fríggjadagur 28. mars 2008síða 11

11 tíðindi Nr. 60 - 28. mars 2008 Seinastu tíðina hevur Beinta Joensen, fyri­ byrgingarráðgevi hjá Bláa Krossi, hildið fyrilestrar á skúlum kring landið og upplýst um rúsevni. Við sær hevur hon havt ein fyrrverandi stikknarkoman UPPLÝSING Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Tað var eingin moraliserandi peikifingur á lofti, tá Blái Krossur herfyri ferðaðist á skúlar kring landið, og upp­ lýsti ungdómin um rús­ evnir. – Peikifingrar er ein farin tíð, og tað fangar ikki ung­ dómin. Ofta hevur tað næst­ an beint øvugta effekt enn ætlað, vísir fyribyrgingar­ ráðgevin hjá Bláa Krossi, Beinta Joensen, á. Tískil hevur hon heldur valt at upplýsa ungdómin um teir vandar, sum standast av at rúsevnum. – Tí, sum hon sigur, so upplýsa og fortelja vit um øll onnur viðurskifti, og tá rúsevni er ein partur av veruleikanum hjá føroyska ungdóminum, so eiga tey eisini at verða ráðførd har, metir hon. 9% roynt hash Við sær kring landið hevur hon havt nakrar faldarar, sum eru bygdir á nøkur tøl, ið ESPAD (European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs) hevur funnið fram til. ESPAD er ein stovnur sum umleið 40 lond samstarva um, har upplýsingar um tubbaks­, alkohol­ og rús­ evnisvanarnir hjá ungum verða savnaðir á einum og sama stað, soleiðis at til ber at samanbera londini. Tølini í faldarunum, sum varð útgivin í fjørsummar, avdúka millum annað, at 9 prosent av øllum næming­ unum í føroysku 9. flokkun­ um hava roynt hash. Somu kanningar hjá ESPAD av føroysku 9. floksnæmingu­ num vísa, at 11 prosent av hava roynt at sniffa eitt nú tendraragass. – Og vit kunnu siga, at tølini ikki passa, men eg meti heldur, at vit mugu fyrihalda okkum til tann veruleikan, tey ungu eru í og ikki tann veruleikan, vit ynskja, sigur Beinta Joen­ sen. Hennara eygleiðingar, tá hon hevur vitjað á ymsu skúlunum, hava eisini verið, at ein stórur partur av ung­ dóminum hevur sæð onnur ung sniffa, og tað sama er galdandi fyri hash. Stórar freistingar Beinta Joensen sigur seg vera kløkka av, at heili 9 prosent av føroysku 9. floks­ næmingunum høvdu roynt hash, og at 11 prosent høvdu roynt at sniffa. – Tað merkir, at tað fram­ vegis er spennandi við rús­ evnum og at tey eru til at fáa fatur á, sigur Beinta Joensen. Hon metir kortini ikki, at ungdómurin í Før­ oyum er verri nú, tá tað kemur til rúsevnir, enn hann hevur verið fyrr. – Nei, tað vil eg ikki siga. Kanska er ungdómurin enn tá frægari nú, tí í dag eru freistingarnar størri og nógv fleiri enn fyri 20 árum síðani, metir Beinta Joen­ sen. Hon metir kortini, at tað er alneyðugt við slíkum upplýsingartiltøkum, sum Blái Krossur hevur havt kring skúlarnar í síðstuni. – Stevnurnar og festival­ arnir standa fyri framman, og tá er tað umráðandi, at tey ungu hava eina vitan við sær, og eisini eru greið yvir, hvørjar avleiðingarnar av rúsevnum kunnu vera. Stikknarkomanur greiddi frá Til at greiða frá møguligum avleiðingum av rúsevnismis­ nýtslu, hevði Beinta Joensen danan Christian Werlo við sær. Hann er fyrr­ verandi rúsevnismisnýtari