hósdagur 24. februar 2000síða 7

13 tíðindablaðið sosialurin Nr. 38 - 24. februar 2000 12 tíðindablaðið sosialurin Nr. 38 - 24. februar 2000 Vi›merking Ódugnalig lei›sla á Inn- krevjingini og ein ovasti a›alstjóri og fíggjarmála- rá›harri, sum hava ilt vi› at halda or›, hevur ført vi› sær at innkrevjingin av almenn- ari skuld hjá landinum er í smildri og at milliónir av al- mennum pengini fara fyri skeyti. Eingin skipan er til at innheinta skuld vi› og tann sum kemur at blø›a fyri hetta er skattgjaldarin. Ta › sum hevur ligi› fremst í huganum hjá lei›sluni á Fíggjarmálast‡rinum hevur fyrst og fremst veri›, at verja sína egnu lei›slu, uttan at tey hava tiki› hædd fyri hvørjar avlei›ingarnar eru av hesum. Hetta hevur havt vi› sær, at ein vælvirkandi almenn tænasta nú er fyri- beind. Starvsfólkini á Innkrevj- ingardeildini vendu sær í novembur 1999 til Starvs- mannafelagi›, tí arbei›svi›- urskiftini á deildini vóru út av lagi vánalig. 1 mars 1999 fekk Innkrevjingin n‡ggjan lei›ara - Birgit Vitalis Otto- sen. Starvsfólkini tóku væl ímóti henni, men ta› gjørd- ist skjótt greitt fyri starvs- fólkunum, at hennara háttur at lei›a deildina gjørdi ar- bei›svi›urskiftini ótolandi. Hóttanir og kravbo› gjørdu at enda, at starvsfólkini kendu seg sálarliga kroyst, og ikki før fyri at virka nøkt- andi á arbei›splássinum. At enda orka›u starvsfólkini ikki meira og vendu sær til felagi› um hjálp. Felagi› royndi fyrst sam- an vi› álitisfólkunum at fáa máli› loyst á sta›num, men uttan úrslit. Sí›ani bó›u vit um fund, fyrst vi› Birgit V. Ottesen og sí›ani Óla Heinesen, stjóra á T&S, men hetta var› avvíst. Tískil bó›u vit starvsfólkini koma á fund vi› felagi› fyri á tann hátt at fáa or› á lei›sluna og hjálpa bá›um pørtum at koma ví›ari. Avlei›ingin av hesum er vælkend. Ísta›in fyri at lurta eftir ney›arrópinum frá sín- um egnu starvsfólkum, valdi lei›slan á T&S at hótta vi› at burturvísa álitisfólku- num. Hetta hev›i vi› sær ein sjey viku langan arbei›sste›g — sum ”end- a›i” vi› at Fíggjarmálast‡r- i› og Starvsmannafelagi › undirskriva›u eina semju. Ta› var ikki vi› gó›um tannabiti, at vit skriva›u undir hesa semju - men vit høvdu tvey í at velja - antin at her›a strí›i›, tvs. at taka alt Fíggjarmálast‡ri› til hús, ella at trúgva uppá, at fíggj- armálará›harrin Karsten Hansen og a›alstjórin Petur Alberg Lamhauge vóru menn sum hildu or› og vóru sinna›ir at fáa vi›urskiftini í rættlag. Karsten Hansen bo›a›i frá, at um fólkini ikki komu aftur til arbei›is, so komu helst umfatandi uppsagnir uppá tal, og hetta kundu vit sum felag ikki liva vi›. Starvsmannafelagi › ásannar, at strí›i› um Inn- krevjingina er tapt. Men vit hava lært nógv av hesum, og fara ikki í framtí›ini at gera slíkar semjur vi› ver›andi lei›slu í Fíggjarmálast‡rinum. Tá starvsfólkini koma aft- ur til arbei›is hava tey ikki ein men tveir lei›arar, sum halda fram vi› sama leisti. Birgit Vitalis Ottosen er flutt upp í starvstign í Fíggjar- málast‡rinum, men hevur framvegis skrivstovu á inn- krevjingardeildini. Regin Thomsen