leygardagur 9. juni 2001síða 9

gult16 cyan16 magenta16 svart16 gult17 cyan17 magenta17 svart17 2 Sosialurin Nr. 108- 9. juni 2001 Postboks 76, 110 Tórshavn, telefon 311820, telefax 314720, teldupostur: eirikur@sosialurin.fo Blaðstjórn: Eirikur Lindenskov EG MEINI TAÐ Longu tvær vikur síðani verkfallið var av. Jú, jú kæri lesari, vit hava havt verkfall. Tað hava vit sæð í Sjónvarpinum og hoyrt í Útvarpinum. So har er eingin ivi. Tað passar! Men sum vanligt, so vita vit, ið búgva í Suður- streymoy, bara frá fjøl- miðlunum, hvat veruliga hendir her á landi. Eina- ferð, fyri nøkrum árum síðani, søgdu fjølmiðlar- nir, at landið var í kreppu, og nú hava vit, sum sagt, hoyrt, at verkfall hevur verið. Jú, tað er okkurt, ið bendir á, at tað er eitt verri baks at vera bygd- afrell. Men, kæri bygda- maður, her hjá okkum gongur alt sum vanligt; vit alment løntu dusa okk- um í sama lag skamm- leyst í blokkinum. Og tey tímaløntu hava tað eisini gott; ja, so gott at tey tíma ikki í verkfall. Og hví skulu tey fara í verkfall? Smb. umboðs- manninum hjá »Føroya arbeiðsgevarafelag« fáa tey alt ov nógv í løn. Og man tann maðurin ikki vita, hvat hann tosar um? Eini hús her í Havn kosta hálva aðru millión, so tað er ríkiligt hjá einum ar- beiðara – um hann fær fulla viku- at tjena 13.000 kr. um mánaðin. Hann skal bara av við 15.000 kr í rentum og avdrøgum. Hetta er í fínasta lagi! Men, men, men! Eg hugsi hesir góðu menn hava mistikið seg; og tað so dyggiliga. Sannleikin er tann, at arbeiðaralønin er alt ov lág. Hon skuldi verið dupult so høg. Tá var eitt sindur av skili í, tí hvør kann liva í dag fyri 13.000 kr. um mánaðin? Ja, tey fastløntu kunnu ikki, arbeiðsgevararnir kunnu ikki, landsstýris- menninir kunnu ikki, og løgtingsmenninir kunnu so yvirhøvur ikki. Man tað ikki vera tí, at teir – fólksins tænarar – hava lóggivið sær sjálvum tvær arbeiðaralønir um mánað- in. Og so eru teir so skammiligir, at teir – ella nakrir av teimum – beinan vegin eru klárir at lóggeva viðvíkjandi arbeiðsmann- alønunum. Ja, lítillætnir eru teir ikki. Segði nakar lógarfestur stættamunur? Grundin til at lóggeva skuldi vera, at nakrir laks- ir vóru sjúkir. Vónandi er heilsan batnað, nú verk- fallið er av. Annars kann eg bara taka undir við Jógvani Mørkøre, trí- menninginum, tá hann í fimmaranum nú ein dagin helt, at fjølmiðlarnir held- ur skuldu roynt at funnið útav, hví laksurin er sjúk- ur. Hvat er tað, sum hend- ir? Kann tað ikki hugsast, at alt ov nógvur laksur er trunkaður saman á einum trongum fjørði? At fjørð- urin er ikki egnaður til so nógvan fisk? Ella er tað veruliga Ingeborg, sum hevur skyldina? Annars er tað alneyð- ugt, at øll arbeiðarafeløg- ini og handverkarafeløgini standa saman sum ein maður, nú vit møguliga nærkast eini primitivari oljuvinnu. Føroyar eru í dag eitt stættasamfelag, og munurin millum stætt- irnar fer at økjast við risa- fetum, um tey tímaløntu ikki standa saman og eru til reiðar at leggja alt virk- semi lamið, ið ikki hevur sum aðalmið at hjúkla um arbeiðsfólkið. Hvat edlari endamál kann ein arbeiðs- gevari og ein fyritøka hava, enn at geva arbeiðs- fólkinum góða løn og góðar umstøður? Og er hetta ikki endamálið hjá oljuvinnuni, so er best, at eingin dropi verður funn- in undir Føroyum. Tí