fríggjadagur 22. juni 2001síða 4

6 Nr. 117 - 22. juni 2001 Nr. 117 - 22. juni 2001 7 gult6 cyan6 magenta6 svart6 gult7 cyan7 magenta7 svart7 Ein nýføddur drongur í Føroy- um kann væntast at liva 75,2 ár, men ein nýfødd genta kann væntast at liva 81,4 ár LIVIALDUR Stefan í Skorini Væntaða miðallívsævi ella miðallivialdurin gerst alsamt hægri í Føroyum. Bæði hjá monnum og kvinnum er livialdurin 2 ár longri enn fyri 20 árum síðani. Hetta stendur at lesa í Hagtíðindum. Fyri tjúgu árum síð- ani var miðallivialdurin hjá mannfólki 73,3 ár, og hjá kvinnum var hann 79,6 ár. Síðani er livialdurin spakuliga hækkaður. Ein nýfødd genta fer væntandi at liva í 81,4 ár, og livi- aldurin hjá einum ný- føddum dreingi er 75,2. Enn kunnu vit stað- festa, at kvinnur fram- vegis liva í miðal 6 ár longur enn menn. JÁTTAN Stefan í Skorini Fíggjarnevndin í Tórs- havnar býráð samtykti á fundi týsdagin at játta 120.000 krónur afturat um árið til svimjihøllina í Havn. Hetta var eftir tilmæli frá mentanar- nevndini. Peningurin skal nýtast til at hava ein lívbjarg- ara í høllini, meðan barnagarðarnir vitja høllina um morgunin, meðan svimjihøllin er stongd fyri almenning- inum. Svimjihøllin fær 60.000 krónur í ár, so lívbjargarin kann byrja eftir summarfrítíðina, men framyvir fær svimjihøllin 120.000 krónur meira um árið, so møguleiki verður at hava lívbjargara í stól- inum í høllini allan dag- in, meðan fólk eru í hyl- inum. Harvið verður trygdin betrað. Mánakvøldið verður fyrireikandi fundur til stovnan av felagi fyri dement ella minnisveik. Fundurin verður tann 25. juni kl. 19.30 í MBF húsinum á Íslandsvegi 10. Skráin er gjørd. Fyrst bjóðar Sigrún Mohr vælkomin, og síðani heldur Vilgerð Astridar- dóttir stuttan fyrilestur um demens. Video- filmur um Alzheimer demens við heitinum »Når personligheden krakelerer«. At enda verður orða- skifti um stovnan av fel- agi. Livialdurin er longdur Peningur til lívbjargarar Stovna felag fyri minnisveik Føroyingurin Jákup á Dul Jacobsen hevur saman við Pola Purk- hús og Nils Stórá latið ein handil upp í høvuðsstaðnum í Lettlandi, Riga. Teir reka nú handlar í Kanada, Íslandi, Før- oyum og Lettlandi HANDILSSKAPUR Stefan í Skorini Fyri tveimum vikum síðani lat ein nýggjur handilsdepil upp í lettiska høvuðsstaðn- um Riga. Millum handlar- nar í nýggja deplinum er handilin hjá havnarmann- inum Jákupi á Dul á Jacob- sen og Pola Purkhús. Hetta er ein handil líkur Skemm- uni í Havn. Jákup sigur, at hetta er ein roynd, og um tað gong- ur væl, fara teir at gera meira um seg í baltiska landinum, sum fyrr hoyrdi til Sovjetsamveldið. – Tað hevur gingið av- bera væl higartil við handlinum í Riga. Vit eru bilsnir av undirtøkuni mill- um fólkið, sigur Jákup úr Íslandi. Hann hevur tveir aðrar føroyingar afturat sær í átakinum. Teir eru Poli Purkhús og Niels Stórá. Handilin hjá teimum í Riga er 1500 fermetrar til víddar, og har arbeiða eini 30 fólk. Ein íslendingur fer at hava ábyrgdina av dag- ligu leiðsluni, men Poli og Nils fara javnan at arbeiða í Riga. Handilsdepilin fer at vera einar 35.000 fermetr- ar, tá hann er liðugur. Tað eru norðmenn, sum hava tikið stig til handilsdepilin. Fyri at lata handilin upp, krevst ein íløga uppá seks milliónir krónur. Vaksandi marknaður Eftir at Lettland loysti frá gamla Sovjetsamveldinum, eru stórar broytingar farnar fram í landinum. Stjórnin arbeiðir við at fáa limaskap í Evropasamveldinum, so landið fríggjar heldur til vesturevropa enn til gomlu yvirvøldina. Jákup greiðir frá, at marknaðurin og keypiorkan í Lettlandi eru støðugt vaksandi, og tí síggja teir menningarmøguleikar