er settur fyribils lei›ari í sta›in fyri hana. Innkrevjingin av almennari skuld desentraliserast Undir arbei›ssteg›inum av- gjørdi fíggjarmálará›harrin Karsten Hansen, at tann de- sentralisering av innkrevj- ingini, sum hann hev›i tiki› avger› um skuldi leggjast út á deildir kring landi›, skuldi framskundast. Orsøkin til at desentraliseringin nú brád- liga skuldi fremjast í skundi var, at fíggjarmálará›harrin ikki vildi vi›ganga at hann hev›i ein lei›slutrupulleika, og tí var ney›ugt at upp- finna eitt n‡tt starv ella starvsumrá›i til lei›aran, sum tí var sett til at standa á odda fyri desentraliserings- ætlanunum. Tvs. at tann persónurin, sum øll orrustan stó›st av, kom einvegis at avgera framtí›arlagnuna hjá starvsfólkunum á Innkrevj- ingardeildini. Hóast ta› í semjuni var› lagt upp til, at starvsfólkini skuldu vera vi› í arbei›num, eru fram- vegis bert kravbo› galdandi. Starvsfólk sum hava starv- ast 30 ár hjá T&S fáa bo› um at tey skulu søkja síni egnu størv av n‡ggjum or- saka av desentralisering - og skulu avlevera› prógv og ummæli› vi› - ummæli› frá Birgit V. Ottosen? Eingin grundgeving ligg- ur fyri hví ta› er ney›ugt at desentralisera innkrevjing- ina av almennari skuld. Inn- krevjingardeildin er júst flutt inn í n‡ggj høli, sum er innrætta› vi› n‡ggjum inn- búgvi og n‡mótans útger› til 16 starvsfólk. Kostna›ur- in fyri hesi høli er 900 kr. fyri fermeturin. 3 mána›ar aftaná er Innkrevjingar- deildin ni›urløgd. Sambært grein 2 í sátt- málanum skulu starvsfólk ver›a vi› í arbei›inum, tá avgerandi broytingar henda á arbei›splássinum. Desen- traliseringin fær eisini um- fatandi avlei›ingar fyri a›r- ar deildir á T&S, men álitis- fólkini á hesum deildum eru als ikki kunna›i um tær komandi broytingarnar. Hvørjar eru avlei›ingar- nar av sorgarleikinum? Á›renn 1996 var tann al- menna skuldin yvir ein hálva milliard, og fyri at koma hesum trupuleika til lívs, gjørdi ta› almenna íløgu í eina kostna›armikla innkrevjingarskipan og í at upplæra starvsfólk at umsita innkrevjingarskipanina. Í 1996-1999 hevur innkrevj- ingardeildin vi› hesi skipan, veri› før fyri at minka um eftirstø›urnar vi› 170 milli- ónum krónum. Hendan skipanin er nú ni›urløgd or- saka› av ár 2000 trupulleika og eftirstø›urnar vaksa vi› rúkandi fer›. Vi›merkjast kann, at hendan skipan ikki er fallin fyri ár 2000 trupul- leikanum í Danmark. Starvsfólkini á innkrevj- ingini og Birgit V. Ottosen vistu longu frá 1 apríl 1999, at innkrevjingarskipanin kom í trupulleikar, tí ser- viceavtalan av skipanini var› uppsøgd av leverand- ørinum. Óli Heinesen, stjóri á T&S, hevur alment sagt, at hann ikki fyrrenn 1. okt. 1999 var› grei›ur yvir, at innkrevjingarskipanin ikki klára›i ár 2000 trupulleik- an. Hann hevur eisini bo›a› frá, at 90% av eini n‡ggjari skipan skuldi koma at virka frá 1. jan. 2000, men solei›- is er stø›an als ikki í dag - eingin skipan fyriliggur, og ta› er ivasamt um ta› yvir- høvur eydnast at fáa eina skipan at virka í inniverandi ári. Einki fyriliggur hvussu desentraliseringin skal