hósdagur 13. mars 2008síða 14

14 Nr. 52 - 13. mars 2008 Sosialurin Eitt stig nærri sjálvræði SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Mortensen niels@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Tað ser synd at siga, at semjan í donsk-grøn- lendsku sjálvstýrisnevndini um ráevni í undir- grundini, sum varð kunngjørd í gjár, hevur vakt ans í Danmark. Bert eitt blað, Jyllandsposten, hevur umrøtt avtaluna, og DR 2 hevur havt viðmerking frá serfrøðingi, ið metti, at grønlend- ingar hava fingið alt og danir lítið og einki. Sum kunnugt gevur avtalan Grønlandi ræði á ráevnum í undirgrundini, eins og avtalan ásetur, hvussu vinningurin skal nýtast. Hann fer í høvuðsheitunum til at avvikla blokkin. Semjan er tí eitt stig nærri meira grønlendskum sjálvræði. Grønlendsku flokkarnir eru vælnøgdir, men í Danmark er danski fólkaflokkurin hart ímóti, tí flokkurin heldur Grønland fáa í posa og í sekk. Sami flokkur hevur boðað frá, at hann heldur, at grønlendska tjóðin eigur einki í landnyrð- ingspartinum av Grønlandi, har hildið verður, at nógv ríkidømi er í undirgrundini. Flokkurin byggir støðu sína á hetta, at verandi inuit í Grønlandi ongantíð hevur bygt landnyrðingsgrønland, og tí eigur Danmark hendan partin av grønlendsku oynni. Grundgevingin er, at danir við síni hernaðarligu hjáveru hava vunnið sær rættin til økið. Konservativi flokkurin í Danmark heldur hesi sjónarmið vera so áhugaverd, at flokkurin krevur løgfrøðiligar og søguligar kanningar til tess at eftirkanna, um nakað er um alt hetta. Hetta fær okkum at minnast púra órímuligu krøvini Bretland setti okkum í marknatrætuni, m.a. tí vit vóru so fá. Har hildu vit fast, og Stórabretland mátti boyggja seg. Sama eiga okkara grønlendsku grannar fyri norðan at gera. Standa fast við sítt land og síni rættindi. Nógv innan ríkisfelagsskapin sum uttanfyri hendan felagsskap undrast á hesa støðu og spyrja, um hetta í roynd og veru ikki er gamalt hjálanda hugagóðs, sum her flotnar upp. Tað er tó eingin vandi fyri avtaluni ella sjálvstýrismálinum, tí stórur meiriluti er fólkatingi so væl sum í landstinginum fyri semjuni. Semjan er knýtt at sjálvstýrisuppskotinum, sum fer til fólkaatkvøðu í Grønlandi til heystar. Semjan og sjálvstýrisuppskotið geva onga ábending av politisku lagnuni í eini framtíð, sum liggur longur úti enn sjálvt sjálvstýrisuppskotið og undirgrundarsemjan. Tað er tó lítið at ivast í, at verða sjálvstýrisskipanin og undirgrundarsemjan til gagns fyri grønlendska búskapin, tjóðina og fyri politisku skipanina sum heild, so fer Grønland at flyta seg móti loysing frá Danmark. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Fjáltur er komin á leiðslurnar í stóru bankunum og politikarar úr serliga Sambands­ flokkinum. Onkur vil verða við, at tað verður ein vanlukka, um føroy­ ingar sjálvir taka ábyrgd av fíggjareftirlitinum. Men tað er als ikki nøkur orsøk til henda fjáltur og at sáa hetta mistreystið. Tí vit fara ikki at taka nøkur óráð, sum kunnu skaða bankarnar ella okkum sjálvi Allir flokkar hava lagt stóran dent á týdningin av, at vit gerast partur av altjóðagerðini. Somuleiðis staðfesta vit við gleði, at fíggjarstovnarnir nú reka eitt alsamt størri virksemi uttan fyri landoddarnar. Hetta er eisini ein avgjørd