fríggjadagur 15. februar 2008síða 23

Nr. 33 - 15. februar 2008 23 tíðindi Nýggja samgongan hev­ur sett sær fyri at bøta munandi um umstøð­urnar hjá teimum sálarsjúku. Ein greið­ ætlan er sett í samgonguskjalið­, millum annað­ at ein nýggja psykiatri-lóg skal setast í v­erk. Psykiatri Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Psykiatriski depilin: “Sálar­ sjúkling­ar skulu varðveita pensjónina, eisini eftir seks mánaðar innleg­g­ing­ á Psy­ kiatriska deplinum”. Soleiðis ljóðar ein av mong­um setning­um í sam­ g­ong­uskjalinum hjá CHE­ samg­ong­uni. Í hesum skjali verður nort­ ið við nóg­v ymisk mál, sum æ­tlanin er at fremja í felag­ tey komandi fýra árini ­ eisi­ ni tá talan er um psykiatriska økið. Hetta feg­nast tey, sum starvast innan hetta økið sum vera man um. Tað er helst so, sum eitt av starvs­ fólkunum tók til: ­ Tað er ótrúlig­t so nóg­v, sum ein lítil reg­la kann hava at týða fyri so nóg­v. Nú vóna vit bert, at føg­ru orðini verða førd út í lívið! Hetta verður helst eisini eitt av evnunum, ið verða tikin fram og­ feg­nast um, tá felag­ið Sinnisbati, ið arbeið­ ir fyri betri korum hjá teim­ um sálarsjúku, hevur aðal­ fund sín leyg­ardag­in. Setast í verk Eftir nóg­v ynski og­ drúg­t arbeiði var endilig­a komið á mál við hesum sjálvsag­da ræ­ttinum við pensjónini hjá teimum sálarsjúku. Henda týðandi reg­lan í samg­ong­uskjalinum kom sera væ­l við hjá teimum, og­ hetta mátti ein sjálvandi g­era sítt til at markera. Seinnapartin í g­jár var tí borðreitt við kaffi og­ lag­­ køku á psykiatrisku deild 5 á Landssjúkrahúsinum. Her var sera g­ott lag­, bæ­ði á læ­knum og­ starvsfólki, men ikki minst á teimum, ið fáa g­ag­n av hesi æ­tlanini tá hon verður sett í verk. ­ Hetta eru føg­ur orð, sum eru sett í samg­ong­u­ skjalið. Nú bíða vit spent eftir, at tey verða sett í verk, seg­ði Tormóður Stórá, læ­knafaklig­ur depilsleiðari á samkomuni. Aftaná hesa móttøkuna fóru nóg­v teirra yvir í tann stóra g­rannabyg­ning­in, har móttøka var hildin í sam­ bandi við at Hans Pauli Strøm er farin aftur til arbeiðis sum ráðharri innan almanna­ og­ heilsumál. Hesi seta øll sítt álit á, at hann sum landsstýrismaður fer at fremja hesa æ­tlanina í verki. Rættindi og tilboð Hóast ymiskan politiskan lit, hava starvsfólk og­ tey sálarsjúku við áhug­a fylg­t við arbeiðinum at smíða nýg­g­ja samg­ong­uskjalið. Tá tað so varð almanna­ kunng­jørt kundu tey við g­leði staðfesta, at eitt kapit­ tul í hesum drúg­va skjali snýr seg­ júst um tað økið, ið lig­g­ur teirra hjarta næ­r­ mast: Psykiatri’in. ­ Vit hava enntá rammað hesi orðini inn. Tey hang­a her á skrivstovuni, soleiðis at vit kunnu fylg­ja við, sohvørt sum tey verða sett í verk! Her er staðfest hvørjar æ­tlanir sum nýg­g­ja sam­ g­ong­an hevur sett sæ­r fyri tá talan er um ræ­ttindini hjá teimum sálarsjúku og­ hvørji tilboð, ið fara at standa teim­ um í boði í framtíðini. Millum hesi økini varð sag­t, at sosialpsykiatri’in skal halda fram við at útve­ g­a fleiri bústaðar­ og­ virk­ nistilboð til tey sinnisveiku og­ at økispsykiatri’in skal verða útbyg­d. Og­ so henda eina reg­lan, sum týðir so nóg­v fyri so mong­. Hig­artil hevur støðan verið hon, at hesi hava mist sína pensjón og­ hava bara fing­ið lummapening­, um tey hava verið innløg­d long­­ ri enn eitt vist. Hetta er nú vorðið broytt – til tað betra fyri hesi. ­ Tað var tíð uppá, at onkur g­er nakað fyri henda partin av landsins íbúg­v­ um. ­ Ja, tað er lítil meining­ í – og­ beinleiðis mannmink­ andi – at tey bara skulu fáa 1000 krónur í lummapening­i um mánaðin. Hetta røkkur illa nokk til sig­arettir, sig­ur eitt av starvsfólkunum. Rætt stig Í dag­ eru fleiri av teimum sálarsjúku knýtt at økis­ psykiatri’ini ella búg­va á sambýlum, men ikki øll hava henda møg­uleikan. Summi verða tí innløg­d í styttri ella long­ri tíð á onkr­ ari av teimum psykiatrisku deildunum, alt eftir sjúku og­ úrsliti av viðg­erðini. Undir innleg­g­ing­ini á psykiatrisku deildini fáa tey sálarsjúku fult kostarhald, men hóast hetta røkkur ein túsundkrónuseðil ikki lang­t. Fleiri av teimum, sum hava møg­uleika til tað, dáma væ­l at spáka sæ­r ein túr heim í býin og­ fáa sæ­r ein kaffimunn á onkrari kaffistovu. Men við einans 30 krón­ um um dag­in, røkkur tað ikki til so nóg­v, um ein royk­ ir, skal keypa g­ávur til føð­ ing­ardag­ ella jóla ella um ein æ­tlar sæ­r okkurt ser­ stakt. ­ Hetta er eitt stórt stig­ tann ræ­ttan veg­in, til at g­eva hesum bólkinum ein virðilig­an g­erandisdag­. ­ Teirra umstøður hava ikki verið ov g­óðar, men nú g­ong­ur tað tann ræ­tta veg­in, sum eitt av starvsfólkunum tekur til. Sálarsjúk í samgonguskjalið Í samg­ong­uskjalinum hjá CHE­samg­ong­uni hevur psykiatri’in fing­ið sítt pláss. Við fáum, men kortini sig­andi, reg­lum verður slig­ið fast, hvat æ­tlanin er at g­era. Orðing­arnar í skja­ linum eru hesar: • Menning­in av sosialpsy­ kiatri’ini skal halda fram við at útveg­a fleiri bústaðar­ og­ virknistilboð til sinnis­ veik. • Økispsykiatri’in skal verða útbyg­d, m.a. við økisdeplum kring­ landið. • Barna­ og­ ung­dómspsy­ kiatri’in skal verða styrkt, m.a. við denti á fyribyrg­ing­ og­ leiklutin hjá avvarðandi. • Sálarsjúkling­ar skulu varðveita pensjónina eisini eftir 6 mánaðar innleg­g­ing­ á Psykiatriska deplinum. • Nýg­g­j psykiatrilóg­ skal verða samtykt og­ sett í verk. Psykiatri’in tey komandi fýra árini Psykiatriski depilin Psykiatriski depilin er tænastuveitari til tær sjey psykiatrisku deildir­ nar á Landssjúkrahúsin­ um og virkar eisini við ambulantari eftirviðgerð í ávísan mun. Depilin hevur somu­ leiðis ábyrgdina av økissálarfrøðiligari viðgerð. Í samstarvi við heimarøktina hevur psykiatriski depilin harumframt ábyrgdina av sosialpsykiatriskari viðgerð. Depilin samstarvar eisini við felagsskapin "Sinnis­ bata". FAKTA ” Tað er ótrúligt so nógv, sum ein lítil regla kann hava at týða fyri so nógv. Nú vóna vit bert, at føgru orðini verða førd út í lívið! Starvsfólk, læknar og búfólk fegnast um ætlanirnar hjá nýggju samgonguni á psykiatriska økinum – vinstrumegin Bergit Weihe, leiðandi sjúkrarøktarfrøðingur, Kjartan Ellingsgaard, búfólk og læknafakligur depilsleiðari Tormóður Stórá