týsdagur 29. januar 2008síða 14

14 Nr. 20 - 29. januar 2008 Tíðargreinin báðar vegir. Bæði upp og niður. Sosiali arvurin er tungur at bera og verri at bróta. Bleyt virði, WTF? Ofta verður sagt at skúli og upp­ fostran eru tey bleytu virðini. Tey virði, sum kvinnur og kventlar fáast við. Hin virðini eru tey týdningarmeiru, tey, sum rættir menn við stirðili fáast við á Tingi og úti millum manna. Í veruleikanum er tað beint øvut. Samfelagsbroytingar verða bara framdar í uppæling­ ini. Tí har er lykilin til fram­ tíðar samfelagið. Innan Ting­ gátt og úti í føroyska veið­ mannasamfelagnum, hava menn ikki fangað hetta. Men longu annan dagin í nýggja árinum eru tvær kvinn­ ur, sum á skilagóðum støði viðgera skúlaviðurskifti í bløðunumi. Til fánýtis ætlaðu tær sær inn á Ting. Og komu tær inn hevði verið trupult hjá teimum at sannført allar floks­ formenn, at eitt stættastríð yvirhøvur er til. Tí við støði í nýggjársrøðu løgmans, tileinkis­ ger eini floksformaðurin í sama blaði alla hugsan um stætta­ stríð. Tað verður stríðið so ikki minni av. Sløkk og kvett! Hvat skal ráðaleysi lærarin gera og hvussu eigur skúlin at lofta hesum bleiku, svartklæddu dreingjum og gentum, sum bert tykjast finna fragd í sigarettroyki, dundrandi heavy rokki, telduspæli og blóðdryppandi filmi? Sannleikin er at hesi ungu eru millum tey fáu, ið vísa vegin til vitanarsamfelagið. Men tey eru so marginaliseraði í okkara samfelagi at lívæðrin, internetveitarar, vilja ikki vita av teimum. Bløðini upplýsa at lógliga flat­rate haldið hjá teimum fyri túsund krónur um mánaðin verður ógildað, tí tey taka so nógv til sín. Eg meini tað. »Veruleikin er tann, at við bert at læra ungdómin hesi (red: bókligu) tingini, so læra vit tey at gerast borgarar í einum samfelag, sum var til fyri nógvum árum síðani, « segði eitt skilagott, ungt valevni. Sjálvur er hann skúla­ næmingur á trettanda ári. »Vit læra tey ikki at gerast virknar borgarar í samfelag­ num, sum tey koma út í aftaná loknan lesnað. Orsøkin er sera einføld. Generella hugsanin er, at margmiðlar eru nakað tvætl, og teir skulu beinast burtur, so skjótt komið er inn um skúla­ dyr. Sløkk fartelefonina, lat fartelduna aftur og fylg við og so framvegis,« sigur unga valevnið um dagligu skúla­ gongdina í 2008. Heldur ikki hetta valevnið kom á Ting. Svensk kanning Svenska Ungdómsráðið kunn­ gjørdi fyri jól eina kanning av 2900 ungum svium millum 16 og 25 ár. Heitið er »Unga och netvärkskulturar – mellan moralpanikk och teknik­ romatik«.*) At spæla á teldu er nýggj atferð, íkomin seinastu fjórð­ ingsøld. Sjey av tíggju svenskum ungdómum siga seg spæla telduspøl. Trý av tíggju gera tað hvørja viku ella oftari, og dreingir spæla meir enn gentur. »I kanningini síggja vit, at ung, sum spæla telduspøl, drekka minni rúsdrekka, kenna seg ikki so strongd og dyrka írótt á sama støði sum onnur javnaldrandi, « sigur Per Nilsson, stjóri í Ungdóms­ ráðnum. Kanningin avdúkar eisini at tað eru ikki bara børn og tannáringar, ið spæla á teldu. Fimti hvør 25 ára gamal svii spælir teldu minst eina ferð um vikuna. Í eina kapitlinum »Dator­ spelande som bildning och kultur« skrivar Carin Falkner, doktari á lærda háskúlanum í Örebro, um teir námsfrøðiligu møguleikarnar í