sum mín góði vinur – húsa- vørðurin – er vanur at taka til: – Hvat nyttar tað at vera ríkasti maður í kirkju- garðinum? Verkfall og stættastríð Aref Olsen, lærari LEIKA John Johannessen Maori upprunafólkið í Ný Sælandi er í øðini inn á nýggja røð av leikum frá LEGO og krevur, at fram- leiðslan verður steðgað. Maori fólkið heldur, at LEGO í nýggju Bionicle røðini hevur stolið burtur av siðaarvi úr polynesisku gudalæruni, eins og orð og heilagar myndir verða mis- nýttar. Tí hevur ein bólkur av maorum gjøgnum sak- førara kravt, at LEGO steðgar at selja vøruna alt fyri eitt. Hava stolið gudalæruna – LEGO hevur uttan nakað loyvið brúkt okkara poly- nesisku gudalæru, okkara staðarnøvn og heilagu ímyndir í einum saman- hangi, vit aldri hava góð- kent, ljóða ákærurnar frá sakførararnum, Maui Solo- mon, sum umboðar tey trý maori fólkasløgini í Ný Sælandi. Nøvn í Bionicle, sum Whenua, Onewa, Pohatu, Tohunga og Kanohi eru øll partur av polynesiska máli- num, ið verður tosað við ymsum frábrigdum í Ný Sælandi, á Páskaoynni og á Hawaii. Eitt av hesum nøvum hevur so stóra virðing millum maorar, at teir bert taka tað upp á tungu í nøkrum heilt serligum førum. Talan er um orðið Tohunga. Hetta er eitt hugtak fyri adaligum lekingarhættum, og er orðið og hugtakið tí bannhalgað fyri maorar. Vísa øllum aftur LEGO vísir kortini øllum skuldsetingunum aftur. – Bionicle er, sum alt annað leika, fiktivt. Talan er um ein heim uttan tíð og stað, men har vit hava fingið íblástur úr ymsum søguligum og mentanarligum grundhugsanum, segði Eva Lykkegaard, kunningarsjóri hjá LEGO, við Ritzau herfyri. Kortini heldur sakførarin hjá maorunum, at LEGO hevur skrásett polonesisk orð sum vørumerki og harvið í veruleikanum yvirtikið ræðið á orðum í málinum hjá maorunum. Men leiðslan fyri LEGO er alt annað enn samd. – Tað er ikki rætt, at vit hava vørumerkt orð og nøvn frá Bionicle heiminum. Vit hava harafturímóti einans gjørt sjálvt orðið Bionicle til eitt vørumerki, sigur Eva Lykkegaard. Hon vísir á, at Bionicle er ein samanseting av ensku orðunum »biology« og »cronicle« LEGO ræðist ikki eitt møguligt rættarmál, tí tað heldur ikki, at málið er løgfrøðisligt, men heldur kensluligt. Fyri stjórnina Maorar ætla sær í rættin við málinum, men teir eru enntá eisini sinnaðir at fara so lagt við málinum, sum at gera tað til eitt politiskt mál millum ný sælandsku stjórnina og donsku stjórnina, ið varar av landinum, har LEGO verður framleitt. Danmark hevur skrivað undir altjóða sáttmálan um lívfrøðiligt fjølbroytni. Og í hesum sáttmála bindur Danmark seg til at virða og vera við at varðveita vitan, uppfinningar og atburð hjá upprunafólki og bert nýta vitanina, um loyvi er givið frammanundan. Maorar hava fyrr verið í stríðið við stórar altjóða fyritøkur. Fyri nøkrum árum síðani skifti Air New Zealand øll teppi í flogførum sínum og á flogvallum. Á nýggju teppunum var ein heilag mynd hjá maorum. Men maorar vildu ikki hava, at fólk skuldu ganga á hesi mynd, og tí kærdu teir. Málið endaði við, at flogfelagið gav seg og fekk teknað nýggj teppi. LEGO skuldsett fyri halgibrot Upprunafólkið í Ný Sælandi heldur, at LEGO í nýggjari røð av leikum misnýtir orð og heilagar ímyndir úr polynesiskari gudalæru. Tí hava tey heitt á LEGO um at