hósdagur 17. januar 2008síða 44

44 Klóri mær í høvdinum tá eg síggi sparigrísin, sum Sambandið nýtir í sínari valkampagnu. Tað er øðiliga langt síðani at tað var skilagott at koyra pengarnar í ein sparigrís, tí ein slíkur gevur 0,00 kr í rentu, og tað er tað sama sum 0 vøkstur. Við sparigrísa- hugburði skilji eg væl, at sambandsfólk óttast at missa blokkin. Men, búskapur er ikki eitt statiskt hugtak, har tað snýr seg um at seta 1 krónu inn fyri at fáa 1 krónu út. Ein sterkan búskap fært tú við at fáa pengarnar at veksa. Skilagott er, at leggja nakað til síðis, men tað skal vera í ein búskapar- grunn, sum kastar av sær, og sum kann nýtast um buffari, tá ið á stendur. At savna pengarnar í eina bússu skapar onga vælferð. Pengarnir mugu nýtast til íløgur í tað, sum vit vita uppá longri sikt kastar nógv av sær – eitt nú til útbúgvingar, gransk- ing og mentan. Tað skapar fólkavøkstur og búskap- arliga menning! Sparigrísa-hugburður sambandsins Tjóðveldi Bjørt SamuelSen Val Løgtingsvalið 19. januar 2008 2 Vit mugu teljast millum frægastu lond í heiminum, tá vit hugsa um livistøði. Vit føroyingar hava tað so gott sum ongantíð fyrr. Jú, her er trygt og gott at búgva millum vinir og skyldfólk. Í dag kann ein selja tryggleika. Í nógvum londum, eisini á okkara leiðum, hoyra vit javnan um yvirgangs ætlanir, trygdartiltøk og ófrið. Tað ikki bert skapar ótta millum manna, men fær eisini ferðafólk til ótrygg lond at setast aftur. Tey vilja ikki seta seg sjálv út fyri at verða rakt av ágangi. Lat okkum selja Føroyar, ikki bert vit tess reinleika, men eisini minna á tryggleikan. Kross við Fólkaflokkin. Her virka vit! Selja Føroyar sum trygt land Fólkaflokkurin www.folkaflokkurin.fo ÓSkar eirikSSon Val Rákið í føroyskum og donskum politikki er við tjóðskaparmálinum. Komandi árini skulu vit yvirtaka øll málsøkir, soleiðis at allur avgerðar- rættur og ábyrgd verður her heima í Føroyum. Tá fær vinnulívið og einstaklingurin størst frælsi. Sjálvberandi búskap. Ein fólkaatkvøða skal avgera okkara viðurskifti við Danmark Einskiljingartilgongdin í Føroyum má halda fram. Borgarligur tjóðskapur Fólkaflokkurin Poul michelSen Val Í kontraktini, sum valevn- ini hjá Sjálvstýrisflokki- num hava gjørt við veljar- an, lova vit at menna føroyska fólkaskúlan. Ein forðing fyri menningini er tvíbýtta ábyrgdarbýtið millum landsmyndugleikar og kommunalar myndug- leikar. Kommunurnar hava ábyrgdina av bygningum, innbúgvi, útgerð, skúlavørð- um og vaskifólki, meðan Mentamálaráðið hevur m. a. ábyrgdina av lærarunum og skúlaleiðslunum. Eg haldi, at framskygda loysnin er, at kommunur- nar fáa ábyrgdina av fólkaskúlanum eins í og grannalondunum. Greiðar avtalur mugu tó gerast, hvussu henda yvirtøka skal vera, harumframt mugu landsmyndugleikarnir binda seg til at tillaga lógarverkið, so kommunur- nar kunna taka ræðið á fólkaskúlanum. Avtala má eisini gerast um eina skiftistíð, har m.a. eftir- útbúgvingartørvur og skeiðstørvur verður loystur. Eg var fyri stuttum í Íslandi og kunnaði meg um teirra skúlaviðurskifti. Har