virka uttan eina innkrevjingar- skipan, og uttan at tey starvsfólk, sum hava roynd- irnar av innkrevjing eru vi› í arbei›num at gera eina n‡ggja skipan. Stø›an í dag er at t.d.: • Pantifútaheimildin er tikin frá teimum 8 pantifútunum, og eingin panting kann tí ver›a framd. Eftir tí de- sentraliseringsætlan, sum fyriliggur, ver›a bert 2 pantifútar framyvir sum skulu hava skrivstovu í Tórshavn. • Einki ver›ur eftirhildi› á A-inntøku hjá fólki, i › skylda skatt, barnapengar, konupengar o.l.. Hetta eftir- hald hevur í me›al givi› 1 1/2 - 2 milliónir um mána›- an til eftirstø›ur. • Negativt MVG og gjøld fyri rokningar til ta› al- menna, ver›ur í dag goldi› beinlei›is út til borgaran, uttan at ta› fyrst ver›ur hugt eftir um móttakarin hevur skuld, sum útgjaldi› kann mótroknast í. Hendan mót- rokning hevur í me›al givi› 1/2 millión um vikuna til eftirstø›ur. • Krøv frá ø›rum myndug- leika enn Toll- og Skattstov- uni, t.v.s. barnapengar, konupengar, vegskattur og útlendsk krøv ver›a í dag ikki skrásett. Ætlanin er at myndugleikarnir, sum t.d. Almannastovan, sjálvi skulu skráseta og málsvi›- gera hesi krøv. • Inngjøld til a›rar eftirstø›- ur enn toll, skatt og MVG ver›a bert skrásett á eini fyribilskonto, og ikki á skuldaran persónligt. • Øll málsvi›ger, so sum t.d. avtalur, sum innkrevjingin hevur gjørt vi› borgarar, kann ikki fylgjast upp, tí eingin skipan er. Hetta vil sostatt siga, at sí›- ani november mána›a eru uml. 11 milliónir krónur farnar beinlei›is út sum gáva til skuldarar, sum av røttum áttu at veri› eftir- hildnar. Hetta tali› veksur fyri hvønn dag, sum eingin skipan er. Eingin innkrevjing er, og milliónir av almennum krónum fara fyri skeyti - einasti vinnarin í øllum hes- um eru tey sum skylda landinum pengar og nú sleppa undan at gjalda. Tann sum blø›ir fyri hetta er skattgjaldarin, sum helst má av vi› fleiri pengar, tí so nógv skuld er útistandandi. Hóast Óli Heinesen, sum er fyribilssettur stjóri, hevur ábyrgdina av at eftirstø›ur- nar hjá landinum, orsaka av omanfyri nevnda, fyrnast og ikki ver›a innkravdar, hevur Fíggjarmálast‡ri› longt hansara starvssetan í eitt ár. Fakliga umhvørv i › syndrast Avlei›ingin av øllum hesum er, at ein vælvirkandi inn- krevjing hjá T&S vi› vælút- búnum starvsfólkum vi› áralongum royndum liggur í smildri. Fleiri fólk hava sagt seg úr starvi uttan at hava anna› starv í bo›i, og mest- sum øll fólkini eru sálarliga ni›urbrotin. At starvsfólk vi› tí fakliga kunnleikanum siga upp hevur vi› sær at stovnurin missir vitan og royndir, sum ta› fer at taka mong ár at byggja uppaftur. Starvsmannafelagi› mist áliti› á Fíggjar- málast‡rinum Sjálvt máli› snú›i seg í stuttum um samstarvs- trupulleikar, men tann stív- rendi hátturin sum Fíggjar- málast‡ri› beinanvegin valdi at brúka móti starvs- fólkunum gjørdi, at máli› fekk eina heilt n‡ggja vend. Eingin áhugi var at royna at loysa upprunatrupulleikan. Ísta›in valdi Fíggjarmála- st‡ri› at broyta alt máli› til ein spurning um desentrali- sering, sum nú hevur ta› vi› sær at