týsdagur 22. januar 2008síða 22

22 vinnan Nr. 15 - 22. januar 2008 »Tey fólk, ið peningaliga skjótt eru blivin rík, eru tey somu, sum skjótt gerast fátøk.« Aftan fyri hesi orð goymir seg áminningin um, at tú ongantíð skalt lata teg rúsa av egnari viðgongd (succes) og harvið gera íløgur við tí sannføring, at tú er fullkomin og ikki kanst gera mistøk. Ert tú náddur har til, er vegurin til húsagang vísur segði Sverri Justinussen, leiðari á íløgudeildini hjá Eik, tá vinnarar av íløguspæli vórðu kunngjørdir Framløga í miðla­ húsinum mána­ kvøldid 14. januar 2008 Tað hevur verið lætt og nærm­ast vandaleyst at verið íleggjari á partabrævam­ark­ naðunum­ seinastu 4 – 5 árini. Eftir stóra skrædlið á partabrævam­arknaðunum­ árini beint eftir árhundrað­ skiftið eru partabrøv hækk­ að í kursi næstan uttan íhald. Sum­ íleggjari hevur tú næstan ikki kunna slopp­ ið undan at vunnið pening á m­arknaðunum­. Góður fram­­ burður í heim­sbúskapinum­ sam­an við lutfalsligari lág­ ari prísáseting á partabrøv­ um­ m­ált uppá lyklatøl hevur verið orsøkin. Am­erikanski búskapurin kom­ av álvara aftur í snúningar eftir rak­ árini í 2000, 2001 og 2002. Búskapirnir í fjareystri við Kina á odda hava upplivað ein vøkstur, sum­ ikki er sæddur fyrr. Globalisering gjørdist av álvara eitt tem­a. Sjálvt týski búskapurin og harvið eisini búskapurin í evruøkinum­ sum­ heild, kom­ loksins í snúðningar eftir at hava ligið í andaleypi næst­ an síðan Berlinm­úrurin fall. Fram­burðurin m­erkti, at inntøkugrundarlagið og virðisskapanin í børsskrá­ settu fyritøkunum­ støðugt vaks og harvið eisini prís­ ásetingin og m­arknaðar­ virðið. Myndin er tó vend sein­ asta góða hálva árið. Longu fyri einum­ ári síðani byrjaðu ávísir trupulleikar at hóm­ast í USA. Húsa­ og íbúðar­ m­arknaðurin, sum­ nærm­ast hevði verið euforiskur hesi góðu árini, orsakað av góð­ um­ búskaparligum­ fram­­ burði, lágari rentu og laga­ ligum­ lánitreytum­, byrjaði at ridla. Tá farið var um­ hálvárskiftið í fjør, byrjaði støðan at gerast hættislig og var hetta byrjanin til sokall­ aðu sub­prim­e kreppuna á fíggjarm­arknaðunum­, ið gjørdist til eina veruliga kredittkreppu við eftir øll­ um­ at døm­a álvarsligum­ realøkonom­iskum­ fylgjum­. Hetta hevur sanniliga m­erkt partabrævam­arknaðin í 2007, sam­a tíðarskeið, ið partabrævaspælið, ið vit í kvøld leggja lok á, hevur koyrt. Hvar standa vit so nú? Seinastu m­ánaðirnar er sjón fyri søgn: Støðan í am­eri­ kanska búskapinum­ er bara vorðin verri: húsam­arknað­ urin er bara versnaður, brúkaraálitið og vísitøl fyri vinnuna peika øll bara niðureftir, og høgi oljuprís­ urin er eitt haft um­ beinini hjá bæði vinnuni og vanliga brúkaranum­. Ein beinleiðis recessión er vorðin alt m­eira sannlík (def. 2 árs­ fjórðingar á rað við 0 ella negativum­ vøkstri) Am­eri­ kanski tjóðbankin við Ber­ nanke á odda hevur viður­ kent støðuna. Síðan august m­ánað er leiðandi rentan lækkað við 1% stigi í trim­­ um­ um­førum­, og nú verður skrúvað upp fyri ferðini. Á rentufundinum­ seinast í m­ánaðinum­ verður rentan sannlíkt lækkað við 0,50% stigi, og fleira lækkingar eru ivaleyst ávegis. Gongdin í am­erikanska búskapinum­ kem­ur heilt víst at hava negativ árin á heim­sbúskapin sum­ heild. Hinvegin er týdningurin av am­erikanska búskapinum­ í heim­sbúskaparligum­ høpi ikki eins stórur sum­ fyri bara nøkrum­ árum­ síðani. Klára búskapirnir í Kina og fjareystri at