hósdagur 31. januar 2008síða 12

12 Nr. 22 - 31. januar 2008 Sosialurin Ódámligur og ólógligur fangaflutningur kannast! SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Mortensen niels@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Sendingin hjá DR í gjárkvøldið um fangaflutningin hjá CIA er sera skelkandi. Í áravís hevur CIA í loynd- um handtikið og burturflutt fólk, sum eru undir illgruna fyri at stuðla yvirgangi. Handtøkur eru oftast framdar uttan fyri USA í demokratiskum londum, har slíkt virksemi sjálvsagt er ólógligt. Hesi fólk eru so í loyndum við flogførum flutt fyrst til USA og síðan til lond, har loyvt er at nýta pínslu í sambandi við avhoyring. Nógvir av fangunum eru horvnir og uttan iva tiknir av døgum. Sendingin legði fram prógv um, at fangarnir eru fluttir við privatum flogførum gjøgnum eitt nú grønlendskt (danskt) loftrúm eins og flogførini hava millumlent í Grønlandi á veg til loynilig fongsul í einumhvørjum diktaturstati, sum CIA samstarvar við. Hetta virksemið eri ikki bert andstyggiligt brot á allar humanar meginreglur og øll mannarøttindi – hetta er eisini grovt brot á altjóða sáttmálar, sum bæði USA og Danmark vegna alt ríkið hevur samtykt. Tað má tí vera eitt ófrávíkligt krav, at hetta mál alt fyri eitt verður kannað av almennari og óheftari kanningarnevnd. Landsstýrini í Grønlandi og Føroyum eiga sjálvsagt at verða tikin uppá ráð, tá henda nevnd verður sett. Danska stjórnin hevur áður fingið fyrispurningar um slíkt ódámligt virksemi og tá hevur svarið altíð verið, at stjórnin hevur spurt USA, sum hevur svarað, at einki er í hesum máli. Men nú gongur so sjón fyri søgn og vit mugu og skulu hava alt á borðið og í hesum sambandi eisini svar uppá spurningin, um CIA flogførinin eisini eru farin um føroyskt loftrúm, sum nógv bendir á. Við óvitandi ella vitandi at góðtaka hetta virksemið er danska stjórnin vorðin partur av sera grovum brotum á mannarættindi, altjóða rætt og rættartrygd. Á henda hátt fellur ábyrgdin á allan ríkisfelagskapin í og við, at Danmark hevur evstu ábyrgd av uttanríkis- og verjumálum. Sostatt hava Føroya eisini fingið medábyrgd av hesum rættarbrotum og teimum ómetaligu menniskjansligu ræðuleikum, sum standast av hesum ólógliga virksemi. Løgting, landsstýri og ikki minst føroysku fólka- tingsumboðini kunnu ikki sita hendur í favn, með- an allur demokratiski heimurin øtast yvir hetta ræðuliga mál. Løgting, landsstýrið og føroysku fólkatingsumboðini mugu skjótast taka undir við kravinum um eina óhefta kanningarnevnd. Føroya fólk og tess fólkavaldu umboð kunnu undir ongum umstøðum góðtaka, at gerast partur av hesum ræðuliguleikum. Grønlendingar hava longu gjørt vart við seg og kravt kanning. Vit mugu ikki standa aftan fyri grønlendingar í hesum máli, men skjótast nýta høvið at vísa donsku stjórinin og øllum heiminum, at Føroyar góðtaka ikki, at fólkaræðið verður vart við ódemokratiskum, ólogligum og ómenniskjansligum amboðum. Vónandi fer hetta at vera eitt av fyrstu málunum hjá nýggja løgtinginum og landsstýrinum at taka upp. Hagtalsstøðið í Føroyum er syndarligt og hevur verið tað í mong ár. Niður­ raðfestingin av játtanini til Hagstovu Føroya er atvoldin. Politikarar duga ella vilja ikki síggja týdn­ ingin av dygdargóðum og tíðarhóskandi hagtølum, men hóast vantandi polit­ iska viljan varð slongt út við búskaparligum hagtølum í farna valdysti. Í Føroyum vita vit ikki, hvussu stóran búskap­ar­ vøkstur vit hava havt tey seinastu mongu árini. Tey flestu halda tó, at vit hava havt ein høgan búskap­ar­ vøkstur seinastu tíðina, tí tey vita, at bæði tey, nábúgvin og vinir hava havt nokk av arbeiði. Tey hava varhugan av, at tað gongur gott. Men eingin kann siga við vissu, um vit veruliga hava havt ein ógvusligan høgan búskap­­ arvøkstur, tí eingi tøl finnast fyri vøksturin í bruttotjóðarúrtøkuni (BTÚ) í føstum p­rísum. Tó kann ein smáfegnast um, at tað hóast alt finnast tøk tøl fyri BTÚ í ársins p­rísum. Hesi tøl kunnu sjálvandi ikki nýtast til at siga nakað um búskap­arvøksturin, men tað ber til at siga, hvussu nógv til dømis vøruútflutningurin fyllir av landsframleiðsluni; ella hvussu høgt skattap­rosent­ ið er í Føroyum og okkurt annað lutfall. Men tíverri er tað seinasta tali