mánadagur 4. februar 2008síða 12

12 Nr. 24 - 4. februar 2008 Sosialurin Eitt stig til vinstru SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Mortensen niels@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Nýggja CHE samgongan hevur sett sær sera stór og høg mál, ið, um hesi mál verða rokkin, fara at flyta Føroyar til vinstru. Ynski um meira almenna stýring av at kalla øllum samfelagsøkjum tykist liggja frammalaga. Tað verður sostatt ikki spurningurin um fullveldi ella samríki, sum fer at skilja, men heldur spurningurin um leiklut hins almenna í samfelagsmenningini. Samgongan setir sær nógv og høg mál, ið snúgva seg um sosialar reformar, vinnuliga nýmenning við burturbeining av forðingum fyri gagnýtslu av alheimsgerðini eins og búskaparligar langtíðarætlanir skulu skapa burðardyggan vøkstur og sum frá líður skulu gera føroyska búskapin óheftan. Sum nakað nýtt verða útbúgving, mentan og gransking høgt raðfest, og hetta er sera áhugavert.. Onnur raðfest øki eru stjórnarskipan, heilsupolitikkur, orka og umhvørvi umframt átøk til økismenning og broytingar í kommunubygnaði. Í stjórnar- grundarlagunum er eisini ásett, hvussu røkkast skal á hesi mál nevniliga við tjóðarsemjum, samráðingum við avvarandi felagsskapir og langtíðarætlanum fyri stórar íløgur. Hartil eru sjálvstýrismál, sum vera man, frammalaga raðfest. Samantikið eitt sera áhugavert stjórnar- grundarlag við hugskotum og tættum úr Visjón 2015, samstundis sum politiska hugagóðsið minnir eitt sindur um politisku heimspekina aftan fyri samgonguna frá 1973 til 1980, serstakliga turkatrúgvin á almenna stýring, eftirlit, planlegging og myndan av nýggjum grunnum, ráðum og nevndum. Soleiðis kann samgonguskjalið við neyðugum fyrivarni metast sum eitt andsvar, ein reaktión til tann politikk, sum eftir krepp- una slepti marknaðarkreftunum leysum í Føroyum. Hesin politikkur hevur elvt til stóran ójavna í samfelagnum, eitt nú á vinnu- økinum, skattaøkinum, almannaøkinum og bústaðarøkinum – ein ójavna sum í seinastuni eisini hevur rakt ta meðalstætt, sum allir tríggir samgonguflokkar fríggja til. Sum heild eitt sera áhugavert og øðrvísi politiskt útspæl. Eftir stendur tann stóri spurningurin, hvørjar møguleikar samgongan hevur at røkka málunum. Her hevur samgongan álagt sær sjálvum eina orðing við ásetingini um, at politisku átøkini, sum samgonguskjalið nevnir, eru øll bundin at fíggjar- og búskaparstøðuni. Her hevur Miðflokkurin fingið einaræðisrætt til hond- og fótbremsur. Vit venda aftur til stjórnargrundarlagið, málsbýtini og sam- gonguna sum heild í komandi oddagreinum. Nýggja samgongan sigur seg ætla meiri enn bara at umsita samfelagið soleiðis, sum tað nú sær út, og tað er stór avbjóðing, tá ið meirilutin er so tepur, sum tað ber honum til at vera POLITISK VIÐMERKING Jan Müller Jan@sosialurin.fo   Í myndamáli ber kanska til  at siga, at verkirnir vóru so  stuttir, sum teir nakrantíð  hava verið tað, og at burð­ urin gjørdist so ógvusligur,  sum tað ber til at hugsa  sær, tá ið samgongan varð  skipað, og tá ið býtið av  málsøkjum varð konfirmer­ að fyrrapartin leygardagin.  Meðan nývalda tingið varð  sett! Samgonguskjalið varð  lagt fram leygardagin  seinnapartin. Tað boðar frá  stórum ætlanum, og tað  boðar frá ikki sørt av einari  uppgerð við politikkin  soleiðis, sum hann hevur  verið rikin undanfarnu  árini. Meðan fullveldis­ landsstýrið hevði viður­ skiftini við Danmark sum  skjaldrarmerki, og meðan  samgongustevið seinastu  fýra árini hevur verið  eyðkent av, at nú skuldi  arbeiðast praktiskt við eitt  nú yvirtøkum, so boðar  nýggja samgonguskjalið  frá meiri yvirornaðum  hugsjónarligum politikki  og ætlanum, sum bera boð  um, at tað skal handlast  víðgongt og skjótt. Lyklaorðið í hugsjónini  er samhaldsfesti. Á vinnu­ politiska økinum er lagt  upp til víðgongda uppgerð  við fiskivinnupolitikkin,  sum hann hevur verið  umsitin av Fólkaflokkinum  og Sambandsflokkinum.  