týsdagur 8. apríl 2008síða 28

28 vinnan Nr. 67 - 8. apríl 2008 Umhvørvi Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Myndir: Ólavur Frederiksen Skála: - Tað er næstan so, at bara eg hoyri eitt orð sum byrjar við U, so hugsi eg um umhvørvið! Orðini eigur ein av ídnu næmingunum í 6. og 7. flokki við Skála skúla, og sum vunnu føroysku útgáv- una av Lego League-kapp- ingini. Í Danmark gjørdust tey næstbest, og leygardagin gongur leiðin til USA at luttaka í eini kapping mill- um luttakarar úr øllum heiminum. Í hesi verkætlanini hava tey arbeitt við alternativari orku og hava sjálvi víst á, hvussu ein kann umseta hetta til veruleika, og hvussu tann einstaki kann gera nakað fyri náttúruna og umhvørvið. Orð sum hitapumpur, útlát, alternativ orka, sól- fangarar, alduverk, vind- myllur og fleiri ruddingar- dagar eru nøkur av orðun- um, sum verða havd ofta á lofti, hesa løtuna, tá Sosial- urin vitjaði næmingarnar í báðum flokkunum fyrra- partin í gjár. - Vit vita nú meiri um orku og umhvørvið enn hvat vit vistu áðrenn. Um vit sjálvi ger nakað við tað fyrst, so fara onnur vónandi eisini at gera tað sama. - Á henda hátt kunnu vit øll gera okkara til, at verja náttúruna og umhvørvið. Her kunnu vit øll gera mun, ljóðar samfelda svarið frá næmingunum. Ein av ítøkiligu uppskot- um teirra er, at kommurnur- nar skipa fyri fleiri rudd- ingardøgum og at tey sjálvi minnast til at sløkkja hitan í teirra egna sovikamari, tá tey fara í skúla. Hóast tey í kappingini itu »Junior Kids« er eingin ivi um at tey hugsa sum vaksin, tá tað snýr seg um vernd av náttúru og umhvørvi! Úr hjarta og heila Hóast tey ikki beinleiðis hava lagt størstan dentin á orku og umhvørvi, so er eingin ivi um, at fyrireiking- arnar til kappingarnar hava gjørt nakað við øll hesi ungu skálafólkini. Ein fær beinanvegin var- hugan av, at hetta við orku og umhvørvi ikki bert er nakað sum tey hava lisið seg til ella latið sær siga: Hetta er nakað sum tey hava tikið at hjarta sínum. Og hetta er uttan iva nakað, sum tey framyvir vilja stríð- ast fyri. Teirra hægsta ynski er, at tey sjálvi, tað einstaka skála- fólkið og tann einstaki føroyingurin gera sítt til, at føroyska náttúran og umhvørvið verða varðveitt í framtíðini. Og at myndug- leikarnir ikki gloyma tað. Í arbeiðinum við verkætl- anini hava tey funnið fram til tað, sum tey sjálvi kunnu gera. Og hvussu týdningar- mikið tað er, at ein ikki bíð- ar við hesum til í morgin. - Man sær ofta plastikk- posar liggja og flóta í náttúr- uni. Men hugsar nakar um, at tað tekur náttúruni 100 ár at eta ein slíkan plastikkposa upp?, sigur ein næmingur. Ein annar er skjótur at leggja aftrat: - Ja, hvør hugs- ar um, at tað eisini tekur langa tíð hjá náttúruni at eta eitt bananskal! Myllur larma og geva streym Í samband við verkætlan sína, hava tey gjørt eitt modell av eini vindmyllu og sólkyknum sum geva streym og orku til eitt hús og eina vatnmyllu. Júst hetta við teimum alternativu orkukeldunum tykist vera nakað, sum tey veruliga hava arbeitt nógv við. Teirra sannføring er, at tær fýra vindmyllurnar í Neshaganum hinumegin fjørðin kundu verðið enn fleiri. - Tað snilda við hesum myllunum er, at tær geva streym, tað kostar bert at seta tær upp og so geva tær einki CO2-útlát. Bara myll- urnar í Neshaganum geva 6 % av allari streymnýtsluni. - Tað er heilt sikkurt, at vit kundu havt fleiri slíkar myllur runt alt landið. Eg meini – alt ger mun, greiðir ein av gentunum frá. Ein drongur á aftasta beinki er skjótur at leggja aftrat: - Tað einasta keðiliga við vindmyllunum er, at tær larma nokkso nógv. Men standa tær úti í haganum, so hoyrir eingin tær! Í teirra hugaheimi er hetta vegurin fram – stórar og nógvar vindmyllur, sum kunnu veita fólki streym og orku. - Fyri okkara skuld kundi ein bara fylt Lítlu Dímun við vindmyllum. So hevði verið nóg mikið av streymi til rættiliga nógv fólk, ljóð- ar eitt av uppskotunum frá einum av yngru næmingun- um í flokkinum. Skilt boðskapin Vindorkan er bert ein av møguleikunum sum hesir Næmingur: Sigur tú U - Á Rás2 í morgin Í verkætlanini hjá 6. og 7. flokki við Skála skúla eru 12 næmingar. Tey hava veruliga stríðst fyri at koma fram til hetta góða úrslitið, og hava tí uppiborið alla góða umrøðu í hesum sambandi. Umframt hesa greinina, verða tey eisini at hoyra í morgunsendingini á Rás2 fyrrapartin í morgin. First Lego League á øðrum sinni Aftur í ár verður skipað fyri hesi kappingini, sum fekk so góða undirtøku í fjør. Evnið fyri kappingina í ár er »Cli- mate Connection« og snýr seg um veðurlagið og veður- lagsbroytingarnar. Kappingin fer fram í 40 londum, og fer vinnandi føroyska liðið víðari til eina norðurlendska kapping. Kappingin verður hildin 8. november í bygning- inum hjá Føroya Tele í Hoyvík. Í fjør luttóku 14 lið, men í ár verður møguleiki hjá 16 liðum at luttaka ” Hugsar nakar um, at tað tekur náttúruni 100 ár at eta ein plastikkposa upp? ” Tað hevði verið rættiliga rotið um allar áirnar her á Skála blivu burtur – og alt kanska hevði mint meiri um eina oyðimørk í okkara vøkru bygd - Vit behøvast ikki at fara so langt fyri at síggja ting, sum kunnu oyði- leggja umhvørvið. Hygg bara eftir skipasmiðjuni í bygdini og hvussu nógv dálking er har. Ja, hon er ein rein umhvørvisbumba!, siga næmingar úr 6. og 7. flokki við Skála skúla