innkrevjingardeildin er ni›urløgd. Ni›urstø›an er tann, at Starvsmannafelagi› hevur mist áliti› á Fíggjarmála- st‡rinum, og vit bi›ja tí politisku myndugleikarnar um at kanna hetta máli›, so- lei›is at ta› fær avlei›ingar fyri røttu vi›komandi. Starvsmannafelagi› hevur roynt at funni› eina loysn. Fíggjarmálast‡ri› hevur harafturímóti bert at vart tann heilaga lei›slurættin, uttan at hugsa um hvørjar avlei›ingar hetta fyrst og fremst hevur fyri starvsfólk- ini, men so sanniliga eisini fyri skattgjaldaran og ar- bei›i› framyvir at krevja inn almenna skuld. Tórshavn tann 22. februar 2000 Vegna nevndina í Starvsmannafelagnum Gunnleivur Dalsgar›, forma›ur Opi› bræv til allar politiskar flokkar á løgtingi Sorgarleikurin á Innkrevjingini hjá Toll- og Skattstovu Føroya - ein søga um almenna umsiting anno 2000 Rís og rós frá donsku andstøðuni Andstøðuflokkarnir í Fólkatinginum taka við blandaðum kenslum ímóti nýggju donsku stjórnini. Flokkarnir á høgravonginum duga ikki at síggja nakran sjónligan bata, men eisini vinstrumegin í danska tinginum eru flokkarnir ivasamir, nú Poul Nyrup Rasmussen hevur skift ráðharrar út PER HØJGARD OG KÁRI DURHUUS (FØROYSKA TÍÐINDASTOVAN) - Hvat hjálpir tað at skifta nakrar strúkarar út í sym- foniorkestrinum, tá tað er heilt galið við tónleikaverk- inum, og orkesturleiðarin eisini er hin skeivi? Hendan spurningin setir Anders Fogh Rasmussen, formaður í Vinstra, sær, eftir at sosialdemokratiska Nyr- up-stjórnin í gjár varð um- skipað. Hann dugur sum heild ikki at síggja nakað positivt í, at nýggir ráðharrar eru komnir í stjórnina. - Tað er ikki av tilvild, at skiftið kemur nú. Helst hev- ur forsætisráðharrin havt fyri neyðini at flutt fokus frá einum ávísum máli, sigur Anders Fogh Rasmussen við donsku tíðindastovuna, Ritzau. Hann sipar til, at hitt so- nevnda Eysturríkismálið hevur havt við sær, at Nyrup hevur staðið í innanríkispol- itiskum andgletti seinastu vikurnar. Í Konservativa Fólka- flokkinum eru tey alt annað enn bilsin av, at nýggj fólk koma í stjórnina. Hinvegin heldur flokkurin, at nýggju fólkini eru ikki nóg nýggj. - Forsætisráðharrin kundi væl havt sett saman eitt nýtt lið við nýggjum andlitum, sigur politiski framsøgu- maðurin í konservativa flokkinum, Lene Espersen. Hon vísir á, at bæði Jacob Buksti og serliga Ritt Bjerr- egaard eru gomul í garði í donskum politikki. Nýggj máling á gamalt hús Úti á høgravonginum eru hvassar atfinningar at hoyra. - Skiftið í stjórnini er sum at sproyta nýggja málin á eitt gamalt, niðurslitið hús, áðrenn tað skal seljast. Tað sigur formaðurin í Danski Føroya- politikkurin verður óbroyttur Hóast Poul Nyrup Rasmussen, forsætisráðharri, í gjár gjørdi broytingar í donsku stjórnini, so er væntandi, at Føroya-politikkurin hjá nýggju stjórnini verður hin sami sum frammanundan. Tað er Poul Nyrup Rasmussen sjálvur, ið umsitur Føroyar sum málsøki, og av tí at ongin broyting er gjørd í Forsætismálaráðnum á hesum sinni, so er støðan óbroytt. Føroyar hava sum danskt málsøki ligið í Forsætismálaráðnum síðani 1948, tá