fríggjadagur 22. juni 2001síða 3

4 Nr. 117 - 22. juni 2001 Nr. 117 - 22. juni 2001 5 gult4 cyan4 magenta4 svart4 gult5 cyan5 magenta5 svart5 Grønlendska ferða- vinnan er í menning, sigur ferðavinnu- stjórin í Nuuk. Fleiri norðuramerikanarar koma til Grønlands, samstundis sum til- boðini til ferðafólkið gerast fleiri FERÐAVINNA Edvard Joensen Nuuk: G r ø n l e n d s k a ferðavinnan er í menning, og ymsu økini hava lagt seg eftir sínum serligu tilboð- um, sigur Ander Vahl, ferðavinnustjóri í Nuuk. Hóast tað er langt og dýrt at ferðast eitt nú úr Dan- mark til Grønlands, eru flestu ferðafólkini í Grøn- landi danir, greiðir Anders Vahl frá. Hann sigur, at árliga koma eini 5.000-6.000 ferðafólk til Nuuk. Av teim- um metir hann, at eini 2.000 støkka inn á gólvið hjá ferðaskrivstovuni. Sigast skal, at ferðaskriv- stovan í Nuuk liggur øgi- liga illa fyri, tá hugsað verður um býin annars. Hon liggur so langt frá miðbýnum, sum tað slepst. Niðri í Kolonihavnini við sjálvan endan á vegnum. Einasta, sum er uttanfyri, er tann risastóri postkassin há jólamanninum. Og eisini hann er so mikið burtur- goymdur, at leitast má eftir honum. Tann ferðandi, sum ikki hevur kort ella spyr seg øgiliga væl fyri, kann væl fáa trupulleikar við at finna bæði postkassan og ferða- skrivstovuna. Anders Vahl, ferðavinnu- stjóri í Nuuk, sigur, at tað eru ikki »vanlig« ferðafólk, sum so, sum koma til Nuuk. Tey, sum vitja høvuðsstaðin, eru í stóran mun fólk, sum koma til ráðstevnur, handilsferðir og í ávísan mun eisini fólk, sum koma at vitja familju og kenningar. Hinvegin fara flestu »vanligu« ferðafólkini út á bygdirnar, sigur hann. Og tilboðini eru eisini rættiliga ymisk í Nukk og aðrastaðni í Grønlandi, sigur ferða- vinnustjórin í Nuuk. Eitt nú fara flestu bólk- arnir til Suðurgrønlands, sigur Anders Vahl. Har eru tað útferðirnar, sum fólk vilja royna. Bátstúrarnir eru sjálvandi eisini at fáa í Nuuk, men eitt nú tað, tey í Grølandi nevna »Heli- skiing« er ikki so lætt at skipa fyri í Nuuk. Talan er um túr, har flogið verður í tyrlu niðan á innlandsísin, og síðan stað- ið á skíð omanaftur. Inn- landsísurin er ov langt burt- ur frá Nuuk til, at tað kann loysa seg at skipa fyri slík- um túrum. Tað verður stutt sagt ov dýrt í flúgving, sigur Anders Vahl. Men sjálvandi verða eisini útferðir gjørdar úr Nuuk, sigur ferðavinnu- stjórin. Og eitt, sum nógv ferðafólk, ið koma til Nukk um summarið, vilja síggja, eru allar kúlubøkurnar, sum halda til til her á leiðini, sigur hann. Um mánaðarskiftið juni- juli koma kúlubøkurnar í stórum tali og eru at síggja at kalla um alt havið her á Nuukleiðini, sigur ferða- vinnustjórin. Men eisini vanligir sigli- túrar verða gjørdir í Godt- håbsfjørðinum og har á leiðini. Her er vanliga talan um stuttar túrar, sigur And- ers Vahl og leggur aftrat, at tá tosað verður um stuttar túrar í Grønlandi, plaga tey at meina við ein dagstúr. Ferðavinnuskrivstovan í Nuuk, Nuuk Tourism, varð stovnað í 1995 sum parta- felag og loysti tá komm- unalu ferðavinnuskriv- stovuna av. Anders Vahl er stjóri í felagnum, sum umframt hann sjálvan hevur tvey