fríggjadagur 4. apríl 2008síða 7

7 tíðindi Nr. 65 - 4. apríl 2008 Tað bleiv Fischer-Møller Í gjár varð greitt, at tað verður Peter Fischer-Møller, sum skal taka við sum biskupur í Roskilde eftir Jan Lindhardt, sum fer frá fyri aldur. Tá atkvøðurnar vórðu taldar í gjár, hevði Peter Fischer-Møller fingið1.174, meðan hitt valevnið, Paul Joachim Stender, hevði fingið 1.055. Talan var um umval, tí á valinum 1. februar vóru fleiri atkvøður enn veljarar. Peter Fischer-Møller verður vígdur og settur í embætið í Roskilde dómkirkju tann 27. apríl. Útlendingar fyri seg Aluminiumsfyritøkan Alcoa fær brúk fyri fleiri túsund útlendingum, tá felagið fer at byggja nýtt aluminiums- virki í Grønlandi, og fær Hans Enoksen, landsstýrisfor- maður, sín vilja, skulu útlendingarnir búgva í barakkum langt burtur frá grønlendsku býunum. Hans Enoksen sigur við blaðið Sermitsiaq, at útlendingarnir fáa stóra ávirkan á eitt nú umsiting, skúla- og heilsuverkið, sjálvt um teir ikki koma í beinleiðis samband við grønlendingar. Gongur sum lands­ stýrið ætlar, verður ein EBS­líknandi skipan sett í verk fyri europeiska arbeiðs­ megi frá 1. juli í ár. Samstundis hevur løgmálaráðið heitt á Arbeiðsgevarafelagið um at fáa sett í verk eina fastlønarskipan fyri fólk í flakavinnuni ÚTLENDINGAMÁL Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Nú sær endiliga ú til, at nak- að fer at røkjast fyri einari loysn á útlendingamálinum. Á tíðindafundi í mogrun greiddi Helena Dam á Neystabø, løgmálaráðharri, frá einum uppskoti, sum nú er klárt at bera niðan í ting- ið, og sum í stuttum snýr seg um at gera tað lættari hjá europearum at fáa arbeiðs- og uppihaldesloyvi í Føroyum. Tað hevur í langa tíð ver- ið sagt, at tørvurin á arbeiðs- megi hevur verið størsti trupulleikin fyri føroysku vinnuna og harvið eisini ein trupulleiki fyri samfelagið. – Sjálvandi vildu vit helst yvirtikið alt útlendingamál- ið, og tíðarætlanin hjá lands- stýrinum miðar ímóti, at hetta málið verður yvirtikið í 2009, segði Helena Dam á Neystabø. Reint praktiskt verður beinanvegin ein útlendinga- stova sett á stovn, sum skal hava innlit, eftirlit og veita kunning í viðurskiftum, sum hava við útlendingar at gera. Landsstýriskvinnan í lóg- armálum roknar við, at útlendingastovan skal hava ein leiðara, tveir løgfrøðing- ar umframt nøkur skriv- stovufólk. Tá vit kenna fíggjarlógina fyri í ár vita vit eisini, hvussu nógvan pening vit hava at arbeiða við. Útlendingamál hava hægstu raðfesting hjá okkum í ár, segði Helena Dam á Neystabø. EBS-líknandi skipan Arbeitt hevur verið í longri tíð við útlendingamálinum, eisini undir undanfarnu samgongu, men roknað verður nú við, at uppskotið er soleiðis hóttað, at part- arnir á arbeiðsmarknaðinum kunnu liva við tí. – Teir jubla ikki um upp- skotið, hvørgin partur, men hetta er so nakað, báðir partar kunnu liva við, sigur Helena Dam á Neystabø. Uppskotið gongur í stutt- um út upp á, at europearar meiri ella minni frítt kunnu koma til Føroya, tó so, at teir framman undan skulu hava eina avtalu við føroysk- an, góðkendan arbeiðagev- ara, sum skal vátta, at við- komandi útlendingur er tryggjaður eina 30 tímar arbeiðsviku. Og júst á hesum økinum kennir Samtak, at føroyingar verða forfordeildir, tí teim- um er jú ikki tryggjað eina slíka avtalu. Men á hesum økinum ætlar landsstýrið, at partarnir á