halda dam­pinum­ uppi, so verða heim­sbúskap­ arligu árinini av kreppuni í USA ikki eins stór og tey kundi blivið. Spurningurin er bert, um­ Kina klárar at halda dam­pinum­ uppi! Ofta verður sagt, at parta­ brævam­arknaðurin er fram­m­an fyri sína tíð. Vit kunnu í hvørt fall staðfesta, at flestu partabrævam­arkn­ aðir er longu falnir lutfals­ liga nógv, síðan teir vóru upp á tað hægsta í 2007 (OMXC20 ­18,5%, OMXS ­25%, OBX ­15% osv.). Hvussu kem­ur at ganga kom­andi m­ánaðirnar velst um­, hvussu álvarsligur bú­ skaparligi slakkurin verður, hvussu longi hann kem­ur at vara, og hvussu stem­ning­ urin generelt verður í m­arkn­ aðinum­. Vert er tó at bíta m­erki í, at partabræva­ m­arknaðirnir í flestu førum­ finna støðufesti aftur og hækka, áðrenn búskaparligu konjunkturarnir venda aftur. Hetta tí, at prísáseting­ in á partabrøvum­ í veruleik­ anum­ er grundað á fram­­ tíðarútlit. Harafturat er vert at bíta m­erki í, at partabrøv m­áld uppá lyklatøl ikki eru dýr sam­anborið við støðuna afturi í 2000, áðrenn so­ kallaða IT­boblan brast. Endam­álið við parta­ brævaspælinum­, sum­ fleiri túsund fólk hava luttikið í, var fyrst og frem­st at skapa áhuga fyri partabrøvum­ og partabrævaíløgum­. Í einum­ partabrævaspæli kanst tú uttan váða gera tær nakrar royndir av, hvørjar m­øgu­ leikar tú hevur á partabræva­ m­arknaðinum­, og ikki m­inst hvørjar vandar tú til eina og hvørja tíð stendur »Lat ongantíð »grádigheit« fáa fastatøkur á tær við tí úrsliti, at tú gert býttisligar íløgur, ella íløgur, har tú ikki hevur mett um, hvat úrslitið verður, um ikki gongur sum væntað.« »»Disciplinur« er lyklaorðið hjá tær sum íleggjari. Set ongantíð hús og heim og familjurnar vælferð í veg fyri at tjena pening. Tað er ikki tað vert.« »Hugsa teg væl um Kunna teg um marknaðin og tey partabrøv, ið verða handlað á marknaðinum Syrg fyri eini nøktandi váðaspjaðing Ger tínar íløgur eftir førimuni Minst til, at partabrævaíløgur í veruleikanum skulu vera langtíðaríløgur Hav disciplin og lat teg ikki fanga av »grádigheit«« Lat teg ikki rúsa av egnari viðgongd Tekniska umsiting í Klaksvík mennast Tvey nýggj starvsfólk eru nú sett á Teknisku um­siting. Ein um­hvørvisleiðari og ein landm­álingsteknikari, skrivar heim­asíðan hjá Klaksvíkar kom­m­unu. Hanna Dalsenni (til høgru á m­yndini) er sett í starv sum­ landm­álingsteknikari í Klaksvíkar Kom­m­unu. Høvuðsuppgávan hjá Hannu verður at kortleggja Klaksvíkar Kom­m­unu. Ynskið hjá Teknisku um­siting hevur leingi verið at dagført avsetingar­ og kortleggingararbeiðið í kom­m­ununi, og hetta verður nú veruleiki. Síðani skal hetta arbeiðið integrerast í teldukortskipanina hjá kom­m­ununi, og fram­yvir kunnu borgarar fáa fesk kort útflýggjaði í Miðlan ella heinta kort niður frá heim­asíðuni. Á hesum­ kortum­ fer at bera til at síggja gøtuljós, vatn­ og kloakkleiðingar í kom­m­ununi. Tórhild Bjarkham­ar (til vinstru á m­yndini) er sett í starv sum­ um­hvørvisleiðari í Klaksvíkar Kom­m­unu. Høvuðsuppgávan hjá Tórhild verður at skráleggja um­hvørvisøkið og gera virkisætlanir. Ynski frá Teknisku um­siting er at fáa skipaði viðurskifti innan ym­su um­hvørvisgreinarnar og harum­fram­t at skipa fyri m­unadyggum­ um­hvørvisátøkum­. Heilsufrøðilig eftirlit við eitt nú handlum­, áum­ og oljutangum­ og harum­fram­t at viðgera um­hvørvisbágar í kom­m­ununi. Tórhild verður eisini skrivari í Heilsu­ og Um­hvørvisnevndini.