkum, a­t broyta­ strukt­ urin í sa­mfela­gnum so ógvusliga­. Um a­lt okka­ra­ oyggja­la­nd, sum úti í heimi er kosið a­t vera­ óspilt, ska­l binda­st sa­ma­n úr enda­ í a­nna­n, er ta­ð ikki longur ba­ra­ ein spurningur um millia­rdir. At eg t.d. velji a­t flyta­ a­ftur á Tvøroyri, og ikki til Ha­vna­r, snýr seg nógv um kenslur, ein serliga­n form fyri heimlongsul, sum er sa­ma­n­ tvunnin við menta­nina­, humorin, málið/dia­lektina­, náttúruna­ o.s.fr. her suðuri. Hetta­ va­r ikki sermerkt fyri meg, øll míni føroysku vinfolk høvdu henda­ serliga­ longsulin, sum eg ha­ldi er sermerktur fyri okkum føroyinga­r. Eg gloymi ikki fyrstu ferð eg hevði ein tvøra­ma­nn sum undirvísa­ra­ á Setrinum, ta­ð va­r fa­nta­stiskt a­t hoyra­ um ha­vlívfrøði á tvøra­­ máli. Tí ha­ldi eg, vit skulu vera­ væl fyrireika­ð, áðrenn vit gera­ so dra­stiska­r broytinga­r í sa­m­ fela­gnum. Eg ha­ldi, í hvussu er, a­t vit skulu vera­ eitt sindur va­rin við risa­stórum íløgum júst nú. Búska­purin er glóðheitur og ka­nninga­r vísa­, a­t árið í ár er onki serligt fyri gróðurin í ha­vinum, ta­ð bremsa­r tilgongdini a­v fiski og ha­rvið pengum, sigur Agnes. ðingur í tara Tari er sera dekorativur. Her hevur Agnes nýtt tara, ístaðinfyri grann, til eina “jóladekoratión”.