arbeiðsmarkn- aðinum skulu gera eina avtalu um fastlønarskipan. – Ein slík avtala hevði verið størsta frambrotið innan arbeiðsmarknaðinum í fleiri áratíggju, segði Helena Dam á Neystabø. Eitt annað, sum ger skip- anina lættari fyri útlend- ingar, er, at tað eftir hesum uppskotinum skal kunna bera til hjá útlendingum at skifta millum arbeiðsgevar- ar, uttan at teir skulu gjøg- num myluna einaferð aftrat. Einasta treyt er, at arbeiðs- gevarin skal verða góð- kendur. Somu løn Sum nevnt verður skipanin líknandi henni, sum umfata tey fýra frælsini. Tey fýra frælsini tryggja frían flutn- ing millum EBS-londini av arbeiðsmegi, tænastum, vørum og kapitali. Í førinum arbeiðsmegi er eisini etableringsrættur, og hann merkir, at fyritøkur kunnu fara í onnur lond at gera arbeiðir, og taka sína egnu arbeiðsmegi við. Tað vil við øðrum orðum siga, at um ein lettisk fyritøka kemur til Føroya at gera eitt arbeiði, og hevur egna ar- beiðsmegi við, kan hon rinda sínum arbeiðsfólki somu løn, sum tey fáa heima í Letlandi. Hesin parturin verður tó ikki gald- andi í føroyska uppskotinum um útlendska arbeiðsmegi. Hinvegin skal arbeiðsgev- arin, sum tekur inn útlendsku arbeiðsmegina, vátta, at viðkomandi arbeið- ari fær trygd fyri 30 tíma arbeiðsviku, og at við- komandi somuleiðis verður løntur eftir teimum á før- oyska marknaðinum gald- andi lønarsáttmálum. Fellur arbeiðstilboðið burtur – er ikki brúk fyri útlendinginum longur – fell- ur eisini arbeiðs- og uppi- haldsloysið burtur, og við- komandi má fara av land- inum aftur. Roknað verður við, at eur- opearar eru munandi meiri mobil arbeiðsmegi enn ar- beiðsmegi úr triðjalondum. Regulerast Í løtuni verður skríggjað eft- ir arbeiðsmegi, og eftirsum arbeiðsloysið í Føroyum einans er 1,4%, sum er met- lágt, verður mett, at tað í veruleikanum er tørvur á arbeiðsmegi. Og tað vísir seg eisini. Serliga innan flakavinn- una er mangul upp á fólk, men eisini innan byggivinn- una kann roknast við stórari tilgongd av útlendskari ar- beiðsmegi, tá nýggja lógin kemur í gildi. Fyri at tryggja skjóta til- gongd av arbeiðsmegi, tá hon er neyðug, kunnu ar- beiðsgevarar taka útlend- ingar inn, og hava so 30 dagar at avgreiða formligu viðurskiftini hjá viðkom- andi. Ein onnur regla verður, at um arbeiðsloysið fer upp um 3,5% í eitt tíðarskeið upp á tríggjar mánaðir, fell- ur lógin burtur, og gamla lógin kemur aftur í gildi. Uppskotið hjá Helenu Dam á Neystabø, løgmála- ráðharra, er longu framman undan tryggjað undirtøku í danska fólkatinginum, og landsstýriskvinnan heldur, at undirtøka eisini er í sam- gonguni fyri uppskotinum. – So mikið nógv hevur verið tosað um hetta upp- skotið, at tað rokni eg við, sigur Helena Dam á Neysta- bø. Ætlanin er, at skjótt skal berast at. Seinasti framløgu- dagur í fólkatinginum er týsdagin, og miðað verður ímóti at hetta uppskotið skal leggjast fyri í hesi donsku tingsetuni. Verður talan um broytingar í løg- tinginum av uppskotinum, ber saktans til at bíða við triðju viðgerð í fólkatingin- um, fyri at fáa møguligar broytingar við. Helena Dam á Neystabø ætlar, at hetta lógaruppskot- ið skal kunna setast í gildi 1. juli í ár. EBS-líknandi skipan fyri europeiska arbeiðsmegi Helena Dam á Neystabø ætlar, at tað skal gerast lættari hjá europearum at koma til Føroya at arbeiða frá 1. juli í ár Mynd: Jens Kristian Vang