starvsfólk í føstum starvi. Um summarið plagar eitt eyka starvsfólk at vera á skrivstovuni, sigur Anders Vahl. Haraftrat koma fleiri tímalønt so sum ferðaleið- arar. Grønlendska ferðavinnan í menning Sera stórt virksemi er í grønlendska ment- anarhúsinum Kaduaq í Nuuk. Í fjør vitjaðu umleið 110.000 fólk tey 254 tiltøkini, sum vóru í húsinum MENTAN Edvard Joensen Nuuk: Í miðbýnum í Nuuk liggur mentanarhúsið Katuaq (úttalað gaduakk). Húsið veður sera nógv brúkt og var longu frá upp- latingini fyri fýra árum síðan ov lítið, sigur stjórin, Juaaka Lybert. Mentanarhúsið Katuaq er felagsstovnur, sum Norður- landaráðið. grønlendska heimastýrið og Nuuk Kommuna eiga í felag, greiðir stjórin frá. Húsið varð tikið í nýtslu 15. feb- ruar 1997 og kostaði tá 110 milliónir krónur. Roknað varð tá við, at brúk fór at verða fyri fýra føstum starvsfólkum í húsinum. Men tað helt ikki, kann ein róliga siga. Í dag, bara fýra ár eftir, at húsið varð tikið í brúk, eru starvsfólk- ini næstan tíggju ferðir tað, roknað varð við tá. 18 fólk eru í føstum starvi, meðan 17 tímalønt eru, sum arb- eiða 37 tímar um vikuna, umframt tey, sum arbeiða tímalønt styttri tíðarskeið. Tilsamans eru tímalønt størv, sum svara til 20 full- tíðarstørv, og alt í alt verða 38 árslønir útgoldnar, sigur Juaaka Lybert, stjóri í Katuaq. Juaaka Lybert tók við starvinum sum stjóri i Kat- uaq tann 1. juni 1999, tá hann loysti norðmannin Jan Kløvstad av. Jan Kløvstad hevði, sum kunnugt, verið stjóri í Norðurlandahúsin- um í Føroyum, áðrenn hann fór til Grønlands at stjórna Katuaq. Lík men tó ymisk Hóast Katuaq er mentanar- hús við á leið somu upp- gávum sum Norðurlanda- húsið í Føroyum, er kortini avgerðandi munur á bygn- aðinum, sigur Juaaka Ly- bert. Norðurlandahúsið í Før- oyum er norðurlendskt burturav. Soleiðis at skilja, at tað er Norðurlandaráðið, sum eigur. Meðan Katuaq verður roknað sum grøn- lendskt. Og eisini fíggingin av virkseminum er heilt øðrvísi, enn hon er í Norðurlandahúsinum, sigur Juaka Lybert. Fíggjarætlanin hjá Ka- tuaq er upp á 20 milliónir krónur í ár. Av hesum eru níggju milliónir almennur stuðul, meðan húsið sjálvt má syrgja fyri at fáa hinar 11 milliónirnar í kassan. Og tað kann vera strævið, sigur stjórin. Men vísir í sama andadrátti á, at tað higartil hevur borið væl til. Tvær góðar inntøkukeld- ur eru í sjálvum húsinum, greiðir hann frá. Tær eru biohøllin og cafeteria, sum rættiliga nógv fólk vitja. –Og so ein hundans rúgva av umsóknum og bønarbrøvum, skoytir hann uppí. Biohøllin er nógv mest vitjaða staðið í húsinum. Men eisini kaffistovan dregur heilt nógv fólk til. Og tað kemst av, at húsið liggur so væl fyri hjá fólki bara soleiðis at detta inn á gólvið. Tað liggur mitt í býnum. Vildi svara til, at um tað var í Havn, hevði tað ligið í Steinatúni. Ikki er tað so galið kort- ini at vita sær, at húsið sjálvt fíggjar eini 55 pro- sent av rakstrinum, sigur stjórin. Tað hevur tó ikki altíð gingið líka væl, sum tað ger beint nú, viðgongur Juaka Lybert, stjóri í grønlendska mentanarhúsinum Katuaq. Í 1999 hevði húsið eina skuld til Nuuk Kommunu upp á 1,4 milliónir, sum