fyritreyt fyri, at vit framhaldandi kunnu hava ein vøkstur í samfelagnum. Ein avbyrging førir til undirgang, ein upplating er vegurin fram. Tey fýra frælsini Samgongan hevur sett sær sum mál at yvirtaka fíggjar­ økið, fíggjareftirlitið og fíggjarrættin. Henda yvir­ tøka vil geva okkum mun­ andi betur altjóða virkisføri og er ein íløga í eina altjóð­ agjørda framtíð. Yvirtøkan vil geva okkum atgongd til tað eina av teimum fýra nógv umrøddu frælsunum, nevniliga frían flutning av kapitali. Tað er ein skila­ góð yvirtøka, sum vil stilla okkum betur í okkara sam­ ráðingum um ein EFTA­ limaskap og við at fáa avtalu um tey fýra frælsini við ES. Hetta er ikki ein yvirtøka bara fyri at yvir­ taka. Hendan yvirtøkan gevur meining. Yvirtøka av fíggjareftirlitinum Hvat merkir so ein yvir­ tøka av fíggjareftirlitinum í praksis? Hon merkir, at vit taka politiska og umsiting­ arliga ábyrgd av málinum. Løgtingið fær lóggávu­ heimildirnar og ikki Fólka­ tingið, og landsstýrið fyri­ sitingarligu ábyrgdina og ikki ein donsk ráðharra­ stova. Lóggávuvald á fíggjarøkinum, sum vit kenna tað longu nú, er alt stórt sæð regulerað í ES­ lóggávu. So tað snýr seg meira um at seta í gildi lóggávu, heldur enn at vit sjálvi smíða hesar lógir. Men munurin verður, at allar heimildir liggja hjá okkum og ikki í Fólkatingi­ num. Stóri fyrimunurin liggur í, at vit tá fáa ræði á tí eina frælsinum í okkara altjóða virksemi og vit sjálvi kunnu gera avtalur innan økið. Fíggjareftirlit eftir føroyskum leisti Tá ið tað kemur til tann praktiska partin, so kann hesin loysast á ymiskan hátt. Málið er, uttan mun til, hvør loysn verður vald, at fíggjareftirlitið skal hava eitt altjóðastøði, sum ger, at virðingin verður tann sama, sum hon er í dag. Kredittvirði føroyinga, sum Moody´s hevur givið sera gott ummæli, skal ikki versna av hesum yvirtøkum. Talan verður ikki um, at vit skulu seta á stovn eitt fíggjareftirlit við kanska hálvthundrað serfrøðing­ um, sum onkur hevur róð framundir. Vit taka ábyrgd­ ina, men fara ivaleyst at gera eina avtalu við eitt eftirlit, sum kann átaka sær hesa uppgávuna okkara vegna. Sannlíkt er, at endin verður, at vit gera eina avtalu við danska fíggjar­ eftirlitið um, at tey røkja hesa uppgávu framyvir okkara vegna og fyri eitt gjald, sum tað almenna má gjalda. Tískil er heldur eingin vandi fyri, at bankarnir skulu gjalda hægri rentu fyri lántøkur úr útlondum av hesi orsøk. So fyri umdømi og onnur viður­ skifti fer neyvan tann stóri munurin at merkjast. Trygdin hjá innsetarunum Tá ið talan er um trygdar­ grunnin ella “indskydergar antifonden”, sum tryggjar øllum, ið hava innistand­ andi í einum banka við upp til 300.000 kr., so er tað givið, at henda skipan fer at halda fram. Føroyskir peningastovnar verða partur av donsku trygdar­ skipanini fyri eitt ávíst gjald, sum teir longu nú gjalda. Hetta er ein sam­ haldsføst avtala millum bankar, og hví skulu vit ikki kunna halda fram í hesari, sjálvt um málsøkið verður føroyskt? Eg haldi ikki, at tað gagnar okkara kredittvirði sum tjóð, at vit í kór siga, at vit einki kunnu sjálvi, og at alt fer í sor, um vit sjálvi taka ábyrgd. Vit mugu signalera sjálvsálit og ikki sáa mistreystið. Sáið nú ikki bara mistreysti løgmaður JóANNES EIdESgAARd Lesið - so eru tit við