mikudagur 27. juni 2001síða 5

8 Nr. 120 - 27. juni 2001 Nr. 120 - 27. juni 2001 9 gult8 cyan8 magenta8 svart8 gult9 cyan9 magenta9 svart9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Er tað nakað mál, sum nógvir føroyingar hava eina avgjørda meining um, so er tað til Ísrael og støðuna í Miðeystri. Vit verja Ísrael og tað ísrael- ar standa fyri og gera tað fyri nærum einhvønn prís. Vit síggja arabarar og palestinar sum fígg- indan, sum tann, ið er orsøkin til allar ólukkur. Soleiðis hevur tað altíð verið her á landi og í stór- um parti av vesturheiminum. Men sohvørt sum miðlarnir eru mentir og útviklaðir og hava kunn- að sett nógva orku til at fylgja tí, sum fyrigongur eitt nú í Miðeystri, so ber ikki til at lata eyguni aftur fyri, at eitt mál hevur oftast tvær síður. Bretska sjónvarpsrásin BBC, sum nú hevur átt at- gongd inn í nærum hvørt heim í Føroyum í nøkur ár, er ein av teimum miðlunum, sum hevur roynt at vísa okkum veruleikarnar frá tí nærum krígs- herjaða Ísrael. Hon hevur – eftir okkara tykki – roynt at lýsa hesa nærum óloysiligu støðu frá øll- um síðum. Hóast tað so eru nógvir ísraelar og viðhaldsfólk teirra í øðrum londum, sum halda, at BBC og aðrar sjónvarpsrásir eitt nú CNN, reka antiísraelska propagandu, tvs. bara lýsa málið til fyrimunar fyri palestinar. Tað hoyrdu vit so seint sum í hesi vikuni, tá um- boð fyri ísraelsku stjórnina funnust harðliga at eini Panoramasending hjá BBC um leiklutin hjá forsætisráðharranum Sharon í hópmorðunum á palestinsk flóttarfólk í legunum Sabra og Shatilla í Libanon fyri nærum 20 árum síðani. BBC kem- ur sum so ikki til nakra niðurstøðu, men tað setir so mikið fokus á leiklutin hjá Sharon sum var verjumálaráðharri í Ísrael um tað mundið, at við- urkendir altjóða sakførar og dómarar meta tað vera rætt at fáa Sharon fyri ein altjóða dómstól við skuldsetingum um at hava verið við til at loyva falangistum í Libanon at gera tað skitna ar- beiði: at beina fyri túsundtals ósekum palestinum. Hetta eru harðar ákærur men als ikki nýggjar og ókendar. Tí eftir hópdrápini varð ein kanning sett í verk av málinum og Sharon varð noyddur til at fara frá sum verjumálaráðharri fyri sín »leiklut« í hesi hending. Í dag er málið vorðið kannað enn meira og nú meta høgtstandandi løgfrøðingar, at málið eigur at verða roynt við altjóða dómstól. Hvat vit enn halda um ísraelar og palestinar, so eru vit øll samd um, at hetta er ein ólukkulig støða fyri bæði hesi fólk. Vit kunnu á ongan hátt taka undir við teimum morðum og atsóknum, sum báðir partar eru atvoldin til. Tí vildi tað verið rætt at latið ST-friðarherlið komið inn í myndina. Nú fáa vit so at síggja, hvat BBC-sendingin fer at útvikla seg til. Hvør veit, tað kunnu koma so av- dúk-andi prógv fram, at Sharon enn einaferð verður noyddur at lata ein ráðharrasess frá sær. DAGSINS MEINING Sosialurin Sharon og fortíðin VIÐMERKING Hensar Ellingsgaard deildarstjóri Formaður Føroya Lærara- felags sigur seg at halda fast um umberingina fyri Torbjørn Jacobsen, lands- stýrismann, hóast Menta- málastýrið hevur gjørt vart við, at stovnurin kundi ikki biðja um umbering fyri landsstýrismannin. Tað var sagt við útvarpsmannin týs- dagin 5. juni 2001 og á fundinum við leiðsluna í Vestmanna skúla hósdagin 7. juni 2001. Fundurin við Vestmanna skúla, har umboð fyri Før- oya Lærarafelag var bjóðað við, var havdur fyri at loysa eitt vandamál. Tað eydnað- ist eisini. Álitisfólk Føroya Lærarafelags í Vestmanna skúla hevði eisini fingið fundarboð, men