og stikknarkoman, og hevur verið “clean”, sum tað eitur, í nøkur ár. Christian Werlo greiddi frá sínum lívi og royndum við rúsevnum, og eftir hvat skilst dugdi hann sera væl at greiða frá. Christian Werlo kom úr eini púra vanligari familju, men endaði sum neyðardýr orsaka av rúsevnismisnýtsl­ uni, áðrenn hann kom á rættan kjøl aftur. Tað stað­ festir, at ein og hvør kann enda úti í misnýtsluni, áðr­ enn tú veitst av, og tískil er tað umráðandi, at tú veitst hvat rúsevni eru fyri nakað, og at tú dugir at taka røttu valini. Teir moraliserandi peikifingrarnir hava ikki røttu effektina. Tí ljóðar boðskapurin frá Bláa Krossi til ungdómin í dag: »Valið er títt!« Til samanberingar kann nevnast, at í mun til hini umleið 40 londini, sum lut­ taka í ESPAD­kanningun­ um, stendur væl til í Før­ oyum. Í meðal hava 21 pro­ sent av næmingunum í tí, sum svarar til 9. flokk í hin­ um londunum, roynt hash. Og hvat sniffing viðvíkur eru vit áleið á sama støði – eitt prosent omanfyri með­ al. Upplýsa ungdómin um rúsevni 11 prosent hava roynt at sniffa lívrunnin upploysingarevni 9 prosent hava roynt hash 0,8 prosent hava roynt ecstasy 0,8 prosent hava roynt kokain 0,6 prosent hava roynt heroin 0,6 prosent hava roynt soppar 0,3 prosent hava roynt amfetamin 0,3 prosent hava roynt LSD 0,2 prosent hava roynt GHB Tølini stava frá bóklinginum »Bóklingur til foreldur – Hent at vita um rúsevni«, sum Apoteksverkið og Fyribyrgingarráðið lótu útgeva í fjørsummar, og fevna tey um næmingar í føroyskum 9. flokkum. Tølini í bóklinginum stava frá kanningum ESPAD hevur gjørt í 2003. FAKTA ­ Alt hetta skal ígjøgnum eina politiska viðgerð og hon er ikki byrjað enn, sigur hann. Men skjótt verður farið undir fíggjarlógina fyri næsta ár og tað fer tann politiski viljin at vísa seg, leggur hann afturat. Hann sigur sostatt, at nú nýtt landsstýrið er skipað, fer hann at taka málið upp­ aftur. Annars fer hann at mæla til at seta eina tíðarætlan upp fyri at nær tey ymsu til­ mælini í álitinum skulu set­ ast í verk. Hvussu langa tíð, vit tosa um kann hann onki siga um, tí tað veldst um, hvussu tann politiska raðfestingin verður. Hann vísir á, at tað eru eisini nógvar aðrar raðfest­ ingar, sum skulu gerast á øllum økjum og hetta skal so verða ein partur av teirri raðfestingini. Kortini er tað neyðugt, at nakað skal henda á økinum og tí skal hetta heldur ikki taka allar ævir, leggur hann afturat. Fyrsta stigið verður at seta eind í Nærverkinum at leggja eina endurvenjingar ætlan til rættis og tað ætlar hann at gera í ár. ­ Tað eru so nógv tilmæli í álitinum, at tað er neyðugt at skapa okkum eitt útgangsstøðið fyri at vita, hvar vit skulu byrja og í hvørjari raðfylgju, tey ymsu tiltøkini skulu setast í verk og tað skal hendan eindin í Nærverkinum leggja til rættis, sigur Hans Pauli Strøm. búskapin, at teir ikki kunnu fáa endurvenjing, so at teir sleppa aftur í samfelagið at liva og virka. Tað er ógvuliga ymiskt, hvussu nógva endurvenjing, hesir sjúklingar hava brúk fyri. ­ Summi hava bara brúk fyri at endurvenja ávísar før­ leikar. Hjá summum er