Nú skal tjóðveldisumboð  umsita alt tilfeingið, og nú  fær Tjóðveldi gyltan  møguleika at fremja tað í  verki, sum teir í andstøðu –  bæði uttanfyri og í sam­ gongu! – hava kritiserað  hinar flokkarnar fyri at  hava verið eksponentar  fyri. Á kommunala økinum  skal tað eisini farast meiri  víðgongt fram, enn tað  hevur verið gjørt. Tað  verður ikki sagt beinleiðis í  samgonguskjalinum, at  kommunurnar nú skulu  leggjast saman sambært  lóg, um tær ikki megna tað  sjálvar. Men soleiðis  kennist tað á orðingunum.  Fyri Tórshavnar kommunu  og Klaksvíkar kommunu,  sum verða stýrdar av ávika­ víst Javnaðarflokkinum og  Tjóðveldisflokkinum, er  hetta neyvan nakar trupul­ leiki, sjálvt um borgarstjór­ in í høvuðsstaðnum nú  hevur sagt, at hann ætlar at  spyrja sínar borgarar, hvat  teir siga til at fáa fleiri upp  í sína kommunu. Aðra staðni í landinum  er hetta viðbrekið tos. Eitt  nú í Suðuroy, har báðar tær  stóru kommunurnar verða  stýrdar av javnaðarborgar­ stjórum, og ikki minni í  Eysturoy. Á Eiði, sum ikki  hevur viljað verið partur av  Sunda kommunu, er nýggi  Miðflokka tingmaðurin  Tordur Niclasen borgar­ stjóri. Fuglafjørður og  Strendur, sum higartil hava  verið uttanfyri kommunu­ samanleggingar, eru fólka­ floksstýrdar, og so er tað  sambandið millum Nes og  Runavík, ið tað higartil  hevur verið sum eldur at  tosa um. Uttanríkisráð er sett á  stovn, og tað er stór avbjóð­ ing hjá løgmanni. Síðani  stýrisskipanarlógin varð  sett í verk, hevur leiklut­ urin hjá løgmanni partvís  verið at vera uttanríkis­ ráðharri og partvís at vera  eitt slag av forseta, sum  tann íslendski er tað. Nú  skal Høgni Hoydal føra  uttanríkispolitikkin, og  harvið skal løgmaður finna  sín nýggja leiklut. Í stýris­ skipanarlógini verður sagt,  at hann skal leiða og sam­ skipa arbeiðið hjá lands­ stýrinum. Hesin leikluturin  er sera sjónskur hjá øðrum  stjórnarleiðarum, men í  Føroyum hevur verið lítið  at sæð til henda leiklutin  hjá løgmanni. Eitt nú í Danmark er for­ sætismálaráðharrin sjónsk­ ur, tá ið nýggj átøk skulu  fremjast. Vanligi stjórnar­ limurin má finna seg í at  standa í skugganum av  stjórnarleiðaranum, inntil  átakið er sett á skinnarar.  Soleiðis hevur tað ikki  verið í Føroyum. Nú er  løgmaður noyddur at seta  henda leiklutin fremri. Tað  er ikki hissini roynd. Ser­ liga tá ið hugsað verður  um, at fýra av landsstýris­ monnunum eru úr Tjóð­ veldinum! Nógvar yvirtøkur eru á  skránni,  og tað verður  spennandi at síggja, hvussu  tað fer at ganga við  teimum ætlanunum. ABC  landsstýrið framdi fleiri  yvirtøkur, og um ætlaðu  yvirtøkurnar eydnast, so  verður Jóannes Eidesgaard  tann løgmaðurin, sum eftir  Atla Dam fer at hava framt  flestu yvirtøkurnar. Trýstið  er á Tjóðveldinum, tí tað  kann illa liva við ikki at  megna tað á yvirtøkuleið­ ini, sum Sambandið hevur  verið við til at fremja. Samgongan hevur stórar  ætlanir. Tað er veldug  avbjóðing. Ikki minst tá ið  havt verður í huga, at meiri­ lutin er so tepur, sum hann  er. Á eitt nú stjórnarskip­ anarøkinum átti tað at  verið upplagt at fríggja til  bæði Sjálvstýrisflokkin og  Fólkaflokkin, sum eiga sín  lut í grundlógar­ ella stjórn­ arskipanaruppskotinum,  sum varð handað fyri jól í  2006, og sum ætlanin  upprunaliga var skuldi fara  til fólkaatkvøðu í 2007. Ein av stóru spurning­ unum er, hvussu tað fer at  hilnast á mentanarøkinum.  Allir flokkar siga seg vilja  styrkja um fólkaskúlan.  Tað arbeiðið rakk langt  undir síðstu samgongu.  Allir flokkar siga seg vilja  styrkja útbúgvingarmøgu­ leikarnar, eitt nú Fróð­ skaparsetrið, og allir  flokkar siga seg vilja  stimbra mentanina. Nú skulu ætlaninar sam­ skipast við rokniarkið og  fíggjarliga karmin – møgu­ liga gjøgnum skattahækk­ ingar ­ og nú skulu  ætlaninar samskipast  millum Tjóðveldi og  Miðflokkin. Tað verður  ikki eiti á avbjóðing.  Ætlaninar eru stórar og  grundarlagið er tepurt!  Men nú fæst at síggja, um  tað framvegis ber til at  hava hugsjónarligar ætlanir  og at fremja tær í verki. Stórar ætlanir á teprum grundarlag