var bundið av sínum arbeiði í Vest- manna skúla og kundi tí ikki verða á fundi í Menta- málastýrinum. Formaður Føroya Lærarafelags, ið umboðaði felagið á fundi- num, noyddist at fara av fundinum á annan fund, áðrenn fundurin við leiðsl- una í Vestmanna skúla var liðugur. Deildarstjórin legði dent á at hava góð viðurskifti við allar skúlar, eisini við Vest- manna skúla. Skúlastjórin í Vestmanna skúla segði seg altíð at hava havt góð við- urskifti við fólkini í Fólka- skúladeildini, og hann vón- aði, at tað fór at eydnast at finna fram til eitt felags úr- slit á fundinum. Tað ráddi um at koma á mál sama dag, av tí at fundur skuldi verða í lærararáði skúlans seinni sama dag. Leiðslan í Vestmanna skúla skilti, at tað var trupult at loysa mál- ið í Vestmanna skúla til fulnar. Ein loysn var funn- in, sum partarnir kundu góðtaka. Sosialurin endar grein sína og sigur, at Føroya Lærarafelag fyribils skal verða hjástatt á øllum fund- um millum umboð fyri før- oyska fólkaskúlan og Mentamálastýrið. Tað verð- ur her gjørt vart við, at Før- oya Lærarafelag er ikki fyrisitingarmyndugleiki, og um so skuldi verið, noydd- ist felagið at flutt sín bústað á Hoyvíksveg 72, av tí at tað er dagligt samskifti av ymiskum slag millum før- oyska fólkaskúlan og Mentamálastýrið. Tað tyk- ist ikki at koma formanni felagsins í huga, at tað kann eisini bera á, at umboð fyri fólkaskúlan ikki vil hava Føroya Lærarafelag hjástatt á fundi við Mentamálastýr- ið. Mentamálastýrið ætlar sær sjálvt at gera av, nær Føroya Lærarafelag skal verða umboðað á fundum við umboðum fyri føroyska fólkaskúlan. Spell er tað! Heri Mohr Í heimastýrislógini frá 1948 er tilskilað, hvørji ser- mál (listi A), »verða flutt til føroyska heimastýrið ella seinni verða flutt til tess eftir ynski heimastýrisins ella ríkisstjórnarinnar. Verandi landstýri hevur fráboðað, at arbeitt verður við at flyta tey skúlamál, sum enn eru á lista A, til heimastýrið. Millum tey mál, sum ikki enn eru flutt til heima- stýrið, er Føroya Lærara- skúli. Skúlin hevur tey mongu ár, hann hevur virkað, fing- ið neyðuga fígging bein- leiðis frá »undervisnings- ministeriet« í Keypmanna- havn, men frá 1. januar 1988 at rokna varð fígging- in beind í blokkin, sum er at finna undir § 20: Inntøkur í fíggjarløgtingslógini. Í »Lov om tilskud til Færøernes hjemmestyre på undervisningsområdet (Omlægning af statsrefu- sioner m.v. til bloktilskud«) frá 18., november 1987 er tilskilað: »§ 1. Undervisnings- ministeriet yder årligt et til- skud til Færøernes hjem- mestyre på 157.225.000 kr. (1987-prisniveau). § 2. Tilskuddet reguleres årligt med en procent, der fastsættes på finansloven. Stk. 2. Undervisnings- ministeren kan efter for- handling med hjemmesty- ret og med Finansudvalgets tilslutning ændre tilskud- dets størrelse, hvis der sker væsentlige ændringer i de forudsætninger, der har lig- get til grund for til tilskud- dets fastsættelse«. Samsvarandi fylgi- skjølum til nevndu lóg eig- ur Føroya Læraraskúli 8.237 mió. av játtanini til skúlaverkið uppá 157.225 mió., og við tí undir § 2 nevndu árligu regulering er læraraskúlans partur øktur til uml. 11 mió., sum hevur staðið óbroytt síðan 1998. Skeita vit so í landskass- ans roknskapir 1998-2000 síggja vit, at læraraskúlin hevur fingið fylgjandi løg- tingsjáttanir: 1998 11.8 mió. 1999 11.9 mió 2000 12.1 mió. 35.8 mió. Av hesum hevur blokkurin goldið (3 x 11 mió) ca 33.0 mió Landskassin lagt út ca 2.8 mió. Omanfyri nevndu § 2 in mente, og so tað sum nú al- ment er komið fram í okk- ara fjølmiðlum, gevur okk- um orsøk til at spyrja: 1) Hevur landsstýrið haft samráðingar við »undervis- ningsministeriet« um at »ændre tilskuddets størrel- se til Færøernes Seminari- um«, av tí at »væsentlige ændringer« eru hendar síð- an 1. januar 1988? 