mikudagur 23. januar 2008síða 12

12 Nr. 16 - 23. januar 2008 Sosialurin Hótta grønlendingar SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Petersenn niels@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Tað er eingin lóg, sum forðar føroyskum og grønlendskum fólkatingslimum at leggja seg út í danskan innanríkispolitikk. Tað er heldur ikki heilt satt, tá eitt nú danskir stjórnarflokkar vilja vera við, at norðuratlantisku fólkatingslimirnir ongantíð hava lagt seg út í trætur millum stjórn og andstøðu á fólkatingi. Hetta er ofta hent seinastu fimti árini, og hetta er mest hent á tann hátt, at eitt nú ein føroyskur fólkatingslimur boðar frá, at hann ikki atkvøður í máli av serstøkum týdningi fyri stjórnina. Fleiri dømi eru um hetta. Annað dømi er, at ein føroyskur fólkatingslimur boðar frá, at hann ikki fer at fella hesa ella hasa stjórnina. Hetta er at leggja seg um ikki beinleiðis so óbeinleiðis út í danskan innlendispolitikk. Siðvenjan er sostatt ikki fastari enn so. Tað er tí undir alt sømiligt mark og átaluvert, at framsøgufólkini hjá ávikavist teimum konservativu og danska fólkaflokkinum beinleiðis í donsku pressuni hótta grønlendingar. Teir verða hóttir bæði við niðurskurði í blokkinum og við sjálvstýrisnevndini, sum er um at leggja síðstu hondina á sítt álit. Hetta er púra óhoyrt og eigur undir ongum umstøðum at verða góðtikið. Tær hóttanir, sum alment eru settar fram, eru danska fólkaræðinum til lítlan sóma, og vónandi fara grønlendingar ikki at lata seg ræða. Lat tað eisini verða sagt her, at tað hevði sømt seg føroysku fólkatingslimunum at verið við í hesum tiltaki. Hetta mál er einki vanligt politiskt mál, men hetta snýr seg um at geva børnunum á donsku asyldeplunum sømilig kor. Tað er vorðið vísindaliga prógvað, at tey mongu børn av foreldrum, sum hava søkt politiskt friðskjól í Dammark, líða álvarsliga undir uppihaldi á asyldeplunum. Her eru tey stúvað saman sum sild í tunnu og liva undir umstøðum, sum ongin danskur myndugleiki vildi boðið eitt nú donskum børnum. Børnini á hesum deplum gerast sjúk til likams og sálar, og alt hetta mál er stór og vanærilig skomm fyri Danmark, sum annars roknast sum undangonguland til demokrati og mannarættindi. Tað er tí alla æru vert, at grønlendingar atkvøða við andstøðuni móti stjórnini við tí góðu grundgeving, at her er talan um at bøta um umstøðurnar hjá børnum í neyð. Rætt er, at sitandi løg­mað­ ur hevur eftir eitt løg­ting­s­ val mandat til at skipa samg­ong­u ­ so bert hann dug­ir at snúg­va sær, nøkta meiri ella minni tørvin hjá hinum samg­ong­uflokk­ unum og­ sleppur undan misáliti frá meirilutanum á ting­i, kann hann í ástøði­ num sita til ellisár. Eitt Føroyamodell, lív­ lang­t stjórnarræði – í mín­ ari verð er tað ikki heilt burturvið, tí ein kann hug­s­ að um hetta sum eitt slag­ av "demokratiskum eina­ ræði", har fólkið í g­rundini ong­a orsøk hevur at fara á val, tí at hvussu so víkur og­ vendir, so fer ABC­ samg­ong­an kanska ONGANTÍÐ at missa meirilutan. Í veruleikanum er tað so, at veljarin ong­a ávirkan hevur á samg­ong­usam­ ráðing­arnar, soleiðis sum støðan er nú, og­ veljarin kann tí bert bíða við undr­ an, og­ staðfesta at atkvøð­ an hjá øllum borg­ararnum ikki hevur sama virði. Hesin sami trupulleiki g­jørdi seg­ eisini g­aldandi við seinasta løg­ting­sval í 2004, hóast ong­in løg­mað­ ur var tá, tí at Anfinn Kallsberg­ var farin frá frammanundan. Tá var tað so, at eftir valið skuldu teir nýkosnu ting­limirnir velja, hvønn flokk á ting­i teir vildu hava at skipa sam­ g­ong­u. Hóast Tjóðveldis­ flokkurin tá eisini hevði størsta ting­mannatal, fekk Javnaðarflokkurin atkvøð­ urnar frá sær sjálvum umframt Fólkaflokkinum og­ Sambandsflokkinum at skipa samg­ong­u, t.e. 21 tilsamans, meðan andstøð­ an hevði 11. Til hetta kundi onkur sag­t, at ting­ið umboðar jú fólkið, og­ tí var tað eins og­ við sam­ g­ong­usamráðing­arnar í 2008 demokratiskt rætt. Tað