spæli. Eftir at hava kannað ung og teirra telduspæl í tvey ár, endar hon greinina við hesum skaldabornu orðum: »Í telduspæli síggi eg tað nælandi fræið, ið verður til ein heimsborgara, ella eina ment­ aða cyborg. Men at fáa hetta fræið at standa í vøkstri, krevst ein námsfrøðiligur samanhang­ ur, ið bæði tekur subjektivu og objektivu útbúgvingina við, og sum megnar at skoða út um hesi bæði, við í fyrsta lagi at brúka royndirnar hjá teim, sum brúka telduspøl og í øðrum lagi at geva hesum førleikanum fremmandar avbjóðingar. At lærarar og næmingar í felag lata upp fyri tí, sum tykist hvørjum øðrum fremmant og á henda hátt fáa høvi at tulka og læra seg betur at skilja. At lata sum einki og enntá vísa telduspæli burtur úr skúlanum er at køva nælandi fræið. « (bls. 45). Rannsókn í gaddajørð? Ofta verður sagt, at Føroyar eru ein rannsóknarstova, tað verði seg innan veður og vind, máliskur ella arvaeginleikar. Hyggja vit í aðalmálini í Visjón 2015, síggja vit bjartar vónir um at Føroyar verða fyrimynd í alheimssamfelag­ num, at vit fara at eiga væl­ virkandi skipanir, ið borga fyri dygd og nýskipan og at mentan og list verða týðandi partar av okkara samfelagsbúskapi. Ungdómurin, ið skapar fram­ tíðina, er so ikki tikin við uppá ráð. Tað ungdómliga fræðið, ið fær vitanarsamfelagið at næla, er fallið í gaddajørð. Men vón er fyri framman. Nýggjasti landstýrismaður okkara segði fyri jól, at »Vit mugu flyta okkum sum fólk og land nógv nærri einum vitanarsamfelagi. « So satt, so satt. Men hann hevur longu lagt frá sær. *) Svenska frágreiðingin kann takast ókeypis niður av heimasíðuni www.ungdomsstyrelsen.se Í telduspæli síggi eg tað nælandi fræið, ið verður til ein heims­ borgara, ella eina mentaða cyborg. Men at fáa hetta fræið at standa í vøkstri, krevst ein námsfrøði­ ligur samanhangur, ið bæði ... brúkar roynd­ irnar hjá teim, sum brúka telduspøl og gevur hesum førleika­ num fremmandar avbjóðingar … Heimleys vitan Ja takk! Eg ynski at tekna meg sum haldara av Sosialinum, og fái blaðið borið út 5 ferðir um vikuna Navn: Bústaður: Bygd / býur: Telefon: Undirskrift: Verður sent ópostað. Sosialurin rindar postgjaldið 64 Besta keldan til: Vinnulívið Ítrótt Mentan Politikk Bilar Merkisdagar Heilsanir Tiltøk ...o.m.a. Boks 76 FO-110 Tórshavn Send lepan til: www.dekkmaster.fo · info@dekkmaster.fo · telefon 227 000 Razor Black 18” Við summardekkum Flott 18" felga. Svartlakkerað við poleraðum, breiðum kanti. Á goymslu til VW/Audi, Seat, Skoda Fyri settið 9.990,- Sera flott felga í hypersilver. Á goymslu í 5x112 til VW, Audi, Seat. Boston 19” Við summardekkum Fyri settið 12.900,- Blade 17” Við vetrardekkum Snøgg felga til SUV við 225/55-17 Nokian WR Á goymslu til: Suzuki Grand Vitara, Honda C-RV / HR-V, Toyota Rav4 v.m. Fyri settið 11.500,- ...tá ið prísurin eisini er avgerandi! www.dekkmaster.fo · info@dekkmaster.fo · telefon 227 000 NEX PC-1 hjálmur. Flottur heildekkandi hjálmur við allergivinarligari bjálving og løttum lási til høkureim. Hevur klárt glas, ið ikki skøvast. Er góðkendur til motorsúkklu og er tí eisini væl egnaður til knallert og skutara. Fæst í fleiri litum.Fæst í hesum støddum: M, L, XL, XXL. 790,- einans Kulir hjálmar ...tá ið prísurin eisini er avgerandi!