avtalað varð at avgreiða upp á trý ár. Men tað hevur gingið munandi skjótari við tí, sigur stjórin, og eitt sindur av erni er at merkja á røddini. Tí longu í fjør vísti roknaskapurin eitt avlop upp á 700.000,- krónur, sig- ur hann. Livandi boðberin Katuaq merkir trumma, trummustavur ella eisini trummudansari. Í grundini varð hildið, tá navnið varð valt, greiðir stjórin frá, at orðið Katuaq merkti ein trummustavur ella eisini ein trumma við stavi. Tað vil siga eitt am- boð, sum ber ein boðskap. Men eftir at málgranskar- ar hava kannað orðið nærri, eru teir komnir til ta niður- støðu, at tað líka væl kann merkja fyribrygdið trummudansari. Tað vil siga bæði maður, trumma og stavur í einum. Og tað ger ikki boðskapin verri, heldur Juaaka Lybert, stjóri í Katuaq. Húsið er teknað av donskum arkitektvirki og er sjónliga gjørt við norðlýsi- num sum fyrimynd. Bylgj- andi veggirnir lata ongan iva vera um, at tað er norð- lýsið, teknarin hevur hugs- að um, tá hann hevur fest strikurnar á blað. Men eisini ísfjallið, sum grønlendingar kenna so væl, hevur inspirerað arkitektin. Húsið vísir seg líkasum at standa eitt sind- ur eftir løgg. Og tað er við vilja, greiðir stjórin frá, Tað ímyndar tað hallandi ísfjall- ið, og eisini sjálvur form- urin á húsinum er mestsum tríkantaður, sum ísfjallið ofta er. Nakað av orðaskifti var um, hvørt tað var brúk fyri húsinum, tá tað varð bygt, greiðir stjórin frá. Men tað orðaskifti er púra tagnað, nú tað vísir seg, hvussu dúgliga húsið verður vitjað. Ríkt mentanarlív í Katuaq Anders Vahl, ferðavinnustjóri í Nuuk, sigur, at serliga norðuramerikanarar hava fingið eyguni upp fyri Grønlandi sum ferðamannalandi Mynd: Edvard Joensen Juaaka Lybert, stjóri í Katuaq, á brúnni framman fyri stóru forhøllini í mentanarhúsinum Mynd: Edvard Joensen – Um nøkur ár er alt vanligt seyðahald fyribeint, har fólk hava eina trøð og nakrar seyðir til hús- brúk. Hetta verður avleiðingin um álitið hjá búnaðarnevndini verður sett í verk, sig- ur Føroya Óðalsfelag LANDBÚNAÐUR Áki Bertholdsen – Verður hetta sett í verk, fara tað ikki at ganga nógv ár til alt vanligt seyðahald í Føroyum burturdottið, har fólk hava eitt sindur av jørð og nakrar seyðir til hús- brúk. Tað er dómurin, sum Før- oya Óðalsfelag fellur yvir álitið, sum búnaðarnevndin hjá Vinnumálastýrinum læt úr hondum fyri kortum. Í álitinum eru uppskot sett fram um, hvussu land- búnaðarpolitikkurin í Før- oyum skal vera í framtíðini. – Hesi uppskot fara at beina fyri øllum vanligum jarðarbrúki í Føroyum og tað fer sostatt at beina fyri einum parti av okkara mentan, sum er líka gamal sum landið sjálvt, sigur Kári á Rógvi, lógfrøðingur, sum er formaður í Óðals- felagnum. Nú álitið frá búnaðar- nevndini er komið, er Óðalsfelag Føroya farið undir eina rundferð kring landið at hava hoyringar um framtíðar landbúnaðarpol- itikkin í Føroyum. Tann fyrsta hoyringin var í skúlanum í Porkeri miku- kvøldið, har eini 30 fólk vóru møtt. Smábrúk leggjast saman Á fundinum í Porkeri greiddi Kári á Rógvi frá, at eftir álitinum frá búnaðar- nevndini, skal endamálið við nýggja landbúnaðarpol- itikkinum