2) Hvørja lóg hava vit, sum gevur løgtinginum og tess fíggjarnevnd heimild til at játta donskum stovni, Før- oya Læraraskúla, rakstrar- pening havandi í huga, at játtanir til skúlan hava støði í blokkinum frá ríkiskassa- num? Dámligt hevði tað verið, um landsstýrismaðurin við skúlamálum kundi svarað upp á hesar fyri skattaborg- aran viðkomandi spurning- ar. Føroya Læraraskúli Atli Hansen So einfalt tykist henda samgongan at hugsa. Full- veldi og einki annað. Tað var eisini at síggja til ein lotur landsstýrismaður við heilsu- og almannamál- um, sum í sjónvarpinum mátti viðganga, at undir hesi samgonguni var einki røktarpláss komið afturat í Føroyum. Eftir eitt val við gyltum lyftum til tey sjúku og gomlu er snøgt sagt einki hent enn, nú vit hava lagt meira enn 3/4 av val- skeiðinum aftur um bak. Landsstýrismaðurin royndi at bjarga støðuni við at pynta seg við lántum fjaðrum. Hann segði seg og samgonguna hava fingið pláss til 19 íbúgvar á ellis- og røktarheiminum í Sand- oynni, men minnist meg rætt, so var hetta ein partur av tí sonevndu Sandoyar- ætlanini og hon varð framd av undanfarnu samgongu undir leiðslu av Sambands- flokkinum. Hesa seinastu tíðina eru vit ferð eftir ferð mint á, hvussu illa tað stendur til innan okkara eldrarøkt og serliga á demensøkinum. Tað er tørvur á ómetaliga stórari fíggjarjáttan á hes- um øki – bæði til íløgur og rakstur. Og her hendir einki. Hóast gyltu lyftini frá valstríðnum, so hevur sam- gongan læst seg fastan til at gera minst møguligt við hesar trupulleikar. Stramm- ir íløgurkarmar á tí al- menna økinum forða fyri at nakað munagott verður gjørt. Og búskaparpolitikkurin her í landinum er soleiðis, at absolut einki skal gerast og einki kann gerast, uttan at kollrenna búskapin. Vit fingu boðini frá Búskapar- ráðnum nú um dagarnar. Tað er nógv ferð á búskapi- num, hann er heitur, men tað gongur sum er, sigur Búskaparráðið. Val at merkja um einki – absolut einki – verður sett í gongd innan almannaøki. Sam- gongan er eisini her full- komuliga læst føst av, einki at hava gjørt fyri at justera búskapin ávegis, so man kann fara undir at bøta um tey vánaligu viðurskiftini hjá okkara sjúku og gomlu. Eingin førdur búskapar- politikkur. Eingin stýring. Bert latið standa til og vóna tað besta. Støðan á eldraøkinum er so grotesk vánalig, at hon má sigast at vera ein skomm fyri eitt framkomið samfelag við teimum fíggj- arligu møguleikum, sum vit hava í Føroyum í dag. Men her verður helst illa húsast og sett av til luftkastellir í staðin. Tað er ringt at ímynda sær, hvussu vit fara at loysa hesar trupulleikar undir einum fullveldi við 40% skerdum fíggjarligum møguleikum. 40% minni til heilsu- og almannamál er ikki smápengar. Og so vil formaðurin í Sjálvstýrisflokkinum, He- lena Dam á Neystabø, koma sínum landsstýris- manni til hjálpar við at skjóta upp at seta 200 mió. kr. meira av á fíggjarlógini fyri at loysa hesar trupul- leikar. Nei, Helena, so lætt er tað ikki. Spyr bara Bú- skaparráðið. Tú mást eisini siga okkum, hvussu tú út- vegar peningin ella hvørj- um tú ætlar at taka hann frá. Í undanfarna valskeiði stóð Sambandsflokkurin á odda fyri tí samgongu, sum fekk landið á rættkjøl aftur aftaná búskaparliga