steðga framleiðsluni, men LEGO vísir skuldsetingunum aftur Bionicle røðin hjá LEGO er ógvuliga væl umtókt millum børn. Í BR í Havn vóru bert hesir báðir pakkar eftir, tá Sosialurin vitjaði herfyri. Men maori upprunafólkið í Ný Sælandi heldur, at LEGO við hesum leika hevur stolið halgar ímyndir frá teimum. Tí vilja maorar, at Bionicle røðin verður tikin av hyllunum Mynd: Jens Kristian Vang Sosialurin Nr. 108- 9. juni 2001 3 - Føroysk list hevur á- huga úti í heimi og tí er upplagt at gera ein føroyskan listakalend- ara, sigur listakvinnan Aase Bømler Olsen, sum hevur tikið stig til Føroyska Listakal- endaran 2002 LIST Turið Kjølbro Saknar tú eitt størri fjøl- broytni í útboðnum av sou- venirs ella lutum, ætlað ferðafólki ella kenningum í útlondum, ber nú til at keypa ein føroyskan lista- kalendara. Tólv av navn- framastu føroysku listfólk- unum eru umboðað í Før- oyska Listakalendaranum 2002, sum kemur í sølu- búðirnar fyrsta dagin. Tik- ið stig til kalendaran hevur listakvinnan Aase Bømler Olsen, sum til dagligt starvast á Ferðaráðnum. Saman við Olivuri við Neyst, Tórbirni Olsen og Karsten Olgari Lamhauge hevur hon lagt kalendaran til rættis. - Tað berandi í arbeiði- num at gera hendan kal- endaran er at geva føroysk- um listafólki umtalu og vísa, hvat tey kunnu. Før- oysk list hevur áhuga úti í heimi og tí er tað eftir mín- um tykki upplagt at gera ein føroyskan listakalend- ara. Í mínum arbeiði á Ferðaráðnum havi eg sæð ein tørv á einum slíkum kalendara. Eg havi saknað eitt størri úrval av lutum av góðari dygd, sum kunnu seljast ferðafólki, og fólk spyrja mangan eftir plakat- um og líknandi, sigur Aase Bømler Olsen. Endamálið við útgávuni er sostatt at vísa føroyska list og gera tað møguligt hjá einum størri tali av fólki at ogna sær eitt end- urprent av føroyskum lista- verki. Listafólkini hava øll egnan stíl. Har eru mátt- miklu penslastrokini hjá Ingálvi av Reyni, litføgru landsløgini hjá Zachariasi Heinesen, fuglabjørgini hjá Astri Luihn, æviga bláa universið hjá Tróndi Pat- ursson og sermerktu graf- isku verkini hjá Aase Bømler Olsen. Kalendarin er á enskum, donskum og føroyskum, og øll listafólk- ini eru umboðað við einum verki, stuttari frágreiðing og persónslýsing. Støddin á kalendaranum er hósk- andi, eisini til at verða send út í heim við posti. Á innaru síðuni á kápuni er ein listi yvir listafólkini. Dansk Fæørsk kultur- fond, Tórshavnar Býráð, Undirvísingar- og Menta- málastýrið, Mentanar- grunnur Landsins og Lista- felagið hava stuðlað útgáv- uni, sum er sera kostnaðar- mikil. - Fyrireikingarnar til út- gávuna hava verið nógv meiri umfatandi enn eg hevði roknað við. Men gongur sølan væl, kann hugsast at vit halda fram at gera ein listakalendara á hvørjum ári. Føroyski Listakalendarin 2002, sum kostar 148 krónur, verður til sølu frá nú av á kunningarstovum, í bókabúðum og Listaskála- num. Kalendarin er prent- aður í 1000 eintøkum. Føroysk list í kalendara Aase Bømler Olsen, stigtakari til Føroyska Listakalendaran 2002, her avmyndað við fyrsta eintakinum. Kápan á kalendaranum er í svørtum og hvítum, men inni í kalendaranum eru hópin av litføgrum síðum Mynd: Jens Kristian Vang Listaverkið fyri mars eitur Kvinna í reyðum. Aase Bømler Olsen hevur gjørt C M Y K 17 16