yvirtóku kommunurnar fólkaskúlan í 1995. Tosað varð við skúlaleiðslur, lærarar, foreldur, komm- unalpolitikarar og embætis- fólk, øll vóru samd um, at fólkaskúlin var nógv betraður, síðani kommunur- nar yvirtóku hann. Tey vóru eisini samd um, at fólkaskúlin var vorðin nógv dýrari, men tíbetur vildu kommunurnar gjalda, har landsmyndugleikarnir ikki guldu. Fleiri orsøkir vórðu nevndar, hví fólkaskúlin var vorðin betri, eftir at kommunurnar yvirtóku hann. Tann orsøkin, sum oftast varð nevnd, var, at foreldrini høvdu fingið størri ávirkan, tí lættari var at ávirka lokalpolitikarar enn landsmyndugleikar. Ein onnur orsøk var, at kommunur kappaðust um at hava tann besta fólka- skúlan, m.a. tí barnafamilj- ur við góðum inntøkum í ávísan mun valdu at búsetast í kommunum við góðum fólkaskúla. Uttan mun til, um kommunurnar yvirtaka fólkaskúlan, ella at hann framhaldandi er tvíbýttur, so mugu vit tó gera okkum greitt, at tað ikki ber til at betra og menna fólkaskúlan stórvegis, um ikki játtanin til skúlaøkið hækkar munandi. Ein skipað og raðfest ætlan má eisini gerast, hvussu ein økt játtan munabest kann gagnnýtast. Sum nevnt fyrr, so haldi eg, at kommunurnar skulu yvirtaka fólkaskúla. Men aðrir partar av skúlaøki- num skulu framhaldandi vera landsuppgávur. Læraraútbúgvingin skal sjálvsagt vera ein lands- uppgáva. Læraraskúlin eigur at gerast partur av lærda háskúlanum, og læraraútbúgvingin skal vera á masterstøði. Lærdi háskúlin skal í ávísan mun skipa og samskipa eftir- útbúgvingar, skeið og førleikamenningar. Landsmyndugleikarnir skulu hava ábyrgd av at gera undirvísingartilfar, her skal játtanin hækkast munandi. Teir skulu somu- leiðis hava ábyrgd av próv- tøkum og uttanhýsis eftirmetingum. Nógv størri samstarv og samskipan eigur at vera á barnaøkinum, tí eigur økið at vera umsitið av sama aðalráði. M.a. hevur tað alstóran týdning, at børn við lærutarni verða funnin fyri skúlabyrjan, og at tey alt fyri eitt fáa neyðuga hjálp, og at tey framhald- andi verða hjálpt, so leingi henda hjálp er neyðug. PISA PISA úrslitið má sjálvandi takast í álvara, tað er ikki nóg gott, at vit eru so niðarlaga. Eg haldi tó, at úrslitið heldur skal metast sum ein ávaring enn ein kolldøming. Føroyski fólkaskúlin er ikki nóg góður, og hann hevur ikki verið nóg góður í fleiri ár, tí næmingarnir, sum vóru kannaðir, hava jú gingið í skúla í 9 ár. Vit mugu eisini hava í huga, at sama nberingargrundarlagið ikki er eins, í flestu av hinum londunum, sum PISA fevn- ir um, fara næmingarnir í skúla sum 6 ára gomul, og nógvastaðni er tímatalið hægri enn hjá okkum. Vit skuldu lært meir av Finnlandi, sum er ovast í PISAkanningini. Mær vitandi er orsøkin ikki, at teir bestu næmingarnir í Finnlandi eru nógv betri ella fleiri enn aðrastaðni, heldur er tað, at teir hava væl færri veikar næmingar. Sum eg havi skilt, so leggja finnar størri dent á at menna teir veiku næm- ingarnar enn aðrastaðni. Vit mugu ikki leggja ov stóran dent á at fáa góð PISAúrslit, tí PISA kann- ingin leggur áherðslu á ávísar