Heimastýrislógin kom í gildi, og tann støðan er eisini óbroytt eftir stjórnarligu broytingarnar í gjár. Danska Fólkaflokkinum, Pia Kjærsgaard, sum eisini finst at, at ongi tekin eru um, at stjórnin í framtíðini fer at reka ein harðari útlend- ingapolitikk Bólkurin, Frælsi 2000, ið eru fyrrverandi fólkatings- limir í Framburðsflokki- num, eru serliga óðir um, at fyrrverandi samferðaslu- málaráðharrin, Sonja Mikk- elsen, heldur fram í stjórnini sum heilsumálaráðharri. - Eg vóni, at danir hava góða heilsu. Um Sonja Mikkelsen fer at arbeiða sum higartil, fáa vit stórar trupulleikar, sigur formað- urin í tingbólkinum hjá Frælsi 2000, Kim Behnke. Vinstrivongurin ivast Stuðulsflokkarnir hjá donsku stjórnini á vinstra- vonginum eru ikki líka at- finningarsamir sum høgri- vongurin. Kortini eru at- finningar at hoyra. - Vit eru ikki sannførd um, at stjórnin nú fer at reka ein politikk, ið ger, at sam- bandið okkara millum batnar, sigur Kjeld Al- brechtsen frá Eindarlista- num. Holger K. Nielsen frá Sosialistiska Fólkaflokki- num vil kortini ikki fara líka lang í sínum úttalilsum. - Vit hava hvørki meira ella minni álit á stjórnini, nú hon er umskipað, sigur Holger K. Nielsen. Tveir inn og tveir út Sosialdemokratarnir Ritt Bjerregaard og Jacob Buksti teljast nú millum ráðharrarnar í donsku stjórnini, meðan Carsten Koch og Thorkil Simonsen brádliga eru fyrrverandi ráðharrar Hóast Ritt Bjerregaard og Jacob Buksti eru nýggir ráð- harrar, so eru tey alt annað enn nýggj í donskum poli- tikki. Ritt Bjerregaard, sum er nýggjur matvøruráðharri, hevur drúgvar politiskar royndir. Hon hevur eisini fyrr sitið í ráðharrasessi. Jacob Buksti, fólkatings- maður, hevur higartil verið politiskur framsøgumaður í danska javnaðarflokkinum, men nú er hann ferðslumál- aráðharri. Hann kemur í staðin fyri Sonju Mikkelsen, sum nú er heilsumálaráðharri. Fyrr- verandi heilsumálaráðharr- in, Karsten Koch, fekk ong- an nýggjan ráðharrasess. Fyrrverandi matvørumál- aráðharrin, Henrik Dam Kristensen, tekur við sum nýggjur sosialmálaráðharri eftir Karen Jespersen. Hon hevur fingið gamla sessin hjá Thorkil Simonsen, ið var innanríkisráðharri. Thorkil Simonsen hevur tikið seg heilt burtur úr pol- itikki, meðan hin fyrrver- andi ráðharrin, Karsten Koch, heldur fram sum fólkatingsmaður. Ongin av radikalu ráðharr- unum vórðu skiftir út, og tað merkir, at nú eru nýggju kvinnur og ellivu menn í fjórðu stjórnini hjá Poul Ny- rup Rasmussen. Poul Nyrup Rasmussen og Ritt Bjerregaard lið um lið fyri fyrstu ferð í fleiri ár Mynd: Føroyska Tíðindastovan Nýggi matvørumálaráðharrin, Ritt Bjerregaard (høgrumegin), undir liðini á fyrrver- andi matvørumálaráðharranum, Henrik Dam Kristensen, sum nú er sosialmálaráð- harri. Ytst vinstrumegin Sonja Mikkelsen, fyrrverandi ferðslumálaráðharri og núver- andi heilsumálaráðharri Mynd: Føroyska Tíðindastovan Áhugin er stórur. Ein ørgrynna av tíðindafólkum settu forsætisráðharranum og nýggja matvøruráðharranum, Ritt Bjerregaard, ágangandi spurningar Mynd: Føroyska Tíðindastovan