talan um lívslanga endur­ venjing. Summir av hesum eru lammaðir og fáa ikki tosað, men bara nakað so einfalt og lítilátið sum at sleppa til talilærara er ein slík Kanossaferð hjá mongum, at tey gevast á leiðini Ynskja sær blóðtøpp Møguleikarnir fyri at fáa endurvenjing eru so vána­ ligar, at á fundinum, sum Heilafelagið skipaði fyri, var tað ein, sum beiskliga helt fyri, at tað er nógv fyri, at man skal ynskja sær at fáa blóðtøpp fyri at fáa nakrar sømdir í føroyska heilsuverkinum. Spurningurin er so bara, nær tilmælini í álitinum kunnu setast í verk. Marjun Poulsen heldur, at skal nakað koma á skaft­ ið, verður tað neyðugt at lata ábyrgdina upp í hend­ urnar á ávísum fólki, sum fær hetta øki at arbeiða við meir ella minni burturav. ­ Hetta er so umfatandi, at landsstýrismaðurin sjálv­ ir, ella umsiting hansara, hava ongan møguleika at arbeiða við hesum afturat teimum vanligu uppgáv­ unum, tí so fer onki at koma burtur úr. ­ Tí verður neyðugt at starvsfólk meiri ella minni burturav fáa til arbeiðis at skipa tilmælini í álitinum. Miðstøð í Suðuroy og í Klaksvík Og álitið, sum landsstýris­ maðurin nú hevur fingið at arbeiða við, er rættiliga um­ fatandi. Ì fyrsta lagi verður mælt til, at tað beinleiðis verður ásett, at øll, sum hava tørv á tí, skulu hava beinleiðis lógarásettan rætt til endur­ venjing og venjing til at varðveita teir førleikar, tey hava. Marjun Poulsen sigur, at ein hugsan er, at gera sjúkra­ húsið í Klaksvík og í Suður­ oy til venjingarmiðstøðir. Og nú nýtt ellis­og røktar­ heim verður bygt í Vági, kann ein partur av ellis­og røktarheiminum á Tvøroyri brúkast til at hýsa fólki, sum eru á sjúkrahúsinum til endurvenjing. Men mælt verður eisini til at skipa fyri endurvenjing undir Nærverkinum, so at venjing kann fara fram úti í teimum ymsu økjunum. lova Íslendingar drekka meiri Íslendingar drukku sjey prosent meiri av rúsandi løgi í fjør enn árið fyri, og sambært Vísi var tann dagliga nýtslan var so mikið stór, at tað var næstan upp í tveir stórar tangabilar sum teir á myndini. Hagtølini vísa, at í meðal drukku allir íslendingar oman fyri 15 ár 7,5 litrar av reinum alkoholi í fjør, og tað var 0,3 litrar meiri enn í 2006. Tølini vísa eisini, at íslendingar drekka meiri av sterkum og minni øl nú enn undanfarin ár. Ikki Ingólfur Arnarson? Tann gamla íslendska søgan sigur, at tann fyrsti land­ námsmaðurin í Íslandi æt Ingólfur Arnarson. Hann var norðmaður, og sambært søguni fór hann í land á Ingólfs­ høfða í árinum 871. Men søgumaðurin Helgi Þorláksson ivast í hesari søguni. Í einum fyrilestri, sum hann fer at halda týsdagin, fer hann at vísa á, at fólk vóru í Reykjavík fyri 871, og tí kann Ingólfur Arnarson ikki hava verið fyrsti maður í Íslandi, soleiðis sum tann gamla søgan sigur. Sambært søguni fór Ingólfur Arnarson í land her við Ingólfshøfða Vit upplýsa og fortelja um øll onnur viðurskifti, og tá rúsevni er ein partur av veruleikanum hjá føroyska ungdóminum, so eiga tey eisini at verða ráðførd har, sigur Beinta Joensen, fyribyrgingarráðgevi hjá Bláa Krossi Mynd: Jens Kristian Vang