í landinum. – Vit hava ikki gjørt nakrar serligar kanningar av marknaðinum framman- undan, men íslendingar samstarva nógv við Lett- land. Teir eiga m.a. verk- smiðjur og skógir, har teir útvinna timbur. Tað kemst millum annað av, at Ísland var tað fyrsta landið at góð- taka teirra sjálvstýri. Handlar í Kanada Umframt at hava fimm handlar í Íslandi hevur Jákup eisini sjey handlar á vestursíðuni í Kanada. Tað gongur skjótt við at víðka um virksemið. Til heystar er ætlanin at hava fimm nýggjar handlar í økinum við Vancouver, so talið av handlum verður økt til tólv. Jákup sigur, at arbeiðs- megin í Lettlandi er avbera góð, og viðskiftafólkið er ikki so krevjandi, sum hjá okkum. Tey eru nevniliga ikki von við eitt høgt tæn- astustøði. Í Lettlandi búgva 2,5 milliónir fólk, og í høvuðs- staðnum býr umleið ein millión. 40% av fólkinum eru russar, sum eru fluttir til landið, meðan Sovjet hevði valdið. Jákup sigur, at enn hava teir ikki ætlanir um at lata handlar upp í øðrum lond- um. Føroyingar lata handil upp í Lettlandi Jákup á Dul Jacobsen hevur saman við Pola Purkhús og Nils Stórá latið ein handil upp í Riga í Lettlandi Fíggjarnevndarskjøl eiga bara heilt undan- taksvís at verða brúkt til útgjaldan av pen- ingi, sigur fíggjar- nevndarformaðurin. Og ein trongstøða, sum longu er ávíst í februar, kann ongan- tíð gerast bráðfengis í juni, heldur Vilhelm Johannesen, fíggjar- nevndarlimur PENINGATROT Edvard Joensen Formaðurin í fíggjarnevnd- ini, Finnbogi Arge, er samdur við Vilhelmi Johannesen, fíggjarnevnd- arlimi, í, at tað var ikki heilt í tráð við stýrisskipanarlóg- ina at játta Føroya Lærara- skúla eina hálva millión krónur. Í grein 44 í stýrisskipan- arlógini stendur, at: » Eykajáttan verður veitt við løgtingslóg.« Sum stykki tvey stendur so um undantøk, at: »Um mál hevur skund, kann løgtingsins fíggjar- nevnd veita eykajáttan, utt- an so er, at tveir fimtingar av nevndarlimunum krevja málið avgjørt við løgtings- lóg.« Finnbogi Arge, formaður í fíggjarnevndini, sigur, at hann er samdur við tí, Vil- helm Johannesen, fíggjar- nevndarlimur, hevur ført fram um, at tað kann fara at skapa fordømi at brúka fíggjarnevndarskjøl í ov stóran mun. Men í hesum førinum metti hann, at rætt var at gera tað kortini, tí lands- stýrið hevði biðið um tað. Hann sigur eisini, at tað var óvanliga drúgvt orða- skifti í fíggjarnevndini um hetta málið. Hinvegin sigur hann seg ongantíð hava havt ta fatan, at Sambands- flokkurin skifti meining í viðgerðini, sum eisini hev- ur verið ført fram. Um so var, at teir báðir sambandslimirnir í fíggjar- nevndini atkvøddu saman við Vilhelmi Johannesen, sum vildi hava málið við- gjørt í løgtinginum, høvdu teir kravdu tveir fimting- arnir verið fyri tí, og so varð málið beint í løgtingið. Vilhelm Johannesen, fíggjarnevndarlimur, metti ikki, at málið um Lærara- skúlan er nakað bráðfengis- mál, tí tað var longu í feb- ruar ávíst, at pengar fóru at mangla hjá skúlanum. Grundin til støðuna í dag, sigur hann, er tann, at málið er ov illa hagreitt av teim- um landsstýrismonnum sum hava havt við tað at gjørt. Hann vísir á, at tað í hes- um valskeiðnum bara hava verið fimm mál, sum av- greidd hava verið við fíggj- arnevndarskjali. Og tey hava av sonnum kunnað verið nevnd bráðfengis. Tey fimm málini vóru: Neyðhjálp til Kosovo. Upprudding eftir glopra- regn og omanlop í septem- ber mánaða í fjør, tá fleiri vegir og hús fingu stóran skaða. Tvær ferðir eykajáttan til at leiga skip fyri Dúgvuna. Fyrru ferð, tá Dúgvan tók botn í Leirvík, og seinnu ferð, tá stemplið fór út gjøgnum blokkin. Tað fimta málið var