fríggjadagur 22. februar 2008síða 10

10 tíðindi Nr. 38 - 22. februar 2008 Fíggjarligur stabilitet­ ur er høvuðsmálið hjá stjórnini, tí tað skapar fíggjarligan vøkstur og vælferð í longra enda. Undir verandi umstøðum er ógvuliga umráðandi, at karmar verða skaptir fyri lægri rentu, sigur íslendska stjórnin í eini fráboðan BÚSKAPUR Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Lønarsáttmálar fyri kom­ andi trý árini verða grund­ aðir á smáar lønarhækkingar, við munandi hækkingum hjá teimum lægstløntu, fyri at hjálpa lønarjavnan og fíggjarligum stabiliteti. Stjórnin er til reiðar, grund­ að á upprunaligt orðaða pol­ itikkin, at strekkja seg langt fyri at fáa eina loysn á løn­ arsamráðingunum. Í fyrireikingunum til fíggj­ arkarmarnar fyri komandi ár, ætlar stjórnin at seta fram hesar ætlanir innan skattapolitikkin (alt í íslendskum krónum): • Persónsskattafrádrátturin skal vaksa við 7.000 krón­ um oman á inflatiónina komandi trý árni. Talan er um 2.000 krónur í 2009, 2.000 krónur ó 2010 og 3.000 krónur í 2011. • Avmarkingargáttin fyri barnastuðul fyri støk for­ eldur verður hækkað úr 100.000 upp í 120.000 krónur um mánaðin í 2008 og upp í 150.000 krónur í 2009. Fyri pør verður tal­ an um eina øking úr 200.000 krónum upp í 240.000 krónur í 2008 upp í 300.000 krónur í 2009. (Hetta merkir, at íslending­ ar kunnu forvinna meiri pening, áðrenn tað ávirkar mótrokningina í barna­ ískoytinum) Avmarkingar­ prosentið fyri annað og triðja barnið verður sam­ stundis lækkað við einum prosenti í 2008. • Stjórnin fer at seta onnur tiltøk í verk fyri at lækka prísirnar á vørum, serliga matvørum. Aðrar skerj­ ingar í tolli og avgjøldum fáa serliga umhugsan. • Partafelagsskatturin verð­ ur minkaður úr 18% niður í 15% frá 2008 inntøkuár­ inum at rokna, sum verður skattaður í 2009. Ein íbúðarætlan skal gerast, har ábyrgdin hjá tí almenna verður útgreinað, og býtið av økjum og kostnaði mill­ um land og kommunur skal endurskoðast við tí enda­ máli, at skapa javnvág á íbúðarøkinum og persónlig­ um stuðli. Samstundis ætlar stjórnin at endurskoða rentu­ stuðulsskipanina við leigu­ endurgjaldi í samráð við partarnar á arbeiðsmarknað­ inum, saman við øðrum mál­ um. Haraftrat ætlar stjórnin at seta fylgjandi tiltøk í verk í samráð við kommunurnar: • Leiguendurgjaldið skal vaksa til eitt mestamark upp á 46.000 krónur í staðin fyri verandi 31.000 krónur um mánaðin. Serlig leiguendurgjøld skulu eis­ ini økjast, og rætturin til hesi skal skal gerast minni strangur, fyri at kunna víðka hesi til fleiri húsar­ hald. Vanlig og serlig leigu­ endurgjøld kunnu tí í mesta lagi gerast 70.000 krónur, í staðin fyri sum nú 50.000 um mánaðin. • Økti eftirspurningurin eftir bústøðum skal bøtast við meiri liberalum virðis­ mørkum á lánum fyri leiguíbúðir, og eini øking í talinum av lánum til íbúð­ arendamál, sum verða fíggjað við stuðulsrentu, upp til 750 slík lán um árið í fýra ár frá 2009 at rokna. Stjórnin ætlar eisini at seta hesi tiltøk í verk: • Virðisavmarkingarloftið fyri útrokning av rentu­ stuðli skal økjast við 35% í 2008. • Ognaravgjaldið veður strikað á húsakeypi fyri fólk, sum keypa hús fyrstu ferð. • Húsauppsparingarskipan við skattalætta verður sett í verk fyri fólk 35 ár og yngri, fyri at eggja teim­ um til sparing, sum hava í kvittanum at spara upp til síni fyrstu hús ella heim. Arbeiðsloysisgjaldið skal økjast á sama støði sum minstalønin. Inntøkurelater­ að hægstamarks endurgjald skal økjast samsvarandi. Almannaútgjald skal økj­ ast í samsvari við verandi lóg. Ein nevnd undir bæði Heilsumálaráðnum og Almannamálaráðnum skal setast at gjøgnumganga alla ta sosialu skipanina og koma við uppskotum um, hvussu hon kann gerast ein­ faldari, samstundis sum hon skal staðfesta eitt lægsta livimark. Partarnir í lønarsamráð­ ingunum eru samdir um, at taka stig til eina tryggingar­ skipan fyri álsvarligar per­ sónligar skaðar ella tilburð­ ir, sum kunnu føra til niður­ sett arbeiðsføri. Ein serligur lønarskattur upp á 0,13% verður lagdur á arbeiðsgev­ arar í tráð við samtykta sátt­ málan. Tá hendan skipan er farin at virka, skal staturin rinda eina tilsvarandi upp­ hædd í Endurvenjingar­ grunnin frá 2009 at rokna. Stjórnin fer at leggja fram lógaruppskot sum tryggjar, at útgjøld úr Endurvenjing­ argrunninum, fyri sjúku eins So stórur ivi er uppstaðin um fíggjarstøðuna hjá íslendsku bankun­ um, at teir í nógvum førum als ikki fáa lán á altjóða fíggjar­ marknaðinum FÍGGJARKREPPA Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Altjóða fíggjarmarknaðir lata nú heilt aftur fyri íslendskari lántøku. Tað skrivar enska blaðið Fin­ ancial Times, sum bólkar íslendsku bankarnar sam­ an við italskum bygda­ bankum og bretskum set­ húsalánsveitarum. Tað hevur verið nógv mett um, hvønn karakter íslendskir bankar fáa utt­ anlands. Teir fáa sera góð skotsmál sum lántakarar frá metingarfyritøkunum, tí teir hava altíð lokið krøvini frá Fíggjareftirlitinum, og góð úrslit seinastu árini telja eisini við. Kortini dreg­ ur niður, at teirra kostnaður at upptaka lán á altjóða marknaðinum er ovurstórt. Seinast í farnu viku var CDS (Credit Default Swaps) hjá Landsbankan­ um 245 stig, hjá Glitni 415 og hjá Kaupthing 585. Talið er ein meting hjá altjóða fíggingarveitarum av, hvussu stórur vandin er fyri, at lánstakarar ikki megna at halda sínar láns­ skyldur komandi fimm árini. Hægri talið er, minni kredittvirði hevur lánstak­ arin. Í nevnda førinum skal Landsbankin rinda 2,45% omaná ásettu rentuna, sum er millum bankar. Er rent­ an 4,60, skal Landsbankin rinda 7,45% í rentu, með­ an Kaupthing skal rinda 10,45%. Til samanberingar er CDS­talið hjá stóra, norð­ urlendska bankanum Nordea, 100. Financial Times hevur fyrr í vikuni tosað við tveir serfrøðingar hjá Barclay’s Capital, Kentaro Kiso og Olly Johnson. Teir siga, at hóast tað er trongligt í fíggjarheiminum á altjóða­ marknaðinum og minni reiðupeningur, er handils­ skapurin ikki minni enn hann hevur verið. Teir eru serfrøðingar í ráðgeving og millumgongu á lánum fyri miðalstórar fyrirtøkur. Serfrøðingarnir hjá Bar­ clay´s meta, at tað verður stongt fyri lánum til ís­ lendskar bankar. Í greinini verður sagt, at nógvir bank­ ar, sum hava kredittvirði A, eins og íslendsku bank­ arnir, bretsk húsainnspar­ ingarfeløg, kommunubank­ ar í Italiu og nakrir írskir bankar hava, fáa als ikki loyvi til at upptaka lán und­ ir nøkrum umstøðum. Íslendingar fáa í løtuni ikki allarbestu skotsmálini frá europeiskum fíggjarserfrøðingum Steðga lánsveiting til íslendskar bankar Skatta- og sosialr styrkja búskapin Eingin olja enn Leitingarstjórin hjá oljufelagnum Chevron ávarar grøn­ lendingar og onnur ímóti at hava ov góðar vónir um eina komandi oljuvinnu í Grønlandi. Við Jyllands­Postin sigur Dave Lewis, at tey støðugu politisku viðurskiftini í Grøn­ landi gera tað áhugavert at leita eftir olju og gassi har, men at fólk eiga at síggja veruleikan í eyguni kortini. Enn er einki funnið, og tað fer at kosta minst 100 mia. krónur at fáa oljuvinnu í gongd í Grønlandi, sigur Dave Lewis. Grønlendingar eiga ikki at seta ov stórar vónir til oljuna (Mynd: KNR) Samherji missir Avgerðin hjá íslendska fiskimálaráðharranum at eva lodnuskipunum boð um at steðga veiðini í vetur kemur fleiri íslendskum reiðaríum og virkjum á landi illa. Eitt av feløgunum, sum hevur lagt seg eftir at fiska lodnu, er Samherji á Akureyri, og felagið sigur, at avgerðin at steðga fiskiskapinum kostar felagnum slakar 30 mió. danskar krónur. Felagið tekur undir við teimum, sum halda, at fiskimálaráðharrin var í so skjótur at taka avgerð.