er tað eisini á ein hátt. Men tað skerst ikki burtur, at tað at skipa samg­ong­u er so óg­vulig­a subjektivt og­ nakað, ið veljarin als ong­a ávirkan hevur á, tí at møg­uleikarnir fyri at skipa samg­ong­u eru so nóg­vir, ikki minst hesu ferð, tí at smáu flokkarnir eru tað størri nú. Onkrir samg­ong­u­ limir vilja kanska eina aðra samg­ong­u, men tora ikki ella vilja vísa trúfesti móti tí verandi. Tí haldi eg­, at tað fyri veljaran, fyri fólkið, er rættari, at størsti flokkur á ting­i (um fleiri hava líka nóg­var ting­limir, so størsti flokkur prosentvíst) fær rætt at royna at skipa samg­ong­u. Veljarin fær tá størstu ávirkan á eina møg­ulig­a samg­ong­u. Onkur kundi svarað hesum við at sag­t, at eisini í hesari støðu er tað soleiðis, at sjálvt størsti flokkur á ting­i kann tilvildarlig­a og­ subjektivt skipa samg­ong­u, og­ tað er sum so rætt. Tann avg­erandi munurin er tó, at tað við hesum LOYSIR SEG HJÁ VELJ­ ARANUM AT FARA Á VAL, tí at tann flokkurin, ið flest fólk velja, fær fyrst og­ fremst rættin at skipa samg­ong­u, heldur enn at ónatúrlig­a breiðar sam­ g­ong­ur sum tann núverandi í veruleikanum kann g­era, sum henni lystir, og­ velj­ arin hevur lítla og­ ong­a ávirkan. Havi mang­an hug­sað, tá ið fólk sig­a, at tað var so øg­ilig­t rumbul, tá ið full­ veldislandsstýrið sat við valdið, tað kann vera, men í g­rundini hevur verið minst líka so nóg­v rumbul nú. Tó munurin og­ vansin við ónatúrlig­a breiðum samg­ong­um er, at TAÐ FÆR ONGAR AVLEIЭ INGAR. Tað er stutt og­ g­reitt ikki rætt at skipa samg­ong­ur eftir hesum leisti, tí somu persónar og­ flokkar kunnu sita alt ov leing­i saman, og­ tað er neyvan demokratiskt. Annar møg­uleiki er, at veljarin framman undan fær at vita hvørjir flokkar long­u framman undan valinum hava avtalað at halda saman, uttan mun til meiri ella minni væleydnað valúrslit. RANdI VANg Hvat nú? Í hesum tíðum verður tosað og­ skrivað nóg­v um umhvørvi. Tíbetur verður eisini g­jørt nóg­v fyri, at naturan skal verða varð­ veitt fyri okkara eftirkomarum. Runt heimin eru flestu raknað við, og­ øll meta at týdning­armikið er at okkurt verður g­jørt beinanveg­in. Eg­ hug­si eisini at polittikarar síg­g­ja at nakrar atkvøður eru at vinna í hesum. Men vit vita, at lang­t er eftir á mál, tí Harrin g­av okkum ikki hesa vøkru verð, í teirri meining­ at hon skuldi oyðast við kríg­g­j, óndskapi ella dálking­. Tað g­leðir meg­ at síg­g­ja, hvussu vøkur og­ vælhildin tey eldru húsini niðri á Reyni og­ Bakkahellu eru vorðin, eftir at tey eru umvæld. Men vandi er altíð í vælferð. “Elisabeth Minde”, ið kendi havnað­ urin Jakku Danielsen byg­di í 1938, sum var eitt satt prýði í mong­ ár, men sum sær út, sum hon ong­an g­óðan eig­ur. Og­ sama er við hjallinum, sum stendur við E.M., sum Christian Didriksen átti í sínu tíð. Hetta er eitt vónbrot at síg­g­ja. Hetta skuldi kommunan g­jørt nakað við, um eig­ararnir ikki kunnu finna útav tí. Eg­ vil bert nevna eitt dømi afturat, av fleiri. Húsini í Bring­snag­øtu, “Í Fjósi” , har krambúðin hjá Villa Simonsen lá, seinni Mag­nus Bærentsen, og­ har Brug­san av fyrstan tíð, sá dag­sins ljós, eftir kríg­g­ið. Og­ í hinum endanum av húsinum, nærri Skansa­ stovu, eitt skraddarapar (úr Nólsoy ?). Í hinum enda­ num hevði Fía í Smiðju­ stovu handil við toy. Hús­ ini “í Fjósi” blivu flutt, helst áðrenn 1938, niðan á Gripsveg­, har Kamilla í Fjósi og­ Hans búg­va í teimum. Eg­ fari at spyrja Kommununa og­ tey ella tann, ið hava ábyrg­dina av býnum, og­ hvørjum standi hann er í, um tit vilja kennast við hetta? Hetta hevur jú sæð soleiðis út í mong­ ár, og­ er ikki nøkur vøkur sjón fyri ferðafólk. Eg­ vil eisini í hesum sambandi, nú umhvørvi er í hásæti, heita á Tvøroyrar Kommunu, um tað ikki hevði verið eitt g­ott hug­skot, um at tað bleiv rudda í Trong­isvág­i, áveg­is til Hvalba. Hetta er als ikki nakað prýði fyri ferðafólk heldur. Kommunan, vit og umhvørvi ! Hvalba JógVAN ELIS dANIELSEN