vera at leggja tey smáu jarðarbrúkini saman í størri eindir. Í hesum sambandi mint- ist ein av fundarluttakarun- um, at Bjørn á Heygum, sum hevði sitið í búnaðar- nevndini, hevur sagt, at í framtíðini skal landbúnað- urin vera »annað enn men- tan og frítíð«. – Hetta er eitt uppskot, sum fullkomiliga brýtur við alla mentan og alla sið- venju, sum hevur verið í Føroyum, síðani landið varð bygt. – Hetta er ein lóg, sum miðjar eftir, at skapa eitt ávíst slag av seyðahaldi, har hvørt jarðarbrúk skal hava millum 50 og 300 áseyðir. Tað merkir, at fyri tey allarflestu av okkum fer seyðahaldið at hvørva. – Uppskotið er rættiliga fremmand fyri okkum, tí hon nevnir bara um garðar og fyri tað um onkur ein gyllin, ella tveir, ber neyv- an til at tosa um garð. Men eftir hesum skal øll jørð, niður í hvørja hálva gyllin, tinglýsast sum landbúnað- arjørð og tann, sum hevur landbúnaðarjørð, hevur skyldu til at hava landbún- að. Annars er bústaðarskylda fyri øll, ið hava fleiri enn 50 seyðir. Tann sum brýtur hesar báðar reglarnar kann missa jørðina. Landsstýrismaður- in í vinnumálum kann so lata onkran annan leiga jørðina í eitt áramál upp á 10 ár ísenn. Tá ið 10 ár eru farin, kann leigumálið endurnýggjast um eigarin ikki prógvar, at tey viður- skifti, sum førdi til, at hann misti jørðina, eru avgerð- andi broytt. Arvarætturin avmarkaður Kári á Rógvu greiddi eisini frá, at eftir nýggja landbún- aðarálitinum, er tað av- markað, hvør kann ogna sær jørð. – Bara tann, ið er 18 ár, hevur ríkisborgararætt og býr í Føroyum, og hevur verið skrásettur í fólkayvir- litinum í Føroym í minst tvey ár tey seinastu fimm árini, kann ogna sær jørð. Tann, sum vil ogna sær jørð, sum ber meiri enn 50 seyðir, skal harafturat prógva, at hann er førur fyri at hava landbúnað. – Men hetta vil eisini siga, at kemur onkur, sum er yngri enn 18 ár, soleiðis fyri, at tey arva jørð, skal hon seljast, tað er onki við at gera. – Hetta vil eisini siga, at er tað onkur, sum hevur verið uttanlands í útbúgv- ingarørindum, kunnu tey falla fyri markinum um, at tey ikki hava búð í Føroy- um í tvey ár tey seinastu fimm árini og so missa tey jørðina. Tá ið ein, sum hevur bún- aðarjørð, doyr, ber tað ikki til at býta jørðina sundur ímillum børnini, tí tað verður bara tað elsta barni, sum kann arva jørðina. Vil elsta barn ikki hava jørðina, er tað næstelsta barn, sum arvar alla jørðina o.s.fr. Men er barnið ikki mynd- ugt, men kortini vil hava jørðina, kann búnaðar- nevndin seta ein røktingar- mann at reka garðin, til barnið er myndugt. – Tað vil siga, at har nógv jørð er, ber ikki til at býta hana sundur. Tað ber heldur ikki til at skrivað testamenti og gera av, hvør skal hava jørðina. Somuleiðis sigur upp- skotið, at hvørja ferð onkur veltur upp úr nýggjum, ella tekur flag ella mold, skal tað søkjast til landsstýris- mannin um loyvi. Eftur nýggja lógarupp- skotinum skal tað eisini verða sýslumaðurin sum ásetur áseyðatalið í einum haga. Tvs, at tann ábyrgdin ella rætturin, verður tikin frá bygdarfólkinum. Trivnaður og ítriv burtur Óðalsfelagið førir fram, at verða broytingarnar í