fyri BTÚ í ársins p­rísum frá 2003. Hetta kann sostatt ikki nýtast til nakra áleik­ andi skilgreining. Tað er jú so nógv ár síðani, at alivinnan til dømis er farin á heysin og risin up­p­aftur í hesum tíðarskeiði… Heldur ikki eru dagførd tøl fyri gjaldsjavnan, sum lýsir okkara viðurskifti við umheimin, tøk. Seinasta talið er frá 2003. Sostatt eru vit óvitandi, um hvussu nógv vit hava keyp­t frá umheiminum tey seinastu fýra árini. Og í fjør sannaði føroya fólk, at tað ikki ber til at siga, um búskap­urin er heitur, tí arbeiðsmarkn­ aðarhagtølini eru ov vána­ lig. Hetta eru bara nøkur av teimum ógvuliga grund­ leggjandi hagtølunum, sum vit mangla í Føroyum. Tað er ræðandi, at slík hagtøl vanta í Føroyum. Vit vita als ikki hvørja kós, vit fara. Vit fáa ikki saman­ borið okkum við onnur lond. Búskap­arfrøðingar fáa ikki givið haldgóð tilmæli. Politikarar fáa ikki mett um gagnið á tí førda p­olitikkinum. Úrslitið er í veruleikanum, at fordómar og up­p­áhøld hava frítt sp­æl í Føroyum, tí tey objektivu tølini mangla. Eingin fær p­rógvað nakað, og eingin fær mótp­rógvað nakað. Hetta er álvarsamt fyri fólkaræðið, tí ikki ber til hjá veljaranum at meta um útsagnir og vallyfti hjá p­olitikarum. Vit sóu til dømis í júst farna valdysti, at summir flokkar lovaðu meiri vælferð, um búskap­­ arvøksturin verður fimm p­rosent. Hvussu kann ein flokkur lova slíkt, tá ið vit eingi tøl hava fyri búskap­ar­ vøksturin? Hvussu kann veljarin meta, um flokkurin heldur sítt vallyfti? Hevur tú sæð nøkur hagtøl? Ein flokkur segði, at skattalætt­ in hjá ABC­samgonguni var atvoldin til, at ein milliard var komin aftrat inn í landskassan. Mekan­ isman er millum annað, at fólk arbeiða meiri, tá ið tey rinda minni í skatti. Flokk­ urin vildi tískil, at veljarin skuldi taka undir við teirra skattap­olitikki. Men tíverri fyri flokkin ber als ikki til at p­rógva, at hetta var gald­ andi seinastu fýra árini, tí vit hava eingi góð arbeiðs­ marknaðarhagtøl, og tískil vita vit ikki, um arbeiðs­ tímarnir fyri hvønn p­ersón eru øktir tey seinastu árini. Ein skattalætti kann jú líka so gott elva til, at fólk taka sær meiri frí, tí tey varð­ veita somu inntøku aftaná skatt, hóast tey arbeiða minni ­ men hetta kann sjálvandi heldur ikki p­rógvast. Ein annar flokkur segði, at blokkurin var bert fimm p­rosent av BTÚ í 2007. Tað vita vit ikki. Vit vita, at blokkurin var 615 milliónir í 2007, men vit vita, sum áður skrivað, ikki, hvussu stórt BTÚ var í 2007. Tað fáa vit í fyrsta lagið, við núverandi hag­ talskørmum í Føroyum, at vita í 2012… Kanska onk­ ur søgufrøðingur hevur áhugað fyri tølunum, tá ið tey koma. Ringt er at meta um, hvat er løgnari. At hagtøl, sum ikki eru tøk, verða brúkt í vallyftum og grund­ gevingum. Ella at somu p­ersónar, sum ikki vilja syrgja fyri, at hagtølini eru tøk, brúka tey í vallyftum og grundgevingum. Hagtalsstøðið í Føroyum má betrast. Økið má raðfestast munandi hægri, um subjektiv up­p­áhøld skulu avloysast av siðulig­ um samfelagskjaki, um dygdargóð búskap­arlig tilmæli skulu fáast til vega og hagtøl skulu nýtast í p­olitisku búskap­arstýr­ ingini. Politikarar áttu at raðfest hetta beinavegin. Hinvegin kann tað sjálv­ andi enda við, at hetta umsíðir kemur í rætt lag, sum so mangt annað, av eksternum trýstið. Føroy­ skur limaskap­ur í EFTA og EBS­samstarv við ES fer jú allarhelst at krevja betri hagtalsgrundarlag, tí ES hevur víttfevnandi hagtalssamstarv við EBS­ londini. BúK stendur fyri Búskaparfrøðislesandi í Keypmannahavn Vøksturin í BTÚ í føstum p­rísum verður funnin við, at somu vøru­ og tænastup­rísir (tvs. fastar p­rísir) verða nýttir í saman­ beringini av landsframleið­ sluni í tveimum árum. Tað vil siga, at tá ið búskap­ar­ vøksturin frá 2006 til 2007 skal roknast, skulu p­rísirnir frá 2006 brúkast, tá ið virðið á framleiðsluni fyri 2007 verður ásett. Brúkara­ p­rístalið hjá Hagstovu Føroya kann ikki brúkast til slíkt, tí tað tekur ikki hædd fyri broytingum í framleiðsluni. Skattap­rosentið verður roknað sum samlaðir skatt­ ir býtt við landsframleiðsl­ uni. Hetta er mest nýtti háttur. Gunnar Bjarnason, Kristoffur Hentze og Róar Akralíð NEvNdIN Í BÚK Hevur tú sæð nøkur hagtøl? Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.