ein lyfta til Føroya Studenta- skúla, sum biðið varð um til ein næming, sum sat í rullustóli. Tann umsóknin kom so mikið seint, at mett varð neyðugt at avgreiða málið við fíggjarnevndar- skjali, so næmingurin kundi byrja skúlagongd til tíðina. – Tað dugir einhvør at síggja, sigur Vilhelm Joh- annesen, fíggjarnevndar- limur, at munur er á upp- rudding eftir omanlopi ella havaríi hjá Strandferðsluni og peningatroti til ein skúla, sum vit vistu av longu í februar, men ikki er avgreidd fyrr enn nú av berum ólíkindum. Skeivt at brúka fíggjarnevndarskjøl Upprudding eftir omanlop er ólíka meira bráðfeingis enn fíggjarligt upptak, sum skapt er av ólíkindum, og sum vitað er um í fleiri mánaðar, heldur fíggjarnevndar- limurin Vilhelm Johannesen Mynd: Edvard Joensen Tað grør um gang- andi fót á havnar- lagnum í Kollafirði. Tá nýggja frystivirkið er reist og bygt saman við frystihotellinum, vera 10.000 fermetrar samanhangandi undir taki VIRKISBYGGING Edvard Joensen Kollafirði: Tað verður ar- beitt dúgliga á havnarlagn- um í Kollafirði. Arbeiðið upp á nýggja frystivirkið til uppisjóvarfisk er farið í gongd, samstundis sum fylt verður út yviri á Oyra- reingjum. Jákup Suni Joensen, for- maður í havnarnevndini hjá Tórshavnar Kommunu, sig- ur, at ætlandi skal tann stóra útbyggingin á Langa- sandi vera liðug um árs- skiftið. Tá eru verandi frystihotell og komandi frystivirki samanbygd í ein bygning, sum verður einar 300 metrar til longdar og 10.000 fermetrar til víddar. Gamli Salmex bygning- urin, sum hevur staðið á økinum, verður nú tikin niður, og rundan um hann fer so fundamentið til nýggja frystivirkið at standa. Farið er longu undir stoypingina av fundement- inum. Jákup Suni Joensen greiðir frá, at talan er um ein 5.300 fermetra stóran bygning, sum við eini gjøgnumkoyring verður bygdur fastur í tað verandi frystihotellið, sum er 4.700 fermetrar til víddar. Tann sonevnda gjøgnumkoyring- in skal hýsa flutningsbond- um, har frysta vøran frá virkinum verður flutt eftir á goymslu á frystihotellinum. Framman fyri hesum báðu bygningunum verður gjørdur bryggjukantur upp á tvær ferðir 100 metrar, sigur Jákup Suni Joensen. 100 metrar til hvønn bygningin, og so er eitt øki ímillum, sum eisini er 100 metrar. Men orsakað av av- markingum í íløgukvotuni hjá kommununi, fer tað pettið at bíða fyri fyrst, sig- ur hann. Íløgukarmurin er 19 milliónir, og hvør av hesum bryggjukantunum kostar, tá hann er liðugur við upp- landi og asfalti, einar 14 milliónir, sum verður fíggj- að yvir tvey ár. Tá báðir kantarnir eru gjørdir, fer at bera til at hava eini trý skip liggjandi í senn. Til dømis tvey nóta- skip, sum landa, har bæði stinga út um kantin hvør sínu megin, samstundis sum avskipað verður um- borð á eitt farmaskip, sum eisini kann stinga út um endanarnar báðu megin framman fyri hotellinum. Tað eru byggifeløgini Byggitek og NCC, sum gera arbeiðið á havnarlagn- um. Bæði bryggjuna, fundamentið til frystivirkið og niðurtøkuna av Salmex. Og eisini á Oyrareingjum er arbeiði í gongd, sigur Jákup Suni Joensen. Har verður fylt út og gjørt klárt til eitt rættiliga stórt øki. Einar 100.000 fermetrar, sum ætlanin er at hava lið- ugt til næstu útbjóðingina í samband við oljuútgerðar- havn, sigur havnarnevndar- formaðurin í Tórshavnar Kommunu. Grótið, sum brúkt verður til ífyllu á havnarlagnum í Kollafirði, hevur Tórshavn- ar Kommuna keypt frá P/F Vágatunnlinum. Nógv virksemi í Kollafirði Tann lítli má lúta fyri tí stóra. Gamli Salmex bygningurin verður tikin niður, og eitt risastórt frystivirki verður bygt á økinum Mynd: Edvard Joensen C M Y K 7 6