lærugreinir og ávísar førleikar. Vit mugu gera eina heildarmeting av før- oyska fólkaskúlanum, og eg vænti ikki, at úrslitið er so vánaligt, sum PISA úrslitið kundi bent á. Føroyingar klára seg jú væl á arbeiðs- marknaðinum og í fram- haldslestri. Eg haldi, at vit umframt fakligar før- leikar skulu leggja størri dent á, at okkara næming- ar læra at gerast sjálv- bjargin og at samskifta, at tey læra tolsemi og at finna sær kós í altjóða- gjørda samfelagnum. Mentamálaráðið setti í juli 2007 arbeiðsbólk at gera álit, tá vánaliga úrslitið av PISA undan- kanningini kom. Hesin arbeiðsbólkur varð mann- aður við umboðum fyri umsitingina, skúlaleiðsl- urnar, lærarafelagið, kommunurnar, foreldrini og sernámsfrøðina; øll vóru skilafólk – eg var enntá sjálvur í bólkinum. Álitið varð handað lands- stýrismanninum í oktober. Ein partur av álitinum vóru 43 til- mæli, hvussu fólkaskúl- in kundi betrast. Tían- verri tóku politikararnir ikki hesi tilmæli í nóg stórum álvara; tó vóru onkrar smávegis broyt- ingar gjørdar, tá fólka- skúlalógin varð broytt á sumri í 2007, m.a. varð tímatalið í 1. flokki hækkað. Henda hækking var tó ikki so stór, at tímatalið verður eins høgt sum í okkara grannalondum. Komandi mentamála- ráðharri ella undirvísing- armálaráðharri eigur at taka hesi tilmæli fram aftur, tað hevði verið ein góð byrjan at menna fólkaskúlan. Veljið Sjálvstýrisflokk- in og Karl A. Olsen, tí vit vilja menna fólkaskúlan. Fólkaskúlin og PISAúrslitið Sjálvstýrisflokkurin karl a. olSen Val Viðgerðartrygd innan ávísa freist - t.d. 2 til 6 vikur sum uppskotið er hjá Javnaðarflokkinum – vil siga, at bíðilistarnir skulu burtur, og sjúklingurin hevur krav uppá at fáa viðgerð innan hesa freist. Ber tað ikki til innanlands, skal tilboðið veitast uttanlands. Hetta setir stór krøv til sjúkrahúsverkið, sum ikki kunnu lúkast í dag. Tí er hetta í veruleikanum eitt krav, sum politiska skipan- in setir sær sjálvum, at seta neyðuga orku og pening av til at gera kravdu upprað- festingina av sjúkrahúsu- num, bæði við serlækna- økinum og røktarfakliga økinum, umframt neyðuga medicoteknisku útgerðina. Ein av fyritreytunum fyri neyvari uppgerð av bíði- listunum er talgilda heilsu- skipanin – elektroniska sjúklingajournalin - sum verður tikin í nýtslu í øll- um sjúkrahúsverkinum í ár. Viðgerðartrygd er eitt av tilmælunum í álitinum um Framtíðar sjúkrahúsverk. Eg kann heilsa Jón á Steig, yvirlækna, og siga, at tað er ikki skrivað av politikar- um, men fólki frá sjúkra- húsverkinum sjálvum. Javnaðarflokkurin vil seta øll tilmælini í álitinum í verk, herundir eisini viðgerðartrygd. Øll 30 tilmælini eru mett at kosta 23 mió. kr. yvir eini 8 ár. Í okkara valskrá vil Javnaðar- flokkurin seta hesar 23 mio.kr. av í komandi val- skeiði, so vit beinanvegin kunnu fara undir at gera neyðugu uppraðfesting- arnar av sjúkrahúsverki- num og seta viðgerðar- trygdina í verk. Jú, yvirlæknin, viðgerðartrygd gagnar eisini sjúkrahúsunum landsstýrismaður Javnaðarflokkurin hanS Pauli Strøm Val Nr. 12 - 17. januar 2008