land- búnaðarálitinum framdar í verki, fer tað at føra við sær at sum frálíður fer øll óðalsjørð at vera savnað í størri eindir. – Tað fer at henda, so hvørt sum kravið um bú- staðarskyldu, avmarking- arnar í ognarrættinum og arvarættinum og aðrar áset- ingar í lógina, føra til, at jørð verður tikin frá fólki, sigur Kári á Rógvi. – Sostatt tekur búnaðar- álitið púra onki fyrilit fyri teirri gomlu mentanini og tí ómetaliga trivnaði tað førir við sær, at fólk kunnu eiga eitt sindur av jørð til húsbrúk. Óðalsfelagið vísir eisini á, at tað í nógvum førum júst er jørðin, sum bindur fólk til smáplássini í útjað- aranum í Føroyum. –Verður jørðin savnað í størri eindir, verða tað bar nøkur heilt fá húski úti á bygd, sum hava jørð. Tað hevði verið nógv betri fyri útjaðaramenning at býtt jørðina sundur, so at enn fleiri fingu gagn av henni. Eitt nú áttu størri festi at verið býtt sundur í smærri festi, fyri at givið fólki møguleika at havt eitt sind- ur av seyði afturat til trivn- að, men eisini fyri at útvega sær eitt kærkomið ískoyti til húsarhaldið. Óðalsfelag- ið vísir eisini á, at tey smáu brúkini kasta nógv meiri av sær sum tey stóru brúkini. Hetta er óivað eitt mál, sum vit fara at hoyra meiri til í komandi tíðum. Í næst- um fer Óðalsfelagið at halda fleiri fundir kring landið, har høvi verður at frætta um avleiðingarnar av landbúnaðarpolitikkinum í framtíðini. Sí annars yvir- lýsing frá fundinum í Por- keri her á síðuni. Vanligt seyðahald í Føroyum í vanda Á fundi hjá Føroya Óðalsfelag í Porkeri, ónskvøldið 20. juni var nógv fólk samankomið, tó at hvalbingarnar høvdu oyggjarfund fyri Lítlu Dímun. Bæði óðalsmenn, smærri festarar og fólk, ið sita við leigutraðum, vóru á fundinum. Fundarfólkið gjørdi hesa samtykt: »Fundarfólkið mælti ímóti at seta fram upp- skotið um lóg um bún- aðarjørð, ið førir til ogn- artøku og beinir fyri ald- argamlari mentan og týðandi ískoytisvinnu. Fundarfólkið heitti eisini á landsins kosnu menn og kvinnur um at hava fyrilit fyri óðals- jørð, leigutraðum og smáum festum, eins og fyri trivnaði og mentan á bygd, tá landbúnaðar- politikkurin verður orð- aður. Serliga heitti fundurin á tey fólkavaldu um at broyta matrikullógina, so at sundurbýti gerst lættari, og at selja smærri festi til vanligar óðalstreytir, um tey skulja seljast. Fundarfólkið er ónøgt við, at eitt uppskot um slíka lóg um óðalsjørð er gjørt, uttan at umboð fyri óðalsfólkið og smærri brúkarar hava verið við.« Fundarsamtykt Verður ætlaði landbúnaðar- poilitikkurin framdur í verki, fer tað at vera avmarkað, hvør kann ogna sær jørð. Samstundis fara nógv sum frálíður at missa jørð, tey hava havt. Hetta fer at føra við sær, at vanligt seyðahald fer í søguna, sigur Føroya Óðalsfelag. Her er tað Zakarias Wang, sum greiðir frá. Hin maðurin á myndini er Kári á Rógvi, formaður í Óðalsfelagnum Føroya Óðalsfelag er farið at hava fundarrøðir kring landið um framtíðar landbúnaðarpolitikkin í Føroyum. Tey 30 fólkini, sum møttu á tí fyrsta fundinum í Porkeri mikukvøldið mótmæla, at ætlanin er at beina fyr ialdargamlari mentan og týðandi ískoytisvinnu C M Y K 5 4