skrædl- ið. Búskapurin hevði í 1998 fótað sær so væl aftur, at Sambandsflokkurin upp til valið kundi boða frá, at um hann fekk mandat aftur, so var tað niðurslitnað sam- felagið, sum skuldu um- vælast og tey veiku í sam- felagnum, sum skuldu lyft- ast til eitt virðiligt støði. Flokkurin fekk tíverri ikki hesa álitisváttan. Nú eru so 3 ár farin við øðrum stýri og einki er hent – absolut einki. Um minni enn eitt ár verður val aftur og Sambandsflokkurin fer uttan iva at endurtaka síni lyftir frá seinasta vali, um at stríðast fyri betri korum fyri tey sjúku, tey gomlu, tey húsvillu – stutt sagt fyri øllum teimum veiku í sam- felagnum. Sambandsflokk- urin hevur altíð staðið við sína sosialu ábyrgd og er til reiðar aftur at vísa hetta í verki aftaná eitt komandi val. Tað er í góðum tíðum við góðum inntøkum, vit skulu loysa tílíkar trupulleikar. Og hesar inntøkurnar hava vit nú. Í vánaligum tíðum verður tað ikki gjørt. Og júst á hesum skulu vit kennast sum eitt vælferðar- samfelag og sum eitt fólk við ábyrgd og stoltleika – nevniliga hvussu vit fara við teimum, sum hava ilt við at klára seg sjálvi. Gøtu 24.06.01 Fullveldi framum alt! VIÐMERKING Bjørg Djurhuus, Eyðgunn Hansen, Jón Højsted, Sigrið Højsted Eftir ringu umtaluna um Læraraskúlan í fjøl- miðlunum í seinastuni vilja vit fegin gera nakr- ar viðmerkingar. Vit eru fyrrverandi næmingar á skúlanum og tóku prógv haðani sum lærarar fyri ávika- vist einum og tveimum árum síðan. Vit kunnu tessvegna ikki taka støðu til núverandi trupulleikar; tó kenna vit aftur hesa ónøgd frá nógvum av næmingu- num, ið gingu á skúla- num tá eisini. Vit vilja fegin gera greitt, at vit høvdu fýra góð og lærurík ár úti á Frælsinum, og at vit vóru væl nøgd við leiðsluna á skúlanum. Ikki minst var tað Paula Nielsen, rektara, fyri at takka, at vit trivust og mentust væl hesi árini. Hann var tann, ið sera sjónliga gekk á odda fyri tí positiva og frælsa anda, sum alla tíðina valdaði á skúlanum. Eisini var hann altíð fúsur at hjálpa til, tá ið heitt varð á hann at greiða onkran trupulleika, ið vit høvdu við lestrinum. Tað er púra skeivt at seta nakað spurnartekin við hansara fakliga førleika, tí fáur hevði verið betur skikkaður til hetta starv eftir okkara tykki. Hvussu skúlin hevur verið rikin fíggjarliga, kunnu vit ikki taka støðu til, men bert viðmerkja, at tey ár- ini, ið vit gingu á skúla- num, var ikki sjónligt, at skúlin hevði ov nógvan pening um hendi, heldur tvørturímóti. Pauli eggjaði øllum næmingum til at vera við til at mynda teirra egna skúla og á tann hátt at taka medábyrgd av egnari læru. Eftir okkara tykki varð hetta tíverri misskilt av nógvum næmingum, soleiðis at tað frælsi og tann ávirkan, ið áttu at verið so mennandi bæði per- sónliga og fyri felags- skapin, í staðin vórðu køvd av illum tungum, ið vildu vera við, at her var talan um leiðslu, ið vildi sleppa sær undan arbeiði og ábyrgd. Ført varð fram tá eins og nú, at leiðslan var ódugnalig og bert elvdi til kaos á skúlanum. Spurningurin er, hvønn skúla vit vilja hava. Er tað ein skúli við harðrendari leiðslu, ið altíð hevur avgerandi orðið, ella eini demo- kratiskari leiðslu, sum tekur øll - bæði lærarar og næmingar við upp á ráð. Leiðslan á Lærara- skúlanum hevur tilvitað valt henda seinna møgu- leikan, men tey eru mong, ið heldur vildu havt, at hin fyrri leiðslu- hátturin varð settur í verk á Læraraskúlanum. Men tá høvdu vit fingið ein heilt annan skúla og aðrar næmingar burturúr – eingin ivi um tað. – Og tað hevði helst ikki verið í tráð við and- an í teirri nýggju fólka- skúlalógini, ið júst hevur virðini frælsi, fólkaræði, tollyndi, sjálvstøðuga støðutakan og ikki minst tað at duga at síggja virðini í felagsskapinum sum aðalmál. Læraraskúlin – ein góður og mennandi skúli Óli Jacobsen Hetta er ein lítil viðmerk- ing til oddagrein í Sosiali- num týsdagin. Í samband við ráfiskagrunnin verður sagt, at »Javnaðarflokkurin var við til at fáa kappingar- partin inn í skipanina..«, t.v.s. í ráfiskagrunnin. Tað er greitt, at greinskrivarin kennir til tað sum hendi á hesum økinum. Og tað er eisini púra rætt, sum sagt verður, men hetta er bert ikki allur sannleikin. Tí júst hetta málið er eitt gott dømi um hvussu nógv, ið kann fáast burtur úr samstarvi millum fakfeløg og polit- iskar myndugleikar og flokkar. Hetta mál byrjaði í 1986, tá eg á fiskivinnutingi legði fram eitt fullfíggjað upp- skot um eina nýggja prís- áseting, har virkini í staðin fyri at fáa eina fastsetta upphædd pr.kg. í sín part skuldi fáa ein prosentpart av framleiðsluvirðinum. Hetta vildi givið virkjunum ein heilt annan áhuga fyri at fáa meira burturúr og at halda útreiðslunum niðri. Samstundis var ein ætlan um hvussu studningurin úr ráfiskagrunninum kundi minkast niður í einki eftir fáum árum. Hesi hugskot vaktu slík- an ans, at Atli Dam, sum tá hevði ábyrgdina av fiski- vinnuni, setti eina nevnd at arbeiða víðari við hesum hugskotum. Av ymiskum orsøkum var hetta arbeiðið ikki komið víðari í 1988, tá val skuldi vera. Tí var eg sjálvur við til at evna tað uppskot, sum varð lagt fram á ting beint áðrenn freistina at leggja fram upp- skot í seinastu tingsetuni hetta valskeiðið. Tað er hetta uppskotið, sum eisini varð samtykt, sum víst verður til í umrøddu oddagrein. Av ymiskum orsøkum tók tað sína tíð at fáa sett nýggju skipanina í verk. Ein var, at vit í 1988 høvdu størstu marknaðarkreppu í nýggjari tíð. Ein onnur var, at tað tók sína tíð at sann- føra virkini um, at markn- aðarbúskapur var verdur at royna! Men alment byrjaði hesin marknaðarbúskapur ársskiftið 1989/90. Og í somu viku byrjaði kapp- ingin millum virkini um fiskin við tí úrsliti, sum vit kenna so væl. Hvussu forbeinað tann politiska skipanin var sæst eisini av, at á sumri 1991 samtykti tingið at innføra ta gomlu koddaskipanina aft- ur, har virkini vóru tryggj- að í høvd og reyv uttan mun til inntøkur og út- reiðslur. Orsøkin til, at henda skipanin ikki kom at virka var, at feløgini hjá fiskimonnum noktaðu av velja limir í eina nýggja prísásetingarnevnd, hvørs høvuðsprinsipp longu høvdu spælt fallitt. Men við so glæsiligum úrsliti av samstarvi millum javnaðarflokkin og fiski- mannafelagið skuldi ein hildið, at flokkurin var meira enn íðin at halda áfram. Men søgan vísti tað beint mótsatta, uttan at hetta skal útgreinast nærri á hesum sinni. Seinasta royndin hjá fiskimannafelagnum av javnaðarflokkin er tá hesin í samband við málið um fiskidagaskipanina bæði skjeyt upp og atkvøddi fyri, at bert reiðarafeløg skuldi vera umboðað í hesi nevnd. Í viðmerkingunum til lóg- ina frátók javnaðarflokkur- in enntá fiskimannafelag- num tess eksistens í einum máli, har tað hevur somu áhugamál sum reiðarar. Tað er einki frætt um, at tað á nakran hátt nervar javnaðarflokkin, at hann á hendan hátt hevur framt rættarbrot, greinsandi til grundlógarbrot, móti tí felagi og formanni, sum flokkurin kann takka fyri, at umrøddu petti í odda- greinini yvirhøvur kann skrivast. Oddagrein